Pola RetRadio

nia komuna lingvomedio

Kulturkroniko

La hispana arto el la 21-a jarcento el Bassat-kolekto

En la krakova Cervantes-Instituto daŭras ĝis la 16-a de januaro 2022 ekspozicio dediĉita al la nuntempa hispana arto de la 21-a jarcento laŭ la ekzemplo de Bassat-kolekto. La inaŭgurita komence de la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento kolekto de la geedza paro Carmen kaj Luisa Basat apartenas al la plej gravaj kolektoj de la nuntempa hispana arto. La ekspoziciataj 20 laboraĵoj de 19 artistoj kreitaj en la 21-a jarcento emfazas buntan variecon de la nuntempa kataluna arto. Ili bildigas tion, kio en maniero plej bona difinas la esencon de la arto. Temas pri mistero kaj pri tio, kio estas neemfazebla parole, sed kion la spektanto sentas fronte al la artverko. La vizitantoj de Cervantes-Instuituto en Krakovo rigardas artlaboraĵojn de reprezentantoj de tri generacioj – antaŭ- kaj postmilita kaj tiu el la 60-aj/70-aj jaroj de la 20-a jarcento. Apud rekonitaj artistoj kiel Joan Hernandez Pijuan, Josep Guinovart, Albert Rafols-Casamada aŭ Jaume Plensa la pli junan generacion reprezentas Ramon Enrich, Marc Prat, Jordi Prat Pons, Joanpere Massana. Ĉiuj ĉi artistoj praktikas ne sole pentroarton, sed ankaŭ skulptarton, fotografion, poezion. La laboraĵoj el la Bassat-kolekto kutime troviĝas en la halego Nau Gaudi en la Muzeo de la Nuntempa Arto. Tio estas la unua konstruaĵo projektita de Antonio Gaudi en Mataró w Katalunio. La pli frue prezentitan en la varsovia Cenvantes-instituto ekspozicion preparis Cervantes-instituto, Muzeo de la Nuntempa Arto en Mataró kaj la ambasado de Hispanio en Pollando.

El la elsendo 26.11.2021. Legas Maciek – 1′ 54″

62 procentoj de poloj ŝatas legi

Laŭ la enketo de la opinisonda centro CBOS decida plimulto de poloj, eĉ 62 procentoj ŝatas legi librojn. Plej grandan legointeresiĝon manifestas virinoj t.e. 72 procentoj. Similan sintenon deklaras nur 50 procentoj de viroj. La ĉi-temaj enketadoj okazis jam pli frue en la jaroj 1998, 2001, 2007 kaj 2011 kaj ili nun estas ankaŭ bazo por komparoj. Kaj tiele kompare al la lasta ĉi rilata enketo je unu procento kreskis grupo de personoj deklarantaj sin kiel libroamantoj, je 3 procentoj malkresis nombro de personoj konfesantaj, ke ne ŝatas legi. La nunjaraj rezultoj estas similaj al tiuj el 1998. Eĉ 47 procentoj de viroj ne ŝatas pasigi tempon kun libro enmane, dum se temas pri virinoj tiu elcento egalas nur al 26 procentoj. Oni trovis ankaŭ ligon inter legoŝato kaj loĝloko de la enketitoj. Ju pli granda loĝloko des pli multnombraj enketitoj deklaras sin kiel legoamantoj. Ekzemple en la kamparo la legoŝatantoj laŭnombre similas al lego-neŝatantoj 50 je 49 procentoj. La legoŝato ligiĝas ankaŭ kun edukiteco. 61 procentoj de la respondintoj kun la baza edukiteco ne traktas legadon kiel plezuron, nur 37 procentoj opinias male. Tamen poloj kun la mezgrada edukiteco eĉ 70-procente deklaras la legadon plezuro, tiuj kun la supera edukiteco estas pli multnombraj. Ilia elcento egalas al 86 procentoj. Oni konstatis ankaŭ ŝanĝon en la elekto de literatura ĝenro preferata de librolegantoj. Nun oni preferas sensacian literaturon kaj krimlibrojn. Kompare kun la pasintaj jaroj malkreskis interesiĝo pri konsillibroj. La interesiĝo pri poezio, nuntempa beletro, bildstrioj okupas la lastajn lokojn. Poloj manifestas krome malsamajn manierojn intimi kun literaturo. Decida plimulto – 65 procentoj plej volonte elektas paperajn librojn. Nur 7 procentoj deklaris sin por elektronikaj libroj kaj ankoraŭ malpli multaj, ĉar tri procentoj elektas aŭdiolibrojn. Pri elektronikaj libroj plej multe interesiĝas legantoj 18-24 kaj 25-34-jaraĝaj. Inter plej aĝaj legantoj elektronikajn librojn elektas 1 procento de la enketitoj.

