Pola RetRadio

nia komuna lingvomedio

Kulturkroniko

Nova bildo de Cranach en Krakovo

La ne prezentata ĝis nun 16-jarcenta bildo „Madono kun la Infaneto inter la dancantaj anĝeletoj” el la staplejo de Lucas Cranach la Aĝa, estas unu el la atrakciaĵoj de la ekspozicio „Cranach en Wawel-kastelo” funkcianta ĝis la 24-a de oktobro. Multo elmontras, ke ĝi kreiĝis en la pentrista laborestaplejo de Lukas Cranach la Aĝa, sed la artkonservistoj ne certas ĉu li mem estas ĝia aŭtoro.
La apartenanta al la krakovaj franciskanoj verko dum jaroj troviĝis en ilia klostro. Fine de la pasinta jaro ĝi trafis al la Wawel-kastelaj laborejoj, kie ĝi estis subigita al pluraj ekzamenoj. „Madono kun la Infaneto inter la dancantaj anĝeletoj” estis pentrita sur la tilia lignotabulo 60- je 40-centimetra. Sur ĝia dorso troviĝas eta informo, ke la bildo devenas el Germanio, sed ne estas sciete kiom longe ĝi estis la franciskana posedaĵo. La bildo povis kreiĝi inter la 1520-a kaj la 1525-a jaroj. Ĝi estas ekspoziciata kun aliaj verkoj de Cranach. El la Arkidioceza Muzeo en Vroclavo estis pruntita „Madono sub abioj”, taksata kiel unu el la plej valoraj bildoj en Pollando. El la kolekto de la Reĝa Kastelo en Wawel devenas krome „Kristo benanta infanojn” kaj „Portero de Georgo Barbohava”. La vizitantoj povas rigardi ankaŭ „Porteron de Juna Viro” de Lukas Cranach la Juna.

El la elsendo 25.06.2021. Legas Barbara kaj Maciek – 1′ 43″

425 jaroj de la Gdanska Biblioteko

La jubileon de la 425-jariĝo solenas nunjare la Gdanska Biblioteko, la dua laŭ la grandeco – apud la Biblioteko de la Jagelona Universitato – librejo en Pollando. Okaze de la jubileo ĝis la 13-a de aŭgusto funkcias ekspozicio „Monumento super jarcentoj. Bibliotheca Senatus Gedanensis 1596-2021″.
La Gdanska Librejo estis establita en 1596 kiel biblioteko por la funkcianta en la urbo ekde 1558 protestanta Gdanska Gimnazio. Nun kiel la Gdanska Bilioteko ĉe la Pola Sciencakademio ĝi disponas pri pli ol unu miliono da katalogitaj pozicioj, inter kiuj troviĝas veraj unikaĵoj i.a. mezepokaj vaksaj tabuletoj, mane skribita teutona misalo, la unua presita mara atlaso, kolekto de muzikpresaĵoj de Georg Knoff, ĉiuj presitaj verkoj de Jan Heweliusz, fotografaĵoj de la 19-jarcenta Gdansko rivelitaj sur salpapero.
Inter 12 mil manuskriptoj 389 estas mezepokaj, devenante el la gdanskaj preĝejaj kaj klostraj bibliotekoj. La plej valoran parton de la presaĵoj el la 15/18-a jarcentoj konsisitigas 675 inkunabloj. La ikonografia kolekto konsisitas el pli ol 90 mil elementoj. Grafikaĵoj kaj pentraĵoj – ĉ. ok kaj duona mil ekzempleroj – rilatas al Gdansko prezentante alrigardojn al la urbo, ĝiajn fragmentojn aŭ unuopajn konstruaĵojn. La kartografia kolekto konsistas el pli ol 12 elementoj, inter kiuj la plej valoraj estas atlasoj kaj kartografiaj verkoj de la flamanda-nederlanda, franca kaj german skoloj. En tiu kolekto troviĝas ankaŭ la plej malnova atlaso de Baltiko el 1695. La Gdanska Biblioteko enhavas krome dokumentojn pri la socia vivo – afiŝojn, flugfoliojn, statutojn ks. Ĝi kolektas ankaŭ presaĵojn el la periodo 1801-1945.
La jubileaj solenadoj daŭros la tutan jaron. Por aŭtuno estas planataj pliaj ekspozicioj: „La Gdanska Biblioteko kaj ĝia historio” kaj „Nia historio – laborantoj de la Gdanska Biblioteko 1945-2021”.

