Pola RetRadio

nia komuna lingvomedio

Kulturkroniko

Bildoj de memoro. Labirintoj de Marian Kołodziej en Romo

Ekde la 22-a de januaro 2024 en la roma baziliko de 12 Sanktaj Apostoloj funkcias ekspozicio „Memorbildoj. Labirintoj”, kiu prezentas koncentrejajn grafikaĵojn de Marian Kołodziej (1921-2009), malliberigito de Auchwitz. Ĝi estis organizita antaŭtage de la 79-a datreveno de la liberigo de la koncentrejo. La ekspozicio de Marian Kołodziej, plastikisto, teatra kaj filma scenografo prezentas la tragedion de la koncentrejaj malliberigitoj i.a. sankta Maksymilian Kolbe kaj kavaleria kapitano Witold Pilecki. Li mem trafis al Auschwitz en la unua transporto la 14-an de junio 1940. Al la dramecaj koncentrejaj travivaĵoj li revenis kvindek jarojn poste kreante grafikaĵojn kadre de la postapopleksia terapio kaj rekapabligado. Li desegnis ilin per krajono ligita al la mano. En la daŭro de 16 jaroj kreiĝis ciklo „Memorbildoj. Labirinto”. La ekspozicio de la grafikaĵoj de Marian Kołodziej en la pola, angla, itala kaj hispana lingvoversioj estas frukto de dokumenta filmo pri sankta Maksymilian Kolbe „Kavaliro”. La prezentataj en Romo grafikaĵoj devenas el pli vasta fiksloka ekspozicio, kiu troviĝas en la subterejoj de la franciskana preĝejo en la loko Harmęże apud Oświęcim en la suda Pollado kiel Centro de sankta Maksymilian.

El la elsendo 25.01.2024. Legas Maciek – 01′ 43″

Auschwitz-muzeo kun nova reta librovendejo

Auschwitz-muzeo funkciigis novan retan librovendejon, kiu celas personojn intersiĝantajn pri la historio de la germana koncentrejo en la tuta mondo. La ĉefa interfaco – kiel ĝis nun – estas en la pola kaj angla lingvoj, sed la titoloj kaj priskriboj de unuopaj libroj estis prilaboritaj en dekkelkaj lingvoversioj. Dank’ al tio pli da klientoj el la tuta mondo povas konatiĝi kun multaj muzeaj eldonaĵoj. Estis aldonita la ebleco aĉeti e-librojn, inter kiuj estas rememoroj de la saviĝintaj personoj, popularsciencaj prilaboraĵoj, eduklibroj. Disponigeblaj estas fotoj pri la tereno de la eksa koncentrejo. En pli ol la 60-jara historio la muzea eldonejo publikigis pli ol 400 titolojn. Plimulto estas plurlingva, la plej popularaj troviĝas en pli ol 20 lingvoversioj. Germanoj instalis la koncentrejon en 1940 por poloj. Du jarojn poste kreiĝis Auschwitz II-Birkenau, kiu fariĝis ekstermejo por judoj. Inter la viktimoj estis ankaŭ romaoj, sovetuniaj militkaptitoj kaj alinaciaj malliberigitoj. En 1947 sur la tereno de Auschwitz kaj Auschwitz II-Birkenau estis establita muzeo.

El la elsendo 25.01.2024. Legas Maciek – 01′ 31″

Muzeaj kaj artaj institucioj por la feriantaj infanoj

Inter la 15-a de januaro kaj la 25-a de februaro pli ol 80 institucioj – muzeoj kaj artaj, esploraj kaj filmaj institucioj pretigis specialan kulturan oferton por la feriantaj infanoj kaj gejunuloj. En ĝi troviĝas plastikaj, dancaj, teatraj, historiaj, teksistaj, kaligrafiaj kaj fotoartaj laborrenkontoj. Krome en la oferto adresita al la feriantaj infanoj kaj gejunuloj troviĝas plurmediaj ekspozicioj, variaj temaj okupoj, filmprezentoj, teatraj spektakloj, ludoj kaj edukaj animacioj, koncertoj. La detalojn de ĉi tiu riĉa kulturoferto prezentas la retpaĝo de la pola kulturministerio.

