Kontaktu nin

Aŭskultu nin kaj aŭskultigu aliajn!

Skribu kaj komentu:
retradio.esperanto@gmail.com
(aŭ barbarinella@gmail.com)
Amikaro de Pola Retradio en Esperanto.

Subtenu nin

Donacu rete al UEA konto vars-t

※ Donaco estos pagita sumo minus 5% de administraj kostoj ĉe Paypal.
※ Via nomo aperos en la listo de donacintoj. Kontaktu la redakcion se vi volas resti anonima

Redakcia teamo

Barbara PIETRZAK
Gabriela KOSIARSKA
Milada SZWEDO
Maciej JASKOT
Krystyna GROCHOCKA
Tomasz MILLER
Saliĥ ZAKIROV
Bruce CRISP

Arkivoj

Kategorioj

Pola dezajno en la kanada Toronto

Ĝis la 16-a de februaro 2020 en la kanada Toronto estas rigardebla ekspozicio dediĉita al la pola dezajno kadre de la festivalo „DesignTO 2020”. Kronologie ĝi proksimigas tion, kiel en la 100-jara historio de la pola dezajno iuj materialoj, temoj kaj formoj revenas alprenante novan vizaĝon. Organizita kadre de la solenadoj de la 100-jariĝo de la regajnita suvereneco de Pollando ĝi ligas pasintecon kun la nuntempo proksimigante la atingaĵojn de la pola dezajno tra la atingaĵoj de la nuntempa pola grafiko. 25 polaj ilustristoj de juna kaj meza generacioj kaj freŝbakitaj diplomitoj interpretis 100 verkojn de la polaj projektintoj. Krom mebloj, vitraĵoj aŭ porcelanaĵoj – kutime vekantaj asociaciojn kun dezajno – estas prezentitaj literfasonoj, markosimboloj, infanaj ludiloj, lumreklamiloj, glisilo, skotero, pola dolĉaĵo „Ptasie Mleczko” [birda lakto], pola sporta ludo Ringo. La ekspozicio prezentante 100 plastikajn interpretojn de 100 objektoj proksimigas samtempe 100 diversajn historiojn ligitajn kun konkretaj projektoj. Ĝi reliefigas kiel kreiĝas ideoj kaj kiel eksterordinara estas dezajno, la artbranĉo kiu nin  ĉirkaŭas en la ĉiutaga vivo.

El la elsendo 24.01.2020. Legas  Gabi – 01’34”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Ekspozicio kronanta la Jaron de Moniuszko

En la sidejo de la kulturministerio en Varsovio estas rigardebla ekspozicio „Moniuszko”. Ĝi simbole fermas la Jaron de Stanisław Moniuszko, kiun enlande kaj eksterlande oni solenis pasintjare en la 200-a naskiĝdatreveno de la elstara pola komponisto. La ekspozicion formas dek kelkaj paneloj dokumentantaj la plej gravajn faktojn  el la vivo de la komponisto, liajn ideojn, tion kia homo kaj kreanto Moniuszko estis. Tiun bildon kompletigas arkivaj fotografaĵoj kaj krokizoj, kostumoj el la lasta, dek unua enscenigo de la opero „La Fantoma Nobeldomo” en la varsovia Teatro la Granda. Dank’ al la interesa ekspozicikoncepto Stanisław Moniuszko estas prezentita ne nur kiel elstara kulturkreanto, kies serioza rigardo estas konata el la portretoj. Eblas konatiĝi kun li ankaŭ kiel amanta edzo kaj patro de plurmembra familio, homo konanta problemojn de la ĉiutaga vivo. Li samtempe prezentiĝas kiel sentema komponisto dotita de la talento emfazi naciajn sentojn en la malfacila periodo, kiam pro la 18-jarcentaj dispartigoj Pollando ne ekzistis kiel suverena ŝtato.

El la elsendo 24.01.2020. Legas  Maciek – 01’22”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pliaj memoraĵoj pri Wiesław Kazanecki en la Podlaĥia Librokolekto

Pliaj memoraĵoj ligitaj kun Wiesław Kazanecki riĉigis la kolektojn de la Podlaĥia Libraro en Bjalistoko. Temas pri familiaj fotoj, privataj korespondaĵoj, tajpaĵoj kaj eĉ tajpmaŝino, kiujn transdonis lia edzino, Halina. Wiesław  Kazanecki (1939-1989) poeto, prozisto kaj publicisto naskiĝis kaj kreis en Bjalistoko. De preskaŭ 30 jaroj en Bjalistoko estas atribuata premio kun lia nomo. Al vera sukceso en lia kreado estas kalkulata volumeto „Portreto kun atako” (1969) taksata de kritikistoj kiel „atesto de luktado de la nuntempa poeto kun vorema realo, kiu delonge perdis etikan dimension”. Postmorte aperis i.a. la volumetoj de liaj verkoj „Elektitaj poeziaĵoj”, „Letero por la arĝenta  nupto” – t.e. por la 25-jariĝo de la geedziĝo kaj „La lastaj versaĵoj”. En 2017 la Podlaĥia Libraro aprigis en Esperanto, laŭ iniciato de la Bjalistoka E-Societo, liajn elektitajn poeziaĵojn kaj prozaĵojn, „Mi venis por diri al vi ĉiujn ĉi vortojn”.