El la elsendo 24.11.2021. Legas Pamela – 3′ 10″

Medalionoj de Nałkowska en la germana

Ĵus aperis la germanlingva traduko de la rakontokoleko de Zofia Nałkowska „Medalionoj”. Faris ĝin Mara Kijowska subtenita de la Pola Libroinstituto. Orignie la ciklo da 8 rakontoj pri la sortoj de homoj, kiuj transvivis la germanajn perskutojn aperis en 1957. Samjare en Esperanton tradukis la libron Tedeusz Hodakowski. La enestantaj en ĝi ok rakontoj proksimigas la sortojn de tiuj, kiuj transvivis la 2-an mondmiliton. En maniero sindetena kaj trankvila ili priskribis la sortojn de tiuj, kiuj suferis la germanajn persekutojn. La germanlinga traduko de la libro de Zofia Nałkwska, 64 jarojn post ĝia E-lingvaversio, ebligas al la germanlingvanoj konatiĝi kun la fontmaterialoj de la Ĉefa Komisono por la Esplorado de la Hitleranaj Krimoj en Pollando. „Medialionoj” estis ankaŭ agnoskta kiel unu el la plej fidindaj atestoj pri tio, kiel homo povas senhonorigi la alian. „Medalionoj” reliefe montras, kiel homo povis al homo prepari ĉi tiun hororigan sorton.

El la elsendo 19.11.2021. Legas Maciek – 1′ 15″

Memoraĵoj ligitaj kun Szymborska en Nobel-Muzeo

Nunjare pasas 25 jaroj post kiam Wisława Szymborska ricevis la literaturan Nobel-premion. Pravigante sian verdikton la Sveda Akademio en 1996 eksplikis, ke tio okazis „pro poezio, kiu kun ironia precizeco malkaŝas la regulojn de biologio kaj historiinfluon en la fragmentoj de la homa realo”. Hodiaŭ, t.e. la 19-an de novembro en la Muzeo de Nobel-premio estis prezentitaj memoraĵoj ligitaj kun la pola Nobel-premiitino. La krakova Fondaĵo de Wisława Szymborska transdonis al la muzeo okulvitrojn, per kiuj la aŭtorino maskis sin kontraŭ siaj ŝatantoj, nigrakoloran globkrajonon per kiu la aŭtorino korektis siajn tajpaĵojn kaj poŝtkarton kun ŝia aŭtografo, kiun la poetino estis sendata kiel dankesprimon pro ricevataj gratuloj. La Muzeo de Nobel-premio ĉiam petas pri objektoj, kiuj iel povas rakonti pri la distingitoj, kvankam kelkfoje ili venas jam postmorte. Kaze de memoraĵoj pri Szymbrska apartan rolon plenumis Pola Instituto en Stokholmo, kiu kontaktis la krakovan Szymborska-fondaĵon. Inter la objektoj ligitaj kun Nobel-premiitoj en la stokholma Muzeo de Nobel-premio troviĝas i.a. manuskripto de Albert Einstein aŭ ŝalo, kiun surhavis la laŭreatino de la Paca Nobel-premio Malala Yousafzai (2014) dum sia parolado antaŭ la UN-oa forumo.

El la elsendo 19.11. 2021. Legas Maciek – 1′ 35″

Arĝenta monero kun Gabriela Zapolska

La Nacia Pola Banko encirkuligis novan arĝentan moneron en la serio „Grandaj aktorinoj”. Ĝi prezentas sur la reverso stilizitan porterton de Gabriela Zapolska. La averso bildigas la konturon de la spektakla salonego en la Teatro de Juliusz Słowacki en Krakovo. La monero kun la valoro de 20 zlotoj estos emisiita en la eldonkvanto de 10 mil ekzempleroj kaj kostas popece 270 zlotojn. Ĝi estas aĉetebla ekde la 14-a de oktobro 2021 kaj povas esti interesa objekto por esperantistoj, kiuj konatiĝis kun ŝia teatraĵo „Moralo de sinjorino Dulska” okaze de la Tago de la Nacia Legado.