El la elsendo 15.01.2024. Legas Maciek – 0′ 52″

2023 – Rekorda vizitfrekventeco en Wawel-kastelo

En 2023 la ekspoziciojn de la Reĝa Kastelo ĉe Wawel-altaĵo en Krakovo vizitis rekorda nombro da personoj, entute 2,5 milionoj. Por ili estis organizitaj 16 ekspozicioj, el kiuj 10 en Wawel-kastelo mem. La krakovajn ekspoziciojn rigardis 2,3 milionoj da personoj, la ceteraj vizitis 6 pliajn ekspoziciojn en la muzeaj filioj en la lokoj Pieskowa Skała kaj Stryszów. Krom la ekspozicioj la Kastelo estis pasintjare la loko de koncertoj kaj muzeaj lecjonoj. Ĝi eldonis 27 librojn kaj katalogojn. Ĝi akiris 17 premiojn, inluzive de du „Sybilla”, per kiu estas premiataj muzeaj eventoj de la jaro. La laborantoj de la Kastelo dum unu mil horoj ricevis helpon de volontuloj. Pasintjare la Nacia Muzeo de Krakovo pretigis la plej grandan en sia historio ekspozicion dediĉitan al la „Bildo de la Ora Jarcento”, pri la lastaj regantoj el la Jagelona dinastio. Ĝi prezentis pli ol 400 objektojn el la tuta mondo kaj 30 deprenitajn de la plafono la tiel nomatajn Wawel-kapojn. La Wawel-kolekto riĉiĝis per renomaj verkoj de Ticiano, Bellini kaj Jan Brueghel la Juna, kaj ankaŭ per porcelanaĵoj el Maissen-manufakturo, inkluzive de naturdimensia porcelana vulpo, unu el la kvin konserviĝintaj en la mondo. Por la nuna jaro estas pretigataj 16 ekspozicioj kaj la krakova Reĝa Kastelo kalkulas je laŭvica vizitrekordo. La plej grava ekspozicia evento estas la funkcianta ekde la 4-a de januaro „Wawel Subtera. Lapidarium, t.e. ŝtonantikvaĵoj.” Ĉi tiu konstanta vizititinero rakontas pri la kreiĝo de la reĝa rezidejo kaj historio de ĝia konservado.

El la elsendo 15.01.2024. Legas Maciek – 02′ 16″

La projekto pri la Malnova Kastelo en Łańcut

La loko Łańcut en la sudorienta Pollando unuavice vekas asociaciojn kun la 17-jarcenta magnata rezidejo de Lubomirski- kaj Potocki-familioj. Pli frue, inter la 14-a ĝis la unua de la duono de la 17-a jarcentoj ĝi estis rezidejo de Pilecki- kaj Stadnicki familioj. Ekde la pasinta jaro la Muzeo-Kastelo en Łańcut realigas la dujaran projekton „La historio de la Malnova Kastelo – forgesita heredaĵo”. Ĵus oni sumigis la unuan etapon de ĉi tiu projekto, dum kiu dank’ al la foslaboroj estis rekonstruita arkeologia materialo, i.a. restaĵoj de la defendomuroj. Oni esploris la grundsurtavoliĝojn post la unua rezidejo. Dum ĉiuj ĉi laboroj oni katalogis ĉirkaŭ 20 mil malpli grandajn historiajn objektojn, kiel ujoj, fornokaheloj, moneroj, pavimfragmentoj. La kastelo en Łańcut famas pro altklasaj loĝejaj internoj kaj eksterordinara kolekto de ĉevalveturiloj. La tuta komplekso estas ĉirkaŭita de malnova, pitoreska anglastila parko, en kiu troviĝas pavilonoj kaj mastrumkonstruaĵoj iam strikte ligitaj kun la ĉiutaga vivo de Łańcut-rezidejo.