El la elsendo 17.01.2020. Legas  Maciek – 01’18”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Splendoro kaj rafiniteco. Spirito kaj materio en la arto de Koreio

Dum tri monatoj, ĝis la mezo de januaro en la varsovia Nacia Muzeo daŭris ekspozicio de la korea arto, titolita „Splendoro kaj rafiniteco. Spirito kaj materio en la arto de Koreio”. Temis pri la plej granda prezento de la korea arto en Pollando, omaĝanta la 30-jariĝon de la diplomatiaj rilatoj inter ambaŭ landoj. Ĝi respondis ankaŭ al la pola ekspozicio organizita en Seulo antaŭ kvin jaroj „La pola arto: la nevenkebla spirito”. La varsovia ekspozicio prezentis al la pola publiko artobjektojn el diversaj epokoj – de la prahistoriaj ĝis la fino de la regado de la dinastio Joseon en 1987. La tuta ekspozicia materialo estis grupigita je kvin periodoj kaj estis dediĉita al: „de prahistorio ĝis la periodo Samhan, al la periodo de Tri Reĝolandoj, al la kulturo de la unuiĝinta Silli, la unua reĝolando reganta sur la tuta korea duoninsulo, al la arto de la dinastio Goryeo, de kiu devenas la nuna nomo de la lando. La kvina periodo estis dediĉita al la 500-jara historio kaj kulturo de la dinastio Joseon. Ĉiuj eksponaĵoj devenis el la Korea Nacia Muzeo en Seulo.

El la elsendo 17.01.2020. Legas  Gabi – 01’32”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Kroma subvencio por kulturo de polaj tataroj

En la nuna jaro pli ol 270-milzlotan subvencion por projktoj flegantaj kulturon kaj tradiciojn de la tatara socio ricevos Muzulmana Religia Asocio en Pola Respubliko, Asocio de Tataroj de Pola Respubliko, la Fondaĵo Tatara Kultura Societo kaj religia muzulmana komunumo en Bjalistoko. La rimedoj helpos realigi ĉirkaŭ dudek projektojn ligitajn kun la eldonagado kaj festenoj flegantaj la tatarajn kutimojn. Tataroj, kies historio sur la teritorio de la iama Respubliko havas 600 jarojn,  konsisitigas unu el la plej malgrandaj etnaj grupoj en Pollando. En la lasta popolregistrado la tataran devenon dekaris ĉirkaŭ du mil personoj. Nun en plimulto ili loĝas en la Podlaĥia Vojevodio. En la lokoj Kruszyniany kaj en Bohoniki konserviĝis iliaj lastaj sur la polaj teritorioj lignaj moskeoj kaj muzulmanaj tombejoj.

El la elsendo 10.01.2020. Legas  Milada – 01’16”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La Reĝa Łazienki-parko en nova brilo

La Reĝa Łazienki-parko apartenas al la ŝatataj vizitlokoj de la varsovianoj kaj turistoj. Jam printempe la publiko konatiĝos kun la rezultoj de la konservistaj-renovigaj laboroj, en kies daŭro la brilon reakiris du historiaj objektoj situantaj ĉe la Reĝa  Promenejo – Blanka Vilao kaj Akvoreceptaklo. Ekde nun en ili estos prezentataj muzeaj ekspozicioj. Revivigitaj estis ankaŭ la ĉirkaŭanta ilin historia ĝardeno kaj restaĵoj de la Novgotika Oranĝerio. La Blanka Vilao apartenas al la unikaj polaj 18-jarcentaj objektoj de rezideja arkitekturo kun konserviĝintaj preskaŭ plene internaj dekoraĵoj kaj parto de la ekipaĵaro. Origine planita kiel somera domo por la reĝo Stanislao Agusto Poniatowski ĝi rolis kiel rezidejo de la reĝaj gastoj. Dank’ al la konservistaj laboroj al la publiko post multaj jaroj malfermiĝos Akvoreceptaklo. Temas pri brika rotondo alikonstruita en la 19-a jarcento laŭ la modelo de la tombo de Caecilia Metella ĉe la roma Via Appia. Iam dank’ al ĝiaj akvoprovizoj funkciis la najbaraj konstruaĵoj kaj fontanoj. Nun estis revenigita ĝia historia interno kun restaĵoj bildigantaj la originajn  funkciojn. Fine, la laboroj en la historia ĝardeno redonis ĝian historian formon laŭ dokumentoj kaj ikonografio. La tieaj elementoj de malgranda ĝardena arkitekturo baziĝas ĉefe je akvarelaĵoj de Zygmunt Vogl el la 1786-a jaro.