El la elsendo 18.06.2021. Legas Barbara kaj Maciek – 2′ 44″

Varsovia juda tombejo somere vizitebla

En julio kaj en aŭgusto eblos viziti la judan tombejon en la varsovia kvartalo Bródno, ĉe la dekstraborda Varsovio. La plej malnova juda tombejo en la pola ĉefurbo estis establita en 1780 origine sur la areo de neplena unu hektaro. Aktuale post la milita rekonstruo de la kvartalo ĝi okupas la areon de 13,5 hektaroj.
Dum la 1-a mondmilito la tomejo estis grave damaĝita. I.a. rusaj soldatoj malkonstuis parton de ĝia ĉirkaŭbarilo. La Juda Konfesia Komunumo klopodis refreŝigi ĝian aspekton en la intermilita periodo, sed la 2-a mondmilito alportis pliajn damaĝojn. En 1941 la germana okupaciinto fermis la tombejon. La ĉirkaŭbarilo estis komplete forigita kaj la tomboŝtonoj estis utiligitaj kiel pavimo en militistaj ostaĝejoj proksime de Varsovio kaj por konstruado de bunkroj. En decembro1947 okazis en ĝi la lasta sepulto, la solena entombigo de la viktimrestaĵoj el diversaj partoj de Varsovio.
Fine de 2012 la tombejo estis transdonita al la Juda Konfesia Komunumo en Varsovio. Dum la someraj julio kaj aŭgusto nunjare eblos viziti ĝin ĉiudimanĉe inter la 10-a kaj la 16-a horoj.

El la elsendo 18.06.2021. Legas Barbara kaj Maciek – 1′ 32″

Polaj Faksimiloj en Abu Zabi

Dum la 30-a Librofoioro en Abu Zabi, la Unuiĝintaj Arabaj Emirandoj Pollandon en majo reprezentis la libroeldonejo Manuscriptum, de kelkaj jaroj taksata kiel unu el la plej bonaj en la mondo eldonantoj de faksimilaj kaj artaj libroj. Manuscriptum kunportis faksimilojn unikajn. Kiel trezoroj de la monda heredaĵo ili estas de jaroj aŭ jarcentoj zorgeme gardataj en polaj kaj mondaj librokolektoj. Temas pri la kolekto „7Wonders”, kiun formas sep mirobjektoj de la monda eldonheredaĵo, inkluzive de Gutenberg-Biblio el la Dioceza Muzeo en Pelpin. La libroj kiel faksimiloj, t.e. sciencaj kopioj spegulantaj la originalojn en la skalo 1:1 (unu je unu), estis tuj disvenditaj. La tutan kolekton aĉetis la edukministerio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj konforme al la principo „unu bildo anstatŭigas 1000 vortojn” por realigi projekton, kiu ebligos al emirlandaj lernantoj fari eksterordinaran veturon en tempo kaj spaco. Ili propraokule povos konatiĝi kun pergamenaj rulaĵoj ornamitaj per hieroglifoj, kun paĝoj zorge kaligrafiitaj, kun la presverko de Gutenberg, kun spegulskribitaj notoj de genia maldekstramanulo aŭ kun mistera manuskripto, kiun ne malĉifris kriptologoj, lingvistoj, nek NASA-komputiloj.
La troviĝanta de jaroj en la Dioceza Muzeo en Pelpin (la norda Pollando) originalo de Gutenberg-Biblio estas unu el la 20 kompletaj ekzempleroj troviĝantaj en la mondo. La valoro de la originalo i.a. pro la enestanta en ĝi la unua preseraro en la Paska Liturgio pri „felix culpa” egalas al 150 milionoj da dolaroj.

El la elsendo 18.06.2021. Legas Barbara kaj Maciek – 1′ 59″

La popola lignogravurado

Ĝis la 15-a de aŭgusto la Silezia Muzeo en Katowice prezentas pli ol 100 eksponaĵojn ligitajn kun la plej malnovaj grafikaj teknikoj aplikataj en la popola religia lignogravurado. Troviĝas en ĝi ne sole lignogravuraĵoj, sed ankaŭ uzataj por ili lignostampoj el la 18-a, 19-a kaj el la komenco de la 20-a jarcentoj. Plej ofte ili estis farataj el pomuja, piruja, ĉerizuja, tilia kaj alna ligno.
La lignogravuraĵoj populariĝis en Pollando jam lime de la 15-a kaj la 16-a jarcentoj. Ili estis aplikataj kiel libroilustraĵoj, por la produktado/ornamado de murteksaĵoj en la biendomoj, preĝejoj, kapeletoj. La popola religitema lignogravurado floris unuavice ĉirkaŭ grandaj kultolokoj kiel Częstochowa, Krakovo, Wilno, Kalwaria Zebrzydowska, Kalwaria Pacławska. Ĝi disvolviĝis ankaŭ en malgrandaj kultolokoj. La religiaj bildoj produktataj laŭ la lingvogravura tekniko estis obligataj, do malmultekostaj kaj dank’ al tio akireblaj por la plej mizeraj pilgrimantoj. Ili bildigadis miraklofaran Madonon, Kriston kaj scenojn el lia vivo, sanktulojn. Por pilgrimantoj ili havis ne sole religian valoron, sed ankaŭ praktikan. Religiajn lignogravuraĵojn oni traktis kiel garantion pri garda protekto de domoj kaj hejmanoj, bonhavaĵo kaj bestoj. La kreantoj de religiaj lignogravuraĵoj kreis grafikaĵojn laŭstile apartajn. Karakterizis ilin la bildoplateco, manko de perspektivo, forte akcentitaj konturoj, simetrio kaj riĉa ornamenhavo. Produktataj permane plej ofte ili estis kolorigataj. La plej grandan interesiĝon pri la religia popolarta lignogravurado oni notis komence de la 20-a jarcento. Oni serĉis tiam konserviĝintajn lignogravuraĵojn kaj lignostampojn, oni klopodis rekrei la popolan lignogravuradon. Tiam kreiĝis la unuaj sciencaj prilaboroj dediĉitaj al ĉi tiu artbraĉo.

