Pola RetRadio

nia komuna lingvomedio

Kulturkroniko

Murpentraĵo en Bruselo omaĝe al Maria Skłodowska-Curie

En Bruselo estis inaŭgurita muralo, murpentraĵo omaĝanta la figuron de Maria Sklodowska-Curie. Ĝia aŭtoro estas Mona Tusz el Katowice, kiun al kunlaboro invitis Pola Instituto en Bruselo.
En la bildo dominas safiraj koloroj kaj unuaplane estas prezentita aŭtomobilo, iam difinata „eta curie”. Temas pri aŭtomobiloj kun rentgenuma aparataro, kiujn stiris Maria Skłodowska-Curie ekzamenante vunditajn soldatojn dum la 1-a mondmilito, ankaŭ en Belgio. La tuta murpentraĵo bildigas la vivhistorion de la sciencistino notante same datojn kiel ankaŭ ŝiajn inventaĵojn. La murpentraĵo troviĝas sur la flanka muro de la konstruaĵo apartenanta al la Hospitalo de St-a Johano en Bruselo en la centro de la urbo. Apudas ĝin du kunlaborantaj institucioj – Universitato Odisee posedanta radilogian instituton kaj filio de la Kliniko de s-ta Johano – Terranova, moderna centro de medicina kaj socia protekto.
La verko de la pola artistino troviĝos en la registro de la bruselaj murpantraĵoj bildigantaj la sciencan laboron kaj kreadon de elstaraj virinioj.

El la elsendo 10.05.2022. Legas Milada – 01’44”

La muzea-eduka centro en la parko Riverbuŝo de Warta-rivero

En la unuaj tagoj de printempo komencis funkcii la muzea-eduka centro „Riverbuŝo Warta” en la loko Słońsk (la okcidenta Pollando). Ĝi prezentas la riĉon de la naturaj kaj kulturaj valoroj de la regiono. Sur la surfaco de preskaŭ 900 kvadrataj metroj troviĝas cento da edukstandoj ebligantaj al la vizitantoj konatiĝi kun la regiona flaŭro kaj faŭno. Situante rande de la Nacia Parko, de kiu deriviĝas ĝia nomo, ĝi ebligas ligi la promenadon, bicikladon kun vizitado. Inter la atrakciaĵoj troviĝas flugoj per balono super la akvoterenoj aŭ virtuala boatnavigado. En granda akvario kun la kapacito de 3,5 mil litroj eblas rigardi multajn fiŝspeciojn, kiuj vivas sur la tereno de la Nacia Parko.
Krom la ekspozicia parto en la Centro troviĝas kafejo kaj konferencaj salonegoj. La objekto estas adaptita por la personoj handikapitaj.

El la elsendo 30.04.2022. Legis – Maciek – 01’04”

Kolektistaj pasioj de la magnata familio Potocki

Ekde la komenco de aprilo en la Muzeo-Palaco de Johano la 3-a Sobieski en la varsovia Wilanów funkcias nova ekspozicio. Ĉe la unua etaĝo de la palaca galerio ĝi prezentas la fruktojn de la kolektista pasio de la magnata familio Potocki, la posedanto de Wilanów-palaco lime de la 18-a kaj 19-a jarcentoj. Grupigitaj objektoj rilatas al la herooj de la pola historio kaj memorindigas la dramecajn batalojn por sendependeco en la aneksoperiodo, kiam Pollando estis dispartigita inter Rusio, Aŭstrio kaj Prusio. La vizitantoj povas krome konatiĝi kun objektoj ligitaj kun la historio kaj ikonografio de Wilanów mem. La ekspozicio refreŝigas la memoron pri la iama Wilanów-biblioteko, en kiu i.a. estas prezentataj la plej gravaj pentraĵoj el la kolekto inaŭgurita de Stanisław Kostka kaj Aleksandra Potocki. Temas i.a. pri fama pentraĵo “Salvator Mundi”, iam opiniata kiel la tolaĵo de Leonardo da Vinci kaj verkoj ligitaj kun la kreado de Rubens. En la fejsbuka profilo de la Muzeo oni memorigas, ke Stanisław Kostka kaj Aleksandra Potocki en 1805 disponigis siajn kolektojn al la publiko. Ilian popularigan verkon daŭrigis iliaj posteuloj, dank’ al kiuj la kolekto estis ampleksigita kaj la Wilanów-rezidejo aldone popularigita.