El la elsendo 10.01.2020. Legas  Maciek – 01’41”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pentrista frandaĵo en Wawel-kastelo en Krakovo

La 15-jarcenta tolaĵo „Madono en la protektomantelo” aŭ „Mizerikorda Madono”,  unu el la plej gravaj en la kreado de la itala pentristo Giovanni da Gaeta estas admirebla en la Reĝa Kastelo sur la krakova Wawel-altaĵo ĝis la mezo de februaro 2020. Ĝi estis pentrita en 1448 kaj estas la unua el inter kvar datitaj verkoj de da Gaeta. Ĝi devenas el preĝejo el la itala Ardara sur Sardio. Por la krakova kolekto ĝi estis aĉetita en 1938 de la viena atikvaĵiisto Szymon Szwarc. Ĝis la lastaj restaŭristaj laboroj la tolaĵo ne estis konservata en kompleksa maniero kaj ĝia stato ne estis la plej bona. La nun finiĝintaj  intensaj kaj ĉiuflankaj renovigaj laboroj daŭrintaj du jarojn redonis plenan brilon al la bildo. Bedaŭrinde ne estas konataj la cirkonstancoj, en kiuj ĝi kreiĝis, malmulto konata estas pri Giovanni da Gaeta, kies kreado  estas rekonstruata baze de la tolaĵoj, kiujn oni al li atribuas. La troviĝanta en Wawel-Kolekto Miserikorda Madono estas pentraĵo unika, ĉar la pentristo neniam ripetis ĉi-specan prezenton, kvankam ofte li estis ripetanta diversajn temojn.

El la elsendo 03.01.2020. Legas  Maciek – 01’25”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Tolaĵoj de elstara silezia artisto en Vroclavo

Preskaŭ 100 tolaĵoj de Michael Willmann, elstara baroka artisto el Silezio estas rigardeblaj en la Pavilono de Kvar Kupoloj, la filio de la Nacia Muzeo en Vroclavo. Por la ekspozicio oni pruntis multajn liajn verkojn el preĝejoj, klostroj kaj muzeaj kolektoj i.a. el la lokoj Henryków, Trzebnica, Krzeszowa, Vroclavo kaj Varsovio.  La ekspozicio omaĝas unu el la plej elstaraj artistoj, kiuj kiam ajn vivis kaj kreis en Silezio kaj estas ankaŭ riverenco antaŭ la esploristoj studantaj lian kreadon. Inter la 100 ekspoziciataj tolaĵoj de Williann, kiuj konsistigas unu trionon de liaj konserviĝintaj verkoj, estas pentraĵoj kun mitologia, religia temaro, portretoj kaj pejzaĝoj. La unuan fojon post pli ol 75 jaroj estas koherigita kaj prezentita fama ciklo „Martireco de la Apostoloj”, kiun Michael Willmann kreis por la klostro en Lubiąż. La ekspozicio estas la preteksto por reliefigi la gravecon de la defio, kiun konsisitigas la primastrumo de la postklostraj konstruaĵoj. Ili apartenas al la plej grandaj klostraj objektoj en la mondo. En ĝia kripto cetere Willmann estis entombigita. Michael Willmann estis difinata kiel silezia Apelles, sed krome ofte oni difinadis lin ankaug kiel silezian Rembrandt-on. Williamann mem revis pri la studado ĉe nederlanda pentromajstrto, sed tion li ne povis al si permesi. Ĉiukaze la kreado de Rembrandt van Rijn, kies 350 mortodatreveno pasis en 2019, signife influis la kreadon de la elstara silezia barokepoka artisto.

El la elsendo 28.12.2019. Legas  Maciek  kaj Barbara – 01’56”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Portreto de junulo de Rafaelo