El la elsendo 11.06.2021. Legas Barbara kaj Maciek – 2′ 11″

Teksto por la Tago de la Nacia Legado

Por la nunjara Tago de la Nacia Legado, organizata de la pola prezidento ekde 2012, estis elektita dramo „La moralo de sinjorino” Dulska de Gabriela Zapolska. Andrzej Duda instigis, ke ĉi-jare la 4-an de septembro poloj denove unuiĝu ĉirkaŭ la nepaseblaj valoroj de la pola literatura kanono por ĝui la ĝojon esti kune dum la komuna legado.
„La moralo de sinjorino Dulska” de pli ol 100 jaroj vekas nemalgrandiĝantan interesiĝon dank’ al multaj teatraj enscenigoj, sukcesaj televidaj kaj filmaj adaptoj. La aparteco de la verko konsistas en tio, ke ĝi entenas universalan moralan instruon, kiu ordonas kondamni malbonon en la nomo de honesteco kaj justeco. Ĝi hontmakulas la homan hipokritecon kaj malsincerecon. Dank’ al ĝi la pola literaturo riĉiĝis je grava socie enpensiĝo. La deriviĝanta laŭ la nomo de la dramheroino ideo de „dulskismo” (pole dulszczyzna) por konstante eniris la polan ligvon La aŭtorino majstre skizas la siluetojn de la herooj kaj brile uzas la lingvon. La partoprenon en la nunjara tago eblas jam anonci pere de interreta paĝo de la pola prezidento – https://www.prezydent.pl/kancelaria/narodowe-czytanie/narodowe-czytanie-2021/uczestnicy-akcji/zgloszenie.html.

El la elsendo 11.06.2021. Legas Barbara kaj Maciek – 1′ 22″

Kvin verkoj de Heweliusz sur la landa Unesko-listo

Kvin verkoj de Jan Heweliusz estis metitaj en la Polan Liston de Unesko-programo „Memoro de la mondo”. Inter ili troviĝas unikaj ekzempleroj de „Selenographia” kaj „Machina coelestis” kun dediĉvortoj de la aŭtoro kaj desegnaĵoj de li mem kolorigitaj. La Gdanska Biblioteko ĉe la Pola Sciencakadmio estas la unusola en la mondo, kiu posedas kompleton de la presitaj verkoj de la astronomo. Tio estas 19 publikaĵoj de Jan Heweliusz eldonitaj inter la jaroj 1674 kaj 1690 en Gdansko kaj pluraj presaĵoj kun raportoj pri la observado de la ĉielo. Heweliusz komencis publikigadon de siaj verkoj per mapoj de la Luno. Li okupiĝis ankaŭ pri la moviĝado de planedoj kaj pri la naturo de kometoj. Postmorte aperis lia katalogo de steloj kaj atlaso de la ĉielo. La tutan kolekton eblas rigardi sur la platformo de Pomeria Bita Biblioteko (https://pbc.gda.pl/).