El la elsendo 12.11.2021. Legas Maciek – 0′ 46″

Cisterciana Historimuzeo en Krakovo

En 2022 oni solenos la 800-jariĝon de la cisterciana ĉeesto en la apudkrakova vilaĝo Mogiła, nun kvartalo de la urbo. Kadre de la preparoj al la jubileo dum sep jaroj kreiĝis Muzeo pri la Historio kaj Spirita Heredaĵo de Cistercianoj. Eblas rigardi en ĝi la plej valorajn artverkojn el la kolekto de la abatejo kaj la plej malnovajn libregojn el la klostra biblioteko. Inter apartaj vidindaĵoj troviĝas bonege konserviĝintaj fragmentoj de romanikaj muroj el la 13-a jarcento, restaĵoj de >hypocaustum<, la mezepoka hejtsistemo retrovita en la subterejoj kaj mezepoka sekurŝranko, alivorte fortigita per fero ligna kestego fermata per kelkaj seruroj. Ĉe la muzea itinero troviĝas kanalo, laŭ kiu ankoraŭ en la 40-aj jaroj de la pasinta jarcento fluis rivereto movanta la aranĝaĵojn de la klostra muelejo kaj forĝejo. Cistercianoj venis al Mogiła en la 13-a jarcento. Ilian abatejon en 1222 fondis episkopo Iwo Odrowąż. La unuopaj muzeaj salonoj prezentas i.a. la ĉiutagan vivon de la monakoj, arkitekturajn detaloj el la preĝejo, liturgiajn instrumentojn kaj vestojn. Por la vizitantoj estis pretigitaj multmediaj prezentoj, filmo pri cistercianoj kaj Mogiła-abatejo. Gastoj ĝuante favorajn veterkondiĉojn povas ripozi en rekonstruita abata ĝardeno.

El la elsendo 12.11.2021. Legas Maciek – 1′ 36″

100-jariĝo de Czesław Słania

En la stokholma Muzeo de Poŝto la 21-an de oktobro nunjare estis inaŭgurita ekspozicio dediĉita al la pola kreinto de poŝtmarkoj, Czesław Słania lige kun lia 100-a naskiĝdatreveno. La pola gravuristo, kiu en 1956 elmigris al Svedio kreis pli ol mil miniaturajn artverkojn por kelkdek landoj de la mondo. Słania estas difinata kiel „la plej fama gravuristo de la 20-a jarcento”, reĝo de gravurilo/burilo, „la dua Albrecht Dürer” aŭ la plej fekunda projektanto de la poŝtmarkoj en la mondo”. Słania en sia laboro aplikis la 500-jaran teknikon, kiu konsistis en la kreo de gravuraĵo sur metala plato en la spegula maniero laŭ la skalo 1:1. Dum la jubilea ekspozicio „Dek bonaj el unu mil. Słania taksas siajn gravuraĵojn” estis elstarigitaj 10 poŝtmarkoj, kiujn la aŭtoro taksis plej alte. Inter ili estas la plej granda poŝtmarko en la mondo prezentanta fragmenton de la fresko „Grandaj bravagoj de svedaj reĝoj” el la Palaco Drottningholm. La troviĝanta inter Guinnes-rekordoj poŝmarko kreiĝis en la 2000-a jaro kiel lia unumila poŝtmarko, kiam Słania havis 79 jarojn. Alia fama miniatura artverko aŭtorita de Słania estas „Baleto”, en 1979 agnoskita kiel la plej bela poŝtmarko de la mondo. Lia poŝtmarko prezentanta violoniston Hins Anders el la tolaĵo de Anders Zorn en 1984 ricevis la premion de Robert Stolz pro ĝia muzika motivo. La sveda PostNord okaze de la 100-jariĝo de Czesław Słania emisiis porokazan poŝtmarkon kun lia portreto je la valoro de 100 kronoj. Krom filatelaj projektoj i.a. por Danlando, Ŝafinsuloj, Germanio, Francio, Svislando, Ĉinio kaj Vatikano Czesław Słania projektis ankaŭ monbiletojn. Okaze de la jubileo la Pola Instituto en Stokholmo kune kun la sveda Societo de Czesław Słania eldonis sved- kaj pollingve jubilean antologion kun kolekto de artikoloj pri diversaj aspektoj de la arta kreado kaj vivo de la artisto.

