Kulturkroniko

Ekde la fino de novembro ĝis la 1-a de marto 2026 denove la krakova Muzeo de la Japana Tekniko kaj Arto, Manggha prezentas al la publiko interesan ekspozicion, kiu proksimigas la misterojn de la japana kulturo.
Sub la titolo „Brilo de la tempo. La japana lako en la aplikata arto” ĝi proponas eksterordinaran vojaĝon tra la mondo de unu el la plej malnovaj kaj fajnaj metioj de Japanio. La spektanto konatiĝas kun >urushibako<, tio estas diversstilaj skatoletoj, minikofretoj kaj aliaj mistere ornamitaj objektoj, por kies elfaro estis uzita la tradicia lako >urushi<. Inter la eksponaĵoj troviĝas same artverkoj de la iamaj majstroj, kiel ankaŭ verkoj de la nuntempaj artistoj, kio pruvas la neŝireblan kontinuecon de la arto. La ekspozicio „Brilo de la tempo. La japana lako en la aplikata arto” donas la okazon konatiĝi kun diversaj ornamaj stiloj kaj teknikoj, kiel >maki-e< – priŝutado per la ora pulvoro, >raden< (inkrustado per perlamoto) aŭ >choshitsu<, skulptado en lako.
Tiu interesa ekspozicio kunigas objektojn el la polaj publikaj institucioj kaj de polaj kolektantoj, kun verkoj de japanaj artistoj. Ĝi bildigas riĉon kaj variecon de ĉi tiu eksterordinara tradicio.

El la elsendo 15.01.2026. Legas Gabi – 01′ 48″

Ankoraŭ kelkajn tagojn estas vizitebla interesa ekspozicio en la Silezia Muzeo en Katowice. Ĝia titolo „Etnoalternativo. Nova rigardo al la popola arto” referencas al riĉo de diversspecaj popolkostumoj en Pollando. En la regiono Supra Silezio temas pri kelkaj, kaj en lokaj variantoj pri eĉ dek kelkaj specoj. Ĉiu havas apartan karakteron kaj rolis kiel specifa komuniko plena de simbolaj signifoj. Unuavice ĝi rolis kiel vizitbileto de vestanta ĝin homo, informis pri lia/ŝia la deveno, socia, civila statuso aŭ aparteno al konkreta socia grupo. En la Supra Silezio la popola vesto estis ankaŭ elemento de patriotismo, manifesto de la aparteno al la pola nacio.
La ekspozicio prezentas elektitajn elementojn de la regionaj vestoj, devenantajn en plimulto de antaŭ unu jarcento. Akompanas ilin arkivaj fotoj dokumentantaj portantajn ilin homojn.
La prezentatajn eksponaĵojn akompanas projektoj de Beata Bojda, inspiritaj de sileziaj popolaj vestoj kaj stilizitaj laŭ popolaj vestoj el la muzea kolekto.

El la elsendo 15.01.2026. Legas Maciek – 01′ 15″

En la Ĉefa Konstruaĵo de la Nacia Biblioteko en Krakovo eblas ekde la komenco de decembro viziti la Artgalerion de la Eŭropa Arto. Ĝi enhavas la plej bonajn ekzemplojn de la pentroarto kaj skulptarto el la muzea kolekto. Temas pri konstanta ekspozicio de la eŭropa arto, kiu inter 2013-2020 havis alian adreson. La nun funkciigita artgalerio prezentas pli ol 120 verkojn kreiĝintajn inter la 13-a kaj 20-a jarcentoj. I.a. troviĝas tie tolaĵoj apartenantaj al la kanono de la arthistorio, aŭtoritaj de Paolo Veneziano, Lorenzo Lotto, Lavinia Fontana, Pieter Brueghel la juna, Lucas Cranach juna, Luca Giordano, Matteo Pretti, Elisabeth Vigée-Lebrun kaj Maurice de Vlamincka. Krome troviĝas tie skulptaĵoj, interalie de Antonio Canova kaj Gustav Vigeland.
Dum la preparo de la konstanta ekspozicio de la eŭropa arto en Krakovo estis faritaj multaj historiaj, artaj kaj konservistaj laboroj. Ĉeokaze oni malkov ris forgesitajn verkojn. Interalie temas pri pentraĵo de Hans Fries, unu el la plej gravaj svisaj artistoj el la malfrugotika epoko.