El la elsendo 11.06.2021. Legas Barbara kaj Maciek – 1′ 05″

Abatinoj kun animpaŝtista bastono

La Muzeo de la Varsovia Arkidiocezo Abatinoj de la Armenaj Benediktinoj el Lvovo. Ili devenas el la kolekto de la Fondaĵo de la Kulturo kaj Heredaĵo de Polaj Armenoj. La fondaĵo ricevis de iliaj posteulinoj 11 portetojn el la 18-a kaj 20-a jarcentoj. La tolaĵoj estas ne sole nesubtaksebla memoraĵo de la malnova historio, sed ankaŭ eksterordinara kolekto de portretoj de la lvova pentrista skolo. La pentraĵoj post la 1945-a jaro estis venigitaj al Pollando kaj kiel hereda rulaĵo pli ol 70 jarojn kuŝis en la monakinejaj subtegmentejoj unue el la loko Lubiń, sekve en Wołów. Laŭ la iniciato de la Fondaĵo sep portetretoj jam estis subigitaj al ĝisfunda restaŭro, kvar aliaj estas ekzamenataj kaj estos submetitaj al konservistaj laboroj. La vizitantoj povas rigardi 7-minutan fotoprezenton, kiu proksimigas la konstatitajn bildodamaĝojn kaj la rezultojn de la konservistaj laboroj. Krom la portretoj la ekspozicio prezentas la pruntitan el Wołów aŭtentan animpaŝtistan bastonon, kiun uzis la lastaj armenaj abatinoj kaj ruĝan kazublon el la 1-a duono de la 17-a jarcento. La ekspozicion kompletigas tekstoj proksimigantaj la kulturon kaj heredaĵon de polaj armenoj, dokumentojn kaj memoraĵojn post la lvovaj monakinoj. Troviĝas inter ili preĝolibro, leteroj de la lasta abatino, administraciaj raportoj kaj kajero de iu el la lernantinoj de la monakinoj, kiuj kadre de sia aktivado gvidis ankaŭ lernejon.

El la elsendo 05.06.2021. Legas Maciek – 1′ 55″

Junulaj laŭreatoj de Chopin-konkurso

Leping Ho el Kanado, Pei Lin Oisin Pu el Irlando kaj Yiming SUN el Ĉinio fariĝis la laŭreatoj de la unuaj premioj de la 28-a Internacia Chopin-konkurso por Infanoj kaj Junularo en la loko Szaflarnia. Ili rivalis en tri grupoj ĝis la 10-a, ĝis la 13-a kaj ĝis la 16-a vivojaroj. En la grupo ĝis la 10-a vivojaro la duan premion ricevis Alicja Pia Borkowska el Pollando, kaj la trian Zhang Colin el Kanado. En la grupo ĝis la 13-a vivojaro la 2-an kaj 3-an premiojn ricevis infanoj el Pollando Joanna Maja Jasnowska kaj Bartosz Aleksander Frydel. En la grupo ĝis la 16-a vivojaro la 2-an premion akiris Yonghuan Zhong el Ĉinio. La tria estis egalrange dividita inter Yehuda Prokopowicz el Pollando, Zihan Jiang el Ĉinio kaj Eryk Koszela el Pollando. La laŭreatoj krom monpremioj ricevis specialajn premiojn en la formo de koncertoj kaj muziknotaj eldonaĵoj. La ĉefa celo de la konkurso estas frua malkovrado de junaj talentoj, popularigado de Chopin-muziko kaj de la pola kulturo inter infanoj kaj junularo en Pollando kaj eksterlando.

El la elsendo 05.06.2021. Legas Przemek – 1′ 18″

Pola paĝo pri la 800-jariĝo de la Padova Universitato

Dank’ al kunlaboro de la Ŝtataj Arkivoj kaj la universitato de Opole kreiĝis speciala paĝo lige kun la 800-jariĝo de la Padova Universitato, solenota en 2022 (www.polskiearchiwa.eu). Ĝi enhavas i.a. informojn pri la studintaj tie poloj. La materialoj rilatas unuavice al historiaj objektoj en la Baziliko de s-ta Antonio. Polaj esploristoj memorigas pri la eksterordinara signifo de la itala altlernejo por la pola scienco. Studis en ĝi reprezentantoj de la polaj elitoj de la 16-a kaj el la komenco de la 17-a jarcentoj. Poloj laŭ sia nombro konsisitigas la duan nacian grupon inter la studentoj, kion konfirmas la konserviĝinta nacia registro, en kiu troviĝas la polaj nomoj ekde la fino de la 16-a ĝis la 18-a jarcento. La studoj en Padowo certigis al ili rafinitan kulturon, akiron de filologiaj aŭ medicinaj kompetentoj. Ne ĉiuj revenis al la lando. En la padova baziliko de s-ta Antonio troviĝas i.a. la tomboŝtono de Erazm Kretkowski kun la ĉizita epigramo aŭtorita de elstara pola renesanca poeto Jan Kochanowski. Ĝi konfirmas ne sole la studojn de Kochanowski tie, sed estas taksata kiel lia unua presita verko. Nome ĝi ektroviĝas en la kolekto de tekstoj kopiitaj de sur la padovaj monumentoj eldonita en Bazileo en 1560, do antaŭ ol aperis aliaj presitaj verkoj de la fama pola poeto. Jam ekde la 1607-a jaro en la baziliko troviĝas altaro de la pola nacio, en kies kripto estis sepultataj polaj studentoj. La padova sanktejo estis ankaŭ grava loko por la flegado de la pola nacia konscio, kiam Pollando estis forviŝita de sur la mapo de Eŭropo. Atestas pri tio la kreiĝinta tie fine de la 19-a jarcento  pola kapelo.

El la elsendo 28.05.2021. Legas Gabi – 2′ 14″