La portreto de junulo de Rafaelo Santi, de kelkiuj ekspertoj agnoskita kiel lia aŭtoportreto, estas sendube la plej granda militperdo, kiun suferis la polaj muzeaj kolektoj. La tolaĵo aĉetita ĉirkaŭ 1800 jaro por la Kolekto de Czartoryski-familio perdiĝis fine de la 2-a mondmilito kaj ĝis nun ne estas konata ĝia sorto. La Nacia Muzeo en Varsovio kunlabore kun la Nacia Muzeo en Krakovo memorigas ĉi tiun perdon prezentante de kelkaj semajnoj en Varsovio brilan 16-jarcentan kopion el Accademia Carrara en Bergamo. Eblas rigardi ĝin en la varsovia Nacia Muzeo ankoraŭ ĝis la 19-a de januaro 2020. Ĝi estas prezentata kune kun „Portreto de juna viro” de Jan Lievens, barokepoka nederlanda pentristo. Lia tolaĵo estas interesa imitekzemplo de la artverko de Rafael. Pri fasciniĝo atestas ankaŭ krokizoj el la 17-a, 18-a kaj 19- jarcentoj,  kiuj kompletigas la ekspozicion, kiu omaĝas la 500-an mortodatrevenon de Rafaelo, pasontan venontjare.

El la elsendo 28.12.2019. Legas  Milada  kaj Barbara – 01’31”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Mozaiko de Mehoffer en Lvovo restaŭrita

Moza-iko de Józef Mehoffer en la Armena Katedralo en Lvovo, enorme valora historia verko atestanta pri la plurultura riĉo de la malnova Pola Respubliko estis restaŭrita en novembro 2019. La laboroj okazis sub la aŭspicio de la Nacia Instituto pri la Kultura Heredaĵo Eksterlande – POLONIKA. La Armena Katedralo el la 14-a jarcento estas unu el la plej valoraj historiaj objektoj de Lvovo, la unusola eŭropa urbo, en kiu antaŭ la 2-a mondmilito rezidis tri katolikaj arkiepiskopoj – latinrita, grekrita kaj armenrita. Ĝi estas ekzemplo de la dumjarcenta surtavoliĝado de tradicioj kaj stiloj. La modernstila moza-iko prezentanta la Sanktan Triunuon estis projektita de Józef Mehoffer – pentristo, vitralkreanto kaj grafikisto, unu el la plej elstaraj rerprezentantoj de la stilo Juna Pollando.  Preparante sin al realigo de la moza-iko li vizitis Italion, tie serĉante inspiron, kaj sekve ĉe la firmo Gianese (dżjaneze) li mendis moza-iko-ŝtonetojn, kiuj servis por realigo de lia projekto. Apud murpentraĵoj de Jan Henryk Rosen, artisto el la intermilita periodo ĝi evidentiĝis unu el la plej efektaj elementoj en la alikonstruo de la sankteja interno.

El la elsendo 20.12.2019. Legas  Gabi – 01’57”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Historiaj ikonoj en la nova ekspozicio en Supraśl apud Bjalistoko

La 16-, 17- kaj 18-jarcentaj ikonoj el la ne plu ekzistantaj podlaĥiaj ortodoksaj kirkoj estas rigardeblaj en la nova konstanta ekspozicio en la Muzeo de Ikonoj en Supraśl apud Bjalistoko. Okaze de la 70-jariĝo de la Podlaĥia Muzeo en ĝia filio en Supraśl estis inaŭgurita la nova laŭteme parto de la ekspozicio „La salono Podlaĥio”. Estas en ĝi rigardeblaj historiaj ikonoj, unusole saviĝintaj el kirkoj en la lokoj Supraśl kaj Czyże. Du unikaj 17-jarcentaj ikonoj estis aĉetitaj por la ekspozicio de la otodoksa monakejo en Supraśl. Ili prezentas bildojn de Sankta Arhianĝelo Mikaelo kaj de la profero Aron. La ceteraj ikonoj devenas el la ne plu ekzistanta kirko en Czyże. La salono Podlaĥio estis  funkciigita kadre de la „7 muzeaj semajnfinoj por la 70-jariĝo de la Podlaĥia Muzeo en Bjalistoko”. Dum la tuta jaro estos prezentataj ĝiaj diversaj fakoj.

El la elsendo 20.12.2019. Legas  Maciek – 01’08”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Leonardoinspitaĵoj en la polaj kolektoj

La 500-a mortodatreveno de Leonardo da Vinci fariĝis la okazo memorigi al la pola publiko artverkojn kreiĝintajn sekve de la fasciniĝo de aliaj artistoj pri la kreado de la fama italo. La daŭronta ĝis la 15-a de oktobro 2020 ekspozicio „Leonardo-inspiraĵoj en polaj kolektoj” daŭranta en Palaca Muzeo de Reĝo Johano la 3-a Sobieski en Wilanów inaŭguris ciklon da prezentoj. Ilia komuna titolo estas „”Kio estas originalo, repliko, kopio” kaj temas pri verkoj el Wilanów-kolekto en la kunteksto de kolektistaj interesiĝoj kaj fasciniĝoj en Pollando. La unua estas dediĉita al la kreaj inspiroj de Leonardo da Vinci. Ĝi samtempe  reliefigas la problemon de diseriĝo de la polaj historiaj privataj artverkaj kolektoj. La ekspozicio prezentas 39  objektojn inkluzive de 6 bildoj (sur tolaĵo, lignotabulo kaj pergameno) kaj grafikaĵojn kaj krokizojn formale kaj enhave korespondantajn kun la tolaĵo „La Mondosavanto” (Salvator Mudi) el la kolektoj de Wilanów-muzeo. Ĝi rolas kiel kerno de la ekspozicio. Nuntempe estas konataj dekkelkaj bildoversioj pentritaj laŭ la sama kompnista aranĝo,  kreiĝitaj en la 16-a jarcento. La tolaĵo „La Mondsavanto” el Wilanów estas de kelka tempo objekto de historiaj kaj konservistaj esploroj realigataj kunlabore kun sciencaj centroj en Pollando kaj eksterlande.