El la elsendo 05.01.2026. Legas Maciek – 01′ 27″

Ekde la mezo de la 19-a jarcento ĝis 1914 en la pola arto ekzistis la tiel nomata Munkena Skolo. Formis ĝin neformala grupo de polaj pentristoj, kiuj edukiĝis aŭ kreis en Munkeno. Pro la foresto de Pollando sur la mapo de Eŭropo ligis ilin komuna nacieco kaj la fakto, ke en ilia arto speguliĝis ofte polaj motivoj, historiaj scenoj, portretoj kaj pejzaĝoj.
Kun ilia arto eblas nun konatiĝi en la ekspozicio funkcianta ĝis la 8-a de marto 2026 en la Nacia Muzeo en Lublino (la orienta Pollando).
Ĝi enhavas 250 verkojn de 60 polaj artistoj, i.a. Teodor Axentowicz, Adam Chmielowski, Ludomir Benedyktowicz, Olga Boznańska, Józef Brand, Maurycy Gottlieb, Alfred Wierusz-Kowalski, fratoj Gierymski, Józef Chełmoński, Zofia Stryjeńska. Sur la surfaco de preskaŭ 700 kvadrataj metroj eblas rigardi tolaĵojn i.a. el la Pola Muzeo en Rapperswil, kiuj la unuan fojon estas prezentitaj en tioma amplekso. Ili formas unu parton de la ekspozicio. En la dua troviĝas objektoj ligitaj kun la pentrista laboro i.a. pentristaj stabloj kaj paletroj.

El la elsendo 05.01.2026. Legas Maciek – 01′ 24″

Dum la decembra 20-a sesio de Unesko-konferenco en Nov-Delhio i.a. la pola tradicio de la plantbranĉa korboplektado ektroviĝis en la Reprezenta Unesko-Listo de Nemateria Kulturheredaĵo de la Homaro.
Tiu agnosko ebligos intergeneracian peradon de la tradicio kaj daŭre popularigos ĉi tiun unikan metiarton per laborrenkontoj, ekspozicioj kaj edukprojektoj.
La plantbranĉa korboplektado havas en Pollando plurjarcentan tradicion. La baza krudmaterialo aplikata en ĉi tiu artmetio estis ĉiam plantdevenaj produktoj, kiel tigoj de herboj, pajlo, pinaj aŭ juniperaj radikoj. Tamen ĉefe, eĉ 90-procente, estas utiligataj salikbranĉetoj.
La plektado de korboj kaj diverspecaj ujoj estas unu el la plej malnovaj artmetioj produktataj en Pollando. Aktuale la ĉefaj regionoj, en kiuj praktikas branĉplektistoj kaj salikbranĉaj produktantoj estas la regionoj ĉirkaŭ la urboj Nowy Tomyśl en Poznań-regiono, kaj Rudnik apud San-rivero en Apudkarpatia Regiono. Unu el du lokoj en Pollando, kie dum majstrigaj profesiaj kursoj edukiĝas – ekde 2014 – profesiuloj pri korboplektado estas Kolektivo de Lernejoj kaj Klerigcentroj en Łowicz en la centra Pollando. Kvankam la nuntempaj sociaj portaloj koherigas similajn produktojn en la monda skalo, sed daŭre la pola plantbranĉa korboplektado kiel la bazan krudprodukton utiligas salikbranĉetojn. Tio ĝin distingas.
En la antaŭaj jaroj sur la Unesko-listo aperis jam 6 tradicioj el Pollando – elfarado de kristnaskaj kripetoj el Krakovo, la kulturo de arbarista mielproduktado, falkodresado, floraj tapiŝoj por la festo de la Dia Korpo, flosista tradicio kaj tradicia pola danco – polonezo.