El la elsendo 30.04.2022. Legis Pamela – 01’36”

Memormuzeo omaĝe al loĝantoj de Oświęcim-tero

En la ĵusaj tagoj estis oficiale malfermita Memormuzeo pri loĝantoj de Oświęcim-tero. Tiu nova centro kreiĝis sekve de la ideo pri konstanta ekspozicio dediĉita al la loĝantoj de Oświęcim, kiuj portis helpon al la malliberigitoj de Auschwitz-koncentrejo. Ĝi etendiĝas sur tri etaĝoj de la konstruaĵo de antaŭ la 1916-a jaro, komence servanta al la loka bakejo. En la jaroj 1940-44 kiel Lagerhaus ĝi estis staplejo de grio, faruno kaj sukero por la koncentreja SS-anaro. Auschwitz estis kreita de germanoj en 1940 kiel malliberejo de poloj. La kreita du jarojn poste Auschwitz II-Birkenau fariĝis ekstermejo de judoj.
Ĉe la unua etaĝo de la rekonstruita en la lastaj jaroj domo la ekspozicio proksimigas la belecon de Oświęcim-regiono. Troviĝas tie i.a. skulptaĵo de Igor Mitoraj, kiu pasigis sian infan- kaj junulaĝon en la apud-urba Grojec. Ĉe la dua etaĝo eblas rigardi fotojn rilatajn al la intermlita periodo kaj al la periodo de la germana okupacio. La ekzpozicio en la parto dediĉita al la milito havas formon de labirinto. En apartigitaj spacoj la vizitano povas aŭskulti rememorojn de poloj, aktive helpantaj al la malliberigitoj. La tria, subtegmenta ekspoziciparto simbolas sekuran lokon garantiitan de polaj familioj al la fuĝintoj el Auschwitz. Ĝia lasta parto rakontas pri la unuaj postmilitaj monatoj kaj ankaŭ pri reprezalioj, kiujn suferis Oświęcim-loĝantoj pro sia helpa aktivado dum la milito.
La 1-an de majo la muzeon povis rigardi loĝantoj de Oświęcim kaj ĝia regiono, la sekvan tagon ĉiuj vizitantoj. En majo kaj junuio la muzeo estas vizitebla senpage. Historiistoj de Auschwitz-muzeo identigis ĉirkaŭ 1200 nomojn de personoj, kiuj aktive helpis al la malliberigitoj de la koncentrejo. Sur la apukoncentreja tereno funkciis organizita rezistomovado, en kiu aparte distingiĝis partizana taĉmento de Landa Armeo.

El la elsendo 30.04.2022. Legis – Maciek 02′ 26”

Kieva Simfonia Orkestro en Varsovio

En Varsovio estadas la Kieva Simfonia Orkestro, kiu en Pollando pretigas sin al sia koncerta itinero tra Eŭropo. Ilia unua koncerto okazis en la Nacia Filharmonio en Varsovio. La plej proksiman sabaton ili prezentiĝas en la Filharmonio de Lodzo.  Pri la venigo de ukrainaj muzikistoj klopodis la plenumdirektoro de la Kieva Orkestro. Sekve de tio pli ol 100 persona orkestro kun familianoj kaj infanoj troviĝas en Varsovio. Dum la koncertoj ili plenumas muzikon de ukrainaj komponistoj Maksym Berezowski, Myrosław Skoryka, Borys Latoszyński. Oni ludos ankaŭ komponaĵojn de renoma pola komponisto Henryk Wieniawski. Post koncertoj en Pollando la Kieva Simfonia Orkestro prezentiĝos i.a. en Berlino, Hamburgo, Dresdeno. En 2022 kiel la unua orkestro el la Orienta Eŭropo ĝi komencas kunlaboron kun la internacia agentejo KD Schmid.