El la elsendo 13.12.2019. Legas  Maciek – 01’36”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Dometoj el pola mielkuka pasto en Svedio

En la muzeo Millesgarden sur la insulo Lidingoe apud Stokholmo ĝis la 20-a de januaro 2020 funkcias ekspozicio de polaj dometoj el la mielkuka pasto. La miniaturaj brikdomoj, urbodomoj aŭ vilaĝaj ĥatoj devenas el la kolektoj de Vivanta Muzeo de Mielkuko en Toruno. Pli ol 30 riĉe ornamitaj mielkukaj dometoj estis faritaj de polaj familioj partoprenintaj konkurson organizitan de la toruna muzeo en 2018. Tiu ekspozicio reliefigas ligojn inter ambaŭlandaj tradicioj, ĉar svedoj volonte preparas la mielkukajn dometojn antaŭ la Kristnasko. Dum la inaŭguro de la ekspozicio laborantoj de la toruna muzeo en metiistaj vestoj demonstris la preparadon de la mielkukaj dometoj kaj pridonacis la partoprenintojn de la evento per mielkukoj kun propra nomo aŭ porokaza dekoraĵo. La ekspozicio de polaj mielkukaj dometoj estas difinita kiel „ekspozicio por ĉiuj sensoj”. Millesgarden sur la insulo Lidigoe estas konata artmuzeo dediĉita al la sveda skulptisto Carl Milles kaj lia edzino Olga.

El la elsendo 13.12.2019. Legas  Maciek – 01’14”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Vicdirektoro de la franca Luvro kun pola distingo

La vicdirektoro de la Muzeo Louvre-Lens Luc Piralla-Heng Vonga ricevis hodiaŭ la distingon „Meritiĝinto por la Pola Kulturo”. Li estis i.a. kunkuratoro de la ekspozicio „Pollando 1840-1914. Bildigi la nacispiriton”. Dank’ al lia laboro – Luc Piralla-Heng Vong estas laŭ la edukiteco konservisto de la nacia heredaĵo –  kaj de la tuta muzea kolektivo kreiĝis enorme interesa, vasta kaj varia programo bildiganta la polan kulturon de la 19-a jarcento, kiu ĝis la 20-a de januaro 2020 funkcias en la Muzeo Louvre-Lens. Ĝi estas la plej granda muzea entrepreno rakontanta pri la pola arto realigita kiam ajn en Francio prezentante ĉirkaŭ 130 verkojn. Patronecas super ĝi la prezidentoj de Pollando kaj Francio. La eksponaĵoj el la kolektoj de la Nacia Muzeo en Varsovio kaj kelkaj aliaj kolektoj el Krakovo, Poznano, Toruno kaj de privataj personoj koncentriĝas pri problemoj de poleco kaj nacia identeco en la epoko de la 18-jarcentaj/19-jarcentaj dispartigoj. La kuratoroj koncentriĝs pri la rolo kaj signifo de la pola arto por la nacio senigita je ŝtateco, diŝirita kaj dividita. Al la ekspozicio akompanas la franclingva katalogo kun eseoj kaj katalogaj klarigoj.

El la elsendo 13.12.2019. Legas  Milada – 01’56”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Laboroj pri la Kristnaska Kripeto en Kalwaria Zebrzydowska