El la elsendo 15.01.2024. Legas Milada – 01′ 43″

Katowice la 3-an fojon eldonis Kalendaron de Tri Religioj

La 12-an fojon en Katowice (la suda Pollado) aperis „Kalendaro de Tri Religioj. Ĝi estas frukto de kunlaboro de kristanoj, judoj, muzulmanoj kaj krome sciencaj kaj kulturaj medioj.
Ĝia gvidmotivo en la nunjara eldono estas „Scienco-Sciencistoj-Transcendeco”, kiu kongruas kun la agadoj de la urbo ricevinta en 2024 la titolon de Eŭropa Urbo de la Scienco. La kalendaro memorigas sciencistojn el ĉiuj menciitaj religiaj medioj, kiuj kontribuis al la scienca evoluo kaj samtempe estis forte ligitaj kun Katowice kaj ĝia regiono. La ideo de la kalendaro kreiĝis dum la unua komuna scienca konferenco en Teologia Fakultato de la Silezia Universitato en Katowice, kiu celis komunan enpensiĝon pri la serĉado de vero.
La kalendaro aperinta la unuan fojon en 2013 estas prilaborata de reprezentantoj de la Katolika, Evangelia-Aŭgsburga, Ortodoksa Eklezioj, krome de la juda kaj muzulmana komunumoj kunlabore kun la Teologia Fakultato de la Universitato en Katowice.

El la elsendo 05.01.2024. Legas Milada kaj Krystyna – 01′ 28″

Kristnaskaj Kripetoj de Krakovo 2023

Ĝis la 25-a de februaro 2024 eblas en Krakovo, en la tiea palaco Krzysztofory rigardi la nunjarajn kristnaskajn kripetojn venkintajn en la tradicia konkurso de la urbo. En la 81-a konkurseldono oni premiis 11 kripetojn en la plenkreskula kaj junulara kategorioj. Dum la premiado oni konsideris la fidelecon al kripetfara tradicio, plenumteknologion, figurojn, dekoraĵojn, arkitekturajn elementojn kaj demonstroemfazon. Krom tradiciaj ligoj al la arkitekturo de Krakovo kaj bibliaj scenoj en la nunjaraj kripetoj aperis elementoj ligantaj al la i.a. 550-a naskiĝdatreveno de Nikolao Kopernik, la Jaroj de Jan Matejko, pentristo kaj de Kazimierz Tetmajer, poeto. Nunjare por la premilokoj rivalis rekorda nombro de konkursaĵoj, 231. La plej juna partoprenanto havis 5 jarojn, la plej aĝa superis la 80-an vivojaron. La unuan fojon estis atribuitaj premioj en la kategorio „OFF”, en kiu oni pritaksis la originalecon kaj maltradiciemon de la krakova kripettradicio. En ĉi tiu kategorio aperis kripetoj en la formo de ludo aŭ kapkovrilo. La tradicio de la krakova kristnaska kripetelfarado troviĝas ekde 2018 en la Listo de la Monda Kulturheredaĵo de Unesko.

El la elsendo 25.12.2023. Legas Maciek – 01′ 39″

Polonezo sur la Listo de la Nacia Heredaĵo de Unesko

Polonezo, la tradicia pola danco estis lastatempe registrita en la Listo de la Nemateria Kulturheredaĵo de la Homaro de Unesko, kiu listo bildigas la tradiciriĉon de la unuopaj landoj kaj de la mondregionoj. La oficiala anonco okazis dum la 18-a sesio de la Interregistara Komitato por la Protektado de la Nemateria Heredaĵo en Kasane en Bocvano. Polonezo estas unu el la plej malnovaj polaj naciaj dancoj, konata kiel paŝdanco kaj ekde la 17-a jarcento nomata polonezo. Temas pri grupa danco kun solena kaj samtempe ĝojplena karaktero, dancata de paroj, kiuj ritme sekvas unu la alian. Ĝi unuflanke deriviĝas en la regionaj paŝdancoj, sed aliflanke ligas al la tradiciaj kortegaj dancoj. Same ĝia muzika tavolo, kiel la dancomovoj aŭ konduto de dancistoj spegulas multajn naciajn trajtojn. Ĝi emfazas la nacian kaj samtempe individuan fieron. La dancisto manifestas apartan adorĝentilecon kaj protektemon rilate al la kundancantino, kies belecon kaj ĉarmon li fiere prezentas al la ekstero. Polonezo ludis esencan rolon en la tempo, kiam poleco estis endanĝerigita, ĝi tra jarcentoj akompanis polojn sendepende de situacio kaj cirkonstancoj. Ĝis hodiaŭ ĝi ĝuas ne malgrandiĝantan popularecon, i.a. dank’ al junularo, kiu pere de polonezo tradicie komencas siajn abiturientajn balojn. Polonezo dufoje estis registrita en la pola listo de la kultura heredaĵo. En 2015 kune kun la aliaj polaj naciaj dancoj kaj en 2019 kiel aparta kuturmanifestiĝo. Ĝi estas la 6-a pola tradicio registrita ĝis nun en Unesko-listo.