El la elsendo 12.11.2021. Legas Pamela – 2′ 29″

Piotr Barszczowski distingita en Florenco

La novvitralo „La lasta manĝo XXI” kaj tri aliaj laboraĵoj de Piotr Barszczowski prezentitaj dum la 13-a Artbienalo en Florenco estis distingitaj per ora medalo „Lorenzo il Magnifico” en la kategorio multmediaj artoj. Li ricevis krome la premion de la publiko. La internacia ĵurio konsistanta el renomaj sciencistoj, historiistoj kaj artkritikistoj atribuas la premion “Lorenzo il Magnifico” al plej bonaj aŭtoroj en dek kelkaj kategorio. Nunjare en Florenco estis distigitaj entute kvar artistoj el Pollando.
La nunjara gvidtemo de la evento estis „Virino en la arto tra jarcentoj. Virino en la nuntempa arto”. En sia premiita verko Piotr Barszczowski enmetis la biblian rakonton en la dudekunujarcentan kadron – kun renesancaj referencoj kaj motivo de 12 virinoj – prezentante la nuntempulan rigardon al la lastmanĝa evento. „La lasta manĝo XXI” konstante estas ekspoziciata en Benedikatana Abatejo en Tyniec.
La premio de la Bienalo referencas al la historio de Florenco en la brila epoko de la urbo dum la regado de Lorenzo de Medici, granda mecenato kaj apoganto de la renesanca arto. Lia reliefa portreto troviĝas sur la medalo per kiu estas distingitaj la premiitoj.

El la elsendo 05.11.2021. Legas Maciek kaj Barbara – 1′ 37″

Liberaj novembraj vizitoj en la reĝaj rezidejoj

Jam la 10-an fojon dum la tuta novembro okazas liberaj vizitoj en la reĝaj rezidejoj. Oni pretigis senpagajn biletojn por ekspozicioj konstantaj kaj portempaj kaj por specialaj eventoj, kiel renkontiĝoj, prelegoj, konferencoj, laborrenkontiĝoj kaj organizata gvidado. Por infanoj, junularo kaj lernajanaj grupoj estis pretigitaj muzeaj lecjonoj kaj retaj prezentoj. Kadre de la novembra libera vizitado de la reĝaj kasteloj okazos muzeaj lecionoj, laborrenkontoj por senjoroj, kuirartaj laborrenkontoj por grupoj, okupoj planitaj por tutaj familioj, laŭtemaj promenoj por junularo kaj por plenkreskuloj. Nunjare la unuan fojon en la evento partoprenas ok reĝaj rezidejoj. Temas pri la Reĝa Kastelo en Varsovio, la Reĝa Kastelo Wawel en Krakovo, la varsovia Reĝa Łazienki-Parko kun ĝiaj historiaj objektoj, la varsovia Palaco de reĝo Johano la 3-a Sobieski en Wilanów, la kastelo en Malbork, la Reĝa kastelo en Sandomierz, Kastelo Zupiny en Wieliczka, La Reĝa kastelo en Poznań.

El la elsendo 05.11.2021. Legas Maciek – 1′ 09″

La usona filmfestivalo en Vroclavo

Inter la 9-a kaj la 14-a de novembro 2021 en Vroclavo okazos la 12-a Festivalo de usonaj filmoj. En la repertuaro de 110 kinobildoj 54 estos prezentitaj en Pollando la unuan fojon kaj 12 havos sian internacian premieron. La nunjara festivala eldono havos hibridan formon, t.e. post la novembra ĉeesta formulo la reta okazos inter la 1-a kaj la 14-a de decembro. Grava elemento de la usona filmfestivalo estas konkursaj sekcioj: Spectrum. Kadre de la trarigardo de novaj talentoj kaj junaj talentuloj de la usona filmarto estos prezentitaj 16 titoloj kaj American Docs, kiu konsistos el 9 dokumentaj filmoj proksimigantaj diversajn bildojn de Usono. En la festivala progamo troviĝos krome du sekcioj dediĉitaj al la nuntempa usona dokumenta filmo – Special Docs kaj Portretoj. La kompleta programo de la ĉeesta filmfestivalo estas konsultebla interrete (americanfilmfestival.pl). La listo de filmoj prezentotaj en la virtuala parto de la festivalo estos publikigita meze de novembro.

El la elsendo 30.10.2021. Legas Maciek – 1′ 12″