En la lastaj tagoj de novembro komenciĝis laboroj pri unu el la plej grandaj en Pollando mekanikaj kristnaskaj kripetoj (kun la moviĝantaj figuroj) en la baziliko de Dipatrino la Anĝela en la fama pola pilgrimejo en Kalwaria Zebrzydowska. Ĉiujare ĝi logas tien amason da religiuloj kaj turistoj. Al la komencaj laboroj apartenis la instalo de ampleksa nokta panoramo de la ĉirkaŭaĵoj de Bet Leĥem (11 je 8 metroj), kiu rolos kiel fono por la kripeto. Ĉiujare iom ŝanĝiĝas la fono kaj la aspekto de la kripeto kaj tiuj laboroj estis entreprenitaj  jam komence de novembro. Konstantaj vizitantoj volonte elserĉas ĉiujn ĉi modifojn. Aliflanke neniujn novumojn oni proponas koncerne la aranĝon de la kripeto mem. Estos neniuj aludoj al la nuntempo. La pilgrimantoj kaj  turistoj daŭre raviĝas pro la dimensio kaj kvanto de la figuroj – ĉiujare aldoniĝas novaj – inkluzive de la moviĝantaj kaj ilia fajneco. Entute la kripeto konsistas el 150 elementoj, inter kiuj 50 estas moviĝantaj. Fine estos enmetitaj kripeto kaj trogo, servinta al Jesuo-Infaneto kiel lulilo.  La religiuloj ekvidos la kripeton rekte antaŭ la paŝtista, noktomeza meso la 24-an de decembro. La aranĝado de kristnaskaj kripetoj havas plurjarcentan tradicion. La unuan en 1223 aranĝis sankta Francisko en la itala Greccio (greĉjo). La sanktejo en Kalwaria Zebrzydowska devenas el la 17-a jarcento. Fondis ĝin Zebrzydowski-familio kaj ekde la komenco zorgas pri ĝi monakoj de la Sankt-Bernardana Ordeno.

El la elsendo 06.12.2019. Legas  Gabi – 01’59”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La Ora Atesto de la Pola Turisma Organizo

La Historia Minejo de Arĝento en Tarnowskie Góry en la suda Pollando ricevis la Oran Ateston de la Pola Turisma Organizo en la 17-a eldono de la konkurso por la plej bona turisma produkto. La konkurso celas daŭre altigadi la kvaliton kaj konkurencon de la turisma oferto de Pollando. Premiataj estas la plej bonaj produktoj, kiuj ebligas al turistoj en maniero riĉa, varia kaj interesa pasigi liberan tempon. La nunjare premiita historia minejo de arĝento en Tarnowskie Góry estas unika turisma atrakciaĵo laŭ la eŭropa skalo. Kiel la unusola en Pollando ĝi ebligas viziti ĝiajn subterajn atrakciaĵojn. La longeco de la turisma itinero egalas al pli ol 1,7 kilometroj, en plimulto viziteblaj perpiede. Tamen laŭ la distanco de 270 metroj oni navigas per boatoj. En 2014 la minejo en Tarnowskie Góry eniris la Eŭropan Itineron de la Industria Heredaĵo (ERIH). Tri jarojn poste ĝi estis registrita en la Listo de la Monda Unesko-Heredaĵo.

El la elsendo 06.12.2019. Legas  Gabi – 01’18”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Muzeo de ligna religia arkitekturo

21 historiaj lignaj objektoj de la religia arkitekturo en la diocezo de Bielsko Biała – Żywiec (la suda Pollando), el inter kiuj la plej malnovaj estas 16-17-jarcentaj,  formos muzeon nesamlokan. En ili estos organizataj vaste konceptitaj kulturedukaj kaj sciencaj eventoj, kiel ekspozicioj de artverkoj, prelegoj, scienc-esploraj konferencoj, artistaj rendevuoj, muzikkoncertoj, laborrenkontoj. Ili ĉiuj estos adresitaj al tre varia publiko – sciencistoj, studentoj, kulturkreantoj, artistoj, muzikistoj kaj unuavice turistoj, pilgrimantoj kaj regionaj loĝantoj,  dank’ al kio grandiĝos iliaj ŝancoj aktive partopreni la kulturan vivon. Ĉar la diocezo ne disponas pri ekspozicia-eduka centro ĝi utiligos por la planitaj agadoj historiajn lignajn objektojn de la religia kulto, kiuj ne plu plenumas la funkcion de paroĥaj preĝejoj. En kelkaj el ili devas okazi ankoraŭ konservistaj-restaŭristaj laboroj. Dank’ al la virtualaj eblecoj la nesamloka,  specifa turisma-kultura itinero estos vastigita je 14 historiaj lignaj preĝejoj, kiuj daŭre funkcias kiel paroĥaj objektoj. Plej multo devenas el la 17-a jarcento, la plej malnova de S-ta Bartolomeo en la loko Poręba Wielka estas la 16-jarcenta.