El la elsendo 15.12.2023. Legas Pamela – 02′ 07″

Supraśl-kodekso en la pola lingvo

Preskaŭ 30 specialistoj kunpartoprenis la tradukon de Supraśl-kodekso en la polan lingvon, valorega dokumento de la slava literaturo, kiu troviĝas en la Monda Memorlisto de Unesko. Ĝi estas la plej ampleksa konserviĝinta dokumento en la cirila alfabeto el la 10-a jarcento, el la t.n. literatura skolo de la bulgara Granda Preslav, kiu en 1823 estis malkovrita en la baziliana klostro de Supraśl. Kalkulata al la plej malnovaj kaj plej valoraj dokumentoj ĝi estas nepritakseble valora fonto por la esploroj pri la malnovkirka-slava lingvo. Ĝi enhavas 27 sanktulbiografiojn kaj 22 instruojn de la patroj de la Eklezio por la monato marto kaj krome unu preĝon. La kodekso havas 285 paĝojn el inter kiuj 151 troviĝas en la Pola Nacia Biblioteko en Varsovio, 118 en la universitata biblioteko en Ljubljano, Slovenio kaj 16 en la Rusa Nacia Biblioteko en Sankt Peterburgo. La tradukon de la kodekso en la polan lingvon – entute la unua en la mondo oficiala traduko en la modernan lingvon – entreprenis la fondaĵo Oikonomos kunlabore kun la Podlaĥia Libraro. Aparta malfacilo ligiĝis kun la traduko de kelkcent unikaj vortoj aperantaj en la kodekso. La defio estis konkludi, pri kiu vorto temas kaj en kiu senco ĝin uzi, kion ĝi signifas kaj kiel uzi ĝin en la pola lingvo. La celo de la tuta entrepreno ligita kun – la miljariĝo de la kodekso, la 500-a datreveno de ĝia veno al Supraśl kaj la 200-a datreveno de ĝia malkovro en la baziliana klostro – estas popularigi la kodekson kaj encirkuligi ĝin en la polajn sciencajn rondojn.

El la elsendo 15.12.2023. Legas Maciek – 02′ 03″

Picasso en la Nacia Muzeo de Varsovio

Ekde la mezo de oktobro ĝis la mezo de januaro 2024 en la Nacia Muzeo de Varsovio funkcias ekspozicio titolita „Picasso”. Inter 120 eksponaĵoj – grafikaĵoj, ceramikaĵoj kaj ilustraĵoj troviĝas tiaj liaj verkoj kiel „Portreto de virino en ĉapelo”, „Faŭno inter branĉoj”, „Jacqueline leganta”. La ekspozicio estas realigata okaze de la 50-a mortodatreveno de la artisto kaj lige kun nuna prezidanteco de Hispanio en la Eŭropa Unio. Kunorganizita kun Cervantes-instituto ĝi prezentas laboraĵojn de la artisto devenantajn el la kolekto de la Naskiĝdomo de Picasso (Museo Casa Natal Picasso) en Malago. La ekspozicio estas dividita je kvar sektoroj: Retrovita belo; Heredaĵo de mitoj, Ceramikaj aspektoj;Polaj akcentoj. 60 procentoj de la eksponaĵoj devenas el Museo Casa Natal Picasso en Malago, 40 procentojn de ĉiuj eksponaĵoj oni disponigis el la kolekto de la varsovia Nacia Muzeo.

El la elsendo 05.12.2023. Legas Maciek – 01′ 13″