El la elsendo 20.12.2025. Legas Maciek – 02′ 15″

La konkurso por la Kristnaskaj Kripetoj de Krakovo en 2025 okazis jam la 83-an fojon. Oni alsendis ĉi-jare la rekordan nombron de la kripetoj, entute 256. Dum la unuaj tagoj de decembro eblis ilin admiri ĉe la krakova Foirplaco apud la monumento de Adam Mickiewicz. Poste pritaksis ilin kompetenta ĵurio en la Muzeo de Krakovo.
Tiu tradicio, kiel la unua el Pollando, troviĝas ekde 2018 en la listo de la Kulturheredaĵo de Unesko.
Tradicie la krakovaj kripetoj rilatas ne sole al la krakova arkitekturo, sed aludas al eventoj de la kuranta jaro. Tiel do en la nunjaraj kristnaskaj kripetoj videbliĝas figuroj de papo Leono la 14-a, de la usona prezidento Donald Trump. En la kripetoj aperas ankaŭ la figuro de Bolesław Chrobry lige kun la miljariĝo de lia kroniĝo kiel reĝo de Pollando, aŭ scenoj ligitaj kun la vasala omaĝo de Prusio ĉe la krakova foirplaco en 1525.
La ĉefherooj de la krakovaj kripetoj estas la figuroj de la Sankta Familio, kiujn akompanas figuroj ligitaj kun la kulturo de Krakovo kiel Wawel-drako, trumpetisto, kaj figuro de Lajkoniko, la ĉevalrajdanta barbulo. Lia figuro rilatas al la tatara invado el 1287, kiam la krakovaj civitanoj venkis la invadintojn. Aparta karakterizaĵo de la krakova kristnaska kripeto estas ĝia turforma konstruo kun detaloj karakterizaj por la urba arkitekturo.
Ĝis la 1-a de marto 2026 la kristnaskaj kripetoj estas rigardeblaj en la postkonkursa ekspozicio en la Muzeo de Krakovo.

El la elsendo 20.12.2025. Legas Milada – 02′ 33″

La Mazoviregiona Muzeo en Płock – la centra Pollando – posedas la plej grandan en Pollando kolekton de la secesistila kaj artdekorstila arto. Eblas ĝin rigardi en du apartaj ekspozicioj. La unua dediĉita al la secesistila ekspozicio estis kreita en 1963, la alia rilata al la artdekora stilo estis establita en 2021. La tuta kolekto, inkluzive de historiaj, arkeologiaj kaj etnografiaj eksponaĵoj, entenas ĉirkaŭ 100 mil objektojn.
La 10-an de decembro estis inaŭgurita konstanta ekspozicio, kiu prezentos „Arĝentaĵojn de la varsoviaj firmaoj”. La ekspozicio prezentas la tiel nomatajn „perletojn” de ambaŭstilaj objektoj, kreitajn en la periodo 1825-1935, inkluzive de elegantaj tortoservaj platoj, fajnaj salujoj kaj sukerujoj aŭ elegantaj kandelingoj. Inter 150 eksterordinare belaj elfaraĵoj en la ekspozicio troviĝas elfaraĵoj i.a. el la Fabriko de la arĝentumita manĝilaro de Norblin-fabriko, dum jardekoj specialistiĝanta pri arĝentumitaj kaj arĝentaj elfaraĵoj.
La kolekto de la arĝentaĵoj de la varsoviaj firmaoj estis prezentata dum la portempa ekspozicio en 1981, kiam la kolekto – normale troviĝanta en la muzea deponejo – enhavis 303 objektojn. Dum la tempofluo la kolekto pliampleksiĝis kaj aktuale temas pri 900 objektoj. Pri ĝi informas sinsekvaj katalogoj kreitaj okaze de la muzeo-jubileoj.

El la elsendo 20.12.2025. Legas Gabi – 02′ 10″

Ĝis la 6-a de januaro 2026 en Krakovo eblas rigardi unikan en sia karaktero ekspozicion. En la Senatan Salonegon de Wawel-kastelo, kiun ornamas la 16-jarcentaj murtapiŝoj, gobelinoj, estis enkondukitaj monumentecaj artaj teksaj komponaĵoj de la pola skulptistino Magdalena Abakanowicz, „abakanoj”. Okazas renkontiĝo de du apartaj mondoj, en kiuj teksaĵo rolas kiel arta verko.
La fama kolekto de gobelinoj, murtapiŝoj kun i.a. scenoj el Genezo, de reĝo Sigismundo Aŭgusto atestas pri la brilo de la 16-jarcenta pola kortego. Kontraste, la spektanto alrigardas nuntempajn teksajn skulptaĵojn de Abakanowicz, kiuj reliefigas la unuopajn etapojn de ŝia kreado. Ekde plataj, ankoraŭ tradiciaj teksaĵoj tra formoj pli spacaj, ĝis monumentecaj, figuraj teksoskulptaĵoj, kiuj forlasas muron kaj ricevas vivon en la reĝaj internoj…. sen ajna regulo, laŭ propraj principoj.
Tiu komparo – laŭ la intenco de la organizantoj – povas ebligi interesan diskurson de generacioj kaj epokoj. Ĝi kontraŭstarigas malsaman estetikon – malsaman percepton de verka monumenteco kaj verka materio. La ekspozicio „Arasoj kaj abakanoj” reliefigas la daŭran interesiĝon pri teksaĵo kiel esprimrimedo kaj universalecon de la homa bezono verki pere de teksaĵo, sendepende ĉu temas pri mondkoncepta registro, registro de la potenco aŭ la individuaj emocioj de la spektanto.