El la elsendo 29.11.2019. Legas  Maciek – 01’30”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Kolektistaj pasioj de Stanisław Kostka Potocki

Nunjare en Muzeo de la Palaco de reĝo Johano la 3-a Sobieski en Wilanów (Varsovio) estis inaŭgurita nova ekspozicio dediĉita al kolektistaj pasioj de Stanisław Kosta Potocki kaj liaj posteuloj. En ĝi estas prezentataj objektoj el la palaca malproksimorienta kolekto ĝis nun ne prezentataj publike. Temas pri metiartaĵoj el ceramiko, vitro, eburo kaj lako faritaj laŭ miksitaj teknikoj. En oktobro estis imaŭgurita ĝia nova parto prezentanta unikan tablon en la stilo nanban produktitan en japanaj metiejoj en la 17-a jarcento. Ornamita per lako, perlamoto, oro kaj arĝento ĝi estas la plej valora eksponaĵo ĉe la Ĉinaj Ĉambroj de la palaco. La laborojn pri ĝia restaŭro gvidis la pola-japana konservista kolektivo. La tablo estas prezentata en speciala vitroŝranko kun stabilaj aerkondiĉoj kaj lumo, sed ĝiajn detalojn eblas rigardi aldone en grandigita skalo dank’ al moderna multmedia podio. La ekspozicio estos kompletigata per laŭvicaj eksponaĵoj nun ankoraŭ restaŭrataj. La aranĝo de la nova ekspozicio referencas al la ĉina apartamento ĉe la unua etaĝo de Wilanów-placo el la komenco de la 19-a jarcento kreita de Stanisław Kostka Potocki.

El la elsendo 22.11.2019. Legas  Maciek – 01’23”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La mondo de la polaj Vasa-dinastiaj Regantoj

Ĝis la 14-a de oktobro 2020 en la varsovia Reĝa Kastelo daŭros la ekspozicio „La mondo de la polaj Vasa-dinastiaj Regantoj”. Temas pri la plej granda, la kvina laŭvice ekspozicio de Vasa Jaro, okaze de la 400-a datreveno de la finkonstruo de la Reĝa Kastelo en Varsovio, iniciatita de Sigismundo la 3-a Vasa. Ĝuste ĉi tiu reĝo decidis pri la transloko de la pola ĉefurbo el Krakovo al Varsovio.  La nova reĝa rezidejo fariĝis por laŭvicaj jarcentoj la centra loko de la politika, kultura kaj koretega vivo de la Respubliko. La pasanta jubileo estas la okazo por aparta omaĝo al la dinastio kaj ĝia epoko, kion reflektas la skalo de la ekspozicio. Ĝi okupas 12 salonegojn, prezentante preskaŭ 300 eksponaĵojn pruntitajn el 77 muzeoj, rafinita scenografio kaj filmo kun bita rekonstruo de Vasa-epoka Kastelo. La portreta galerio de la ĉefaj herooj estas la okazo enpensiĝi pri la fenomeno de tiu mallongdaŭra dinastio, apenaŭ trigeneracia. La eksponaĵojn formas renomaj artverkoj, dokumentoj kaj presaĵoj. Oni sukcesis almenaŭ porokaze kunmeti la erigitan dum jarcentoj artan kolekton de la dinastio. Tiucele la organizantoj kunlaboris kun la Reĝa Kastelo en la krakova Wawel kaj multaj aliaj landaj kaj eksterlandaj muzeoj i.a. en Stokholmo, Vieno, Munkeno, Romo, Parizo, ankaŭ kun privataj kolektantoj. „La mondo de la polaj Vasa-dinastiaj Regantoj” reliefigas la bunton de la Vasa regoperiodo, estante ankaŭ la okazo revizii la ĝisnunajn pritaksojn de ĉi tiu dinastio.

El la elsendo 22.11.2019. Legas  Tomek – 01’52”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La ensemblo de kanto kaj danco Śląsk en Japanio

Artistoj de la ensemblo de Kanto kaj Danco „Śląśk” dum pli ol unu monato – ekde la mezo de oktobro – koncertas en Japanio. En tiu ĉi periodo ili donos entute 30 koncertojn vizitante 18 urbojn. La turneo finiĝos la 20-an de novembro en Tokio, kie ili prezentos du koncertojn. La ensemblo „Śląsk” vizitis Japanion jam kelkfoje – en 2002, 2004, 2015 kaj 2016. En la nuna ampleksa konsisito ĝi vizitas Japanion post 15 jaroj tiel omaĝante la 100-jariĝon de la diplomatiaj rilatoj starigitaj inter Pollando kaj Japanio. La ensemblo estas tre varme bonvenigata de la japana publiko. Entuziasmon elvokas kantoj en la japana lingvo,  kiel la pola „Knabineto arbareton’” kaj la japana „Jidai”.