El la elsendo 20.04.2022 Legis Maciek – 01’02”

Mozaiko dediĉita al Jesuo en Megiddo

En Megiddo en la norda Israelo estis retorvita eksterordinara planka mozaiko dediĉita al Jesuo, kion konfirmas surskribo „Al Dio, Jesuo Kristo”. Tiu rara historia antikvaĵo troviĝas ene de la muroj de la loka malliberejo konstruita antaŭ kelkdek jaroj. Post kiam arkeologoj en la jaroj 2004-2008 entreprenis tie siajn laborojn oni decidis transloki la malliberejon. Tiun decidon la isrealaj aŭtoritatoj alprenis antaŭ unu semajno. Oni esperas, ke ĝis somero oni alilokos la malliberejon kaj la mozaiko povos esti prezentita al la vizitantoj. Dum siaj laboroj la arkeologoj malkovris restaĵojn de la juda vilaĝo el la romia epoko. Aparte impresis malkovro de frua kristana socio, longe antaŭ kristanismo fariĝis oficiala religio. Ĝiaj membroj estis romiaj oficiroj. Antaŭ ol la romianoj forlasis Megiddo-n ili protektis la mozaikon tiel, ke ĝi transdaŭris ĝis nun en perfekta stato.

El la elsendo 20.04.2022, legis Maciek – 01’10”

 

Malnovaj muziknotoj retrovitaj en Hosianum

En la Biblioteko de la Supera Sacerdotiga Seminario >Hosianum< en Olsztyn (la norda Pollando) estis retrovitaj ĉirkaŭ 800 muziknotoj de komponaĵoj kun religia karaktero, kiujn en la regiono de Varmio plenumadis iam la preĝejaj kapeloj. Nun parto de ĉi tiuj komponaĵoj estis surbendigitaj kaj eblas ilin aŭskulti senpage en la interreto ĉe la paĝo hosianum.pl. Por ke ilia plenumo konformu al la spirito de la epoko la surbendigoj okazis en la katedralo de la urbo Frombork. La publika prezento de ĉi tiuj komponaĵoj okazos en junio en la kolegiato de la urbo Dobre Miasto kaj en aŭgusto en Frombrok. La plej malnovaj komponaĵoj, kies muziknotoj estis retrovitaj, povas deveni el la 16-a jarcento. En la iama Varmio la preĝejaj kapeloj akompanis la liturgiajn celebradojn. Iliajn spurojn oni pridokumentis en ĉiuj regionaj urboj kaj eĉ en iuj vilaĝoj. Temis i.a. pri arioj, vesproj, litanioj, mesoj kaj ankaŭ simfonioj. Jam en la 14-a jarcento en la varmiaj urboj funkciis lernejoj, en kiuj la lernantoj – krom lerni la legadon kaj skribadon – povis ekzerciĝi pri la liturugio kaj religia kanto, povis lerni instrumentan muzikon. La plej grandan signifon en la diocezo havis la katedrala lernejo en Frombork. La alia kun la sama karaktero estis kolegiata lernejo en Dobre Miasto establita en 1347. La retrovitaj muziknotoj ankoraŭ estas analizataj kaj povas esti, ke baze de ili kreiĝos plia disko kun la malnova religia muziko.