El la elsendo 20.12.2025. Legas Gabi – 02′ 02″

Komence de decembro en Bjalistoko okazas la finalo de la 34-a eldono de la Recita Konkurso „Kresy” (randregionoj). La plej malnova konkurso organizata en la polaj medioj eksterlande.
La vorto „Kresy” (randregionoj) rilatas al la orientaj vojevodioj de Pola Reĝolando inter la 17-a jarcento ĝis la dispartigo de Pollando en la 18-a jarcento, kaj post 1918 al la orientaj vojevodioj, post la reakiro de la suvereneco de Pollando. La konkurso ne nur flegas la trad iciojn de la pola lingvo kaj la pola poezio inter poloj loĝantaj eksterlande, sed ankaŭ firmigas la polan identecon de la partoprenantoj kaj ankaŭ integras la poldevenajn mediojn.
Por la ĉi-jara finalo venis la plej bonaj recitantoj elektitaj dum kvalifikadoj okazintaj en Belorusio, Litovio, Latvio, Ĉeĥio, Ukrainio, Rumanio, Kartvelio, Kazaĥio kaj Moldavio. Entute la eliminadojn partoprenis 2500 personoj.
Inter la finalanoj troviĝas la plej aĝaj reprezentantoj de la polaj medioj eksterlande, kiuj ofte deklamas poeziaĵojn de la nuntempaj polaj poetoj. La patrono de la konkurso estas Adam Mickiewicz, kaj pro la recitado de liaj poeziaĵoj estas atribuata speciala premio.
Dum la finalaj tagoj de la konkurso en Bjalistoko ĝiaj partoprenantoj grupiĝos dum laborrenkontoj, renkontiĝo s kun konkursvolontuloj, rigardos teatrajn spektaklojn kaj partoprenos en la randregiona Sanktvespera Manĝo. La solena anonco de la konkursrezultoj okazis la 6-an de decembro en la Bjalistoka Pupteatro.

El la elsendo 05.12.2025. Legas Gabi – 02′ 07″

Ĝis la 8-a de junio 2026 en la varsovia Muzeo pri la historio de polaj judoj POLIN, kunlabore kun Juda Muzeo en Prago, daŭras ekspozicio „La forto de vortoj. Pri judaj lingvoj”. Temas pri lingvoj, kiujn uzis dum jarcentoj judoj en la tuta mondo, kiel la historia malnovhebrea kaj nuntempaj lingvoj, kiel la jida.
Por judoj vivantaj en diasporo la lingvo estis la bazo de interligiĝo, fundamento de la kultura evoluo. Per ĝi oni flegis ĉiutagajn kontaktojn, komunikadon, ĝi rilatis al la religia sfero kaj atestis pri la socia, loka kaj nacia identeco. La ekspozicio proksimigas la sonon de la jida lingvo, klarigas kio ligas ĝin kun la hebrea, judeo-araba, judeo-persa aŭ ladino.
La ekspozicio „La forto de vortoj” prezentas la renaskiĝon de la hebrea lingvo, kiu nun estas la komunikilo de la juda socio, kaj kiu dum jarcentoj ne estis praktikata krom en la sanktaj tekstoj, preĝoj kaj ritoj. Iom da loko en la ekspozicio estas dediĉita al Esperanto.
Ĝian gravan parton konsistigas la nuntempa arto, en kiu la ligo inter vorto kaj bildo kaj ideo de la forto de vortoj kaj literoj, esencaj por la juda identeco, estas daŭre ĉeesta. Du verkoj estis speciale kreitaj por ĉi tiu ekspozicio. Unu el ili estas instalaĵo de Oded Ezer „Frakasita lingvo”.
La ekspozicio „La forto de vortoj” ebligas pli universalan enpensiĝon pri tio, kiel la lingvo reciproke trapenetras kaj influas unu la alian, kiel ŝanĝiĝas en la ritmo de migrado, renkontiĝoj kaj globskala kulturo. Tiu enpensiĝo ebligas rigardi la propran lingvan heredaĵon. Interalie la originon de nia lingvo kaj ĝian evoluon, ĝian estontecon.

El la elsendo 05.12.2025. Legas Maciek – 02′ 01″