El la elsendo 15.11.2019. Legas  Maciek – 01’52”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La sensacia malkovro en la Gdanska Urbodomo

Dum la konservistaj laboroj de dekoracia krado en la vestilo de la urbodomo en Gdansko sub la tavoloj de nigra farbo estis malkovrita originala plurkolora polikromiaĵo el 1683. La forigo de la farbo helpe de lasero daŭris duonan jaron. La ornama krado estas unu el malmultaj elementoj de iam pompa vestiblo, kiujn konsumis incendio dum bataloj por Gdansko en 1945. La originala polikromiaĵo, kiun fine de la 17-a jarcento oni dekoraciis per fajna krado distingiĝas per pentrista majstreco. Dank’ al ĝi la plataj figuroj de kimero kaj cervo aŭ floroj kaj folioj ricevis la iluzion de la tria dimensio. Ĝi egalrangas al similaj ĉi-specaj oramaĵoj en la suda Germanio kaj Aŭstrio.  Sur la krado mem ĉeokaze estis malkovrita la forĝista monogramo IS aŭ SI kaj ĉe ĝia pinto la blazono de Gdansko kaj la dato 1683, kiu signifas la jaron,  en kiu estis finfarita la ornama elemento.

El la elsendo 15.11.2019. Legas  Gabi – 01’28”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Arkeologiaj objektoj el Pompejo en Krakovo

Ĝis la 8-a de marto 2020 en la krakova Arkeologia Muzeo eblas rigardi pli ol 100 historiajn objektojn el la antikva Pompejo, detruita pro la erupcio de Vezuvio antaŭ preskaŭ du mil jaroj. Ekde 1997 ĝi troviĝas sur  la listo de la monda heredaĵo de Unesko. En la krakova ekspozicio „Pompejo. Vivo kaj morto ombre de Vezuvio” troviĝas objektoj diversdimensiaj. Inter ili estas tiaj eksponaĵoj kiel etaj laborinstrumentoj, sed ankaŭ  granddimensiaj marmoraj skulptaĵoj,  freskoj, fragmentoj de marmora pavimo, objektoj el arĝento, fero, bronzo kaj vitro. En la ekspozicio troviĝas ankaŭ gipsaj formoj de homaj korpoj kaj korpo de hundo. La ekspozicio „Pompejo. Vivo kaj morto ombre de Vezuvio” rekreas la realon de la antikva urbo momenton antaŭ la katastrofo. Helpe de la eksponaĵoj,  en originala scenaro estis rekreita la ĉiutaga vivo de la loĝantoj de Pompejo, ilia politika vivo, bankulturo, kuirarto kaj medicino de la tiamaj loĝantoj, ankaŭ la mondo de gladiatoroj. Estas rekreitaj privataj ĉedomaj ĝardenoj kaj internoj de publikaj domoj. Ĉiuj objektoj estas prezentataj en Pollando la unuan fojon. 

El la elsendo 15.11.2019. Legas  Tomek – 01’23”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Stanisław Moniuszko la patrono de la Bjalistoka Operejo

Lige kun la daŭrantaj solenadoj de la 200-a naskiĝdatreveno de la elstara pola komponisto Stanisław Moniuszko, kadre la daŭranta Moniuszko-Jaro, la Podlaĥia Operejo kaj Filharmonio, kiel la patronon ricevis ĝuste tiun ĉi komponiston. La funkciado de la Podlaĥia Operejo kaj Filharmonio – Eŭropa Artcentro en nova, moderna konstruaĵo okazis en 2012. Inaŭguris ĝin tiam la enscenigo de „Fantoma nobeldomo”. La nunjaran solenaĵon inaŭguris la horloĝmelodio el ĉi tiu opero, kiu ekde tiam akompanas la spektantojn kiel signalo inaŭguranta la enscenigajn partojn en la nova konstruaĵo. La nunjatajn nomumsolenaĵojn krom landaj kaj regionaj altranguloj partoprenis i.a. la posteuloj de Moniuszko. Lia pra-pra-pranepino Elżbieta krom dankvortoj pro ĉi tiu fakto esprimis ankaŭ la opinion, ke la nomo de ŝia praulo por la Podlahia Operejo kaj Filharmonio rolos kiel simbolo liganta kulturojn kaj ke ĝi kiel Eŭropa Kulturcentro disradiados la muzikon de Moniuszko en la eŭropa skalo.

El la elsendo 08.11.2019. Legas  Maciek – 1’18”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Azia filmarto en Varsovio

Inter la 13-a kaj 20-a de novembro nunjare filmŝatantoj de la kinoarto el Azio kaj el tiaj landoj, kiel Japanio, Tajlando, Suda Koreio, Butano kaj Vjetnamio rigardos preskaŭ 40 belartajn filmojn dum la 13-a Azia Festivalo de Kvin Gustoj. Ĝiaj gastoj estos i.a. reĝisoroj Noboru Iguchi kaj Fruit Chan. Nunjare aparta atento estos donita al Hongkong. En Varsovio gastos Fruit Chan, unu el la plej originalaj reprezentantoj de