El la elsendo 10.04.2022. Legas Maciek – 1′ 48″

Karesmaj Kurtenoj de Orawka nur dum unu semajno

Nur pasintsemajne en la vilaĝo Orawka eblis post la unujara paŭzo rigardi en la tiea preĝejo de s-ta Johano Baptisto la unikajn Karesmajn Kurtenojn. Ornamitaj per Pasionaj Scenoj ĉi tiuj teksaĵoj kovras la altarojn dum Karesmo. Nunjare estis prezentitaj nur tri el ili kun la scenoj – „La vipado de Kristo”, „la Pentanta Maria Magdalena” kaj „Dipatrino pro sep vundoj doloranta”. La kvara kaj la plej malnova karesma teksaĵo en Orawka-sanktejo „Pieto ĉe la kruco” el 1676 ne estis prezentita pro konservistaj konsideroj. Tiuj – nun unikaj teksaĵoj – estis ĝenerale uzataj en la Mezepoko dum la karesma periodo. Origine temis pri kurtenoj blankaj aŭ violaj, kiujn poste oni komencis ornami per pasionaj motivoj. Tio ebligis al la kredantoj kontempladon kaj samtempe servis kiel la bilda evangeliinstruo. La Karesmaj kurtenoj en Orawka kalkuliĝas kiel vere unikaj, ĉar ĝis nun konserviĝis nur kelkdek ĉi-specaj historiaj teksaĵoj el Mezepoko, Renesaco kaj Baroko. La plej bone konata estas Großes Zittauer Fastentuch en Germanio el 1472. La Orawka-kurtenoj troviĝas en la ligna preĝejo el la 17-a jarcento. Ĝiajn internojn kovras polikromiaĵoj el 1711 prezentantaj biografiajn scenojn de sankta Johano Baptisto, Dekalogon kaj bildojn de 49 hungaraj sanktuloj. En la preĝejo funkcias la 17-jarcenta orgeno el 1670. Pasintjare la preĝejo de sankta Johano Baptisto en Orawka eniris la liston de la Polaj Historimonumentoj.

El la elsendo 10.04.2022. Legas Maciek – 2′ 06″

Festivalo de la pola kinoarto en Londono

Ĝis dimanĉo, la 3-a de aprilo en Londono daŭras festivalo de la pola kinoarto. La tuta enspezo estas destinita por infanoj suferantaj pro la daŭranta en Ukrainio milito. La jam 20-a eldono de la Festivalo de la polaj filmoj Kinoteka estas organizita de la Instituto pri la Pola Kulturo en Londono kunlabore kun la Pola Instituto de la Filmarto kaj IKH Productions. La plena repertuaro troviĝas rete https://kinoteka.org.uk/. Krome sur la platformo BFI Player eblas rigardi 10 klasikajn filmojn de la pola kinoarto.

El la elsendo 01.04.2022. Legas Maciek – 0′ 43″

Antoni Gaudi en la Kulturcentro Zamek en Poznano

Ĉirkaŭ 150 eksponaĵojn prezentas la ekspozicio dediĉita al Antoni Gaudi en la Kulturcentro Zamek de Poznano daŭronta ĝis la 3-a de julio. Ĝi estas la unua en Pollando kaj la plej granda en Eŭropo prezento de la arto de ĉi tiu hispana artisto. Inter la eksponaĵoj estas planoj, basreliefoj, desegnaĵoj, skulptaĵoj, mebloj, akitekturaj elementoj, ceramikaĵoj kaj fotografaĵoj de Gaudi. Ili devenas el la kolektoj de la hispanaj publikaj institucioj kaj de privatuloj. La preparoj al la ekspozicio daŭris kelkajn jarojn kaj ĝia okazigo prokrastiĝis pro la pandemio. La ekspozicio sub la honora patroneco de la Hispana Ambasado en Pollando kaj la urbo Poznano estas interesa kultura oferto same por personoj, kiuj vizitis Barcelonon, kiel ankaŭ por personoj kiuj ankoraŭ ne konatiĝis kun la kreado de Gaudi. Ĝi estas la unua en Pollando kaj la plej granda en Eŭropo prezento de la arto de ĉi tiu kataluna artisto.

El la elsendo 01.04.2022. Legas Tomek – 01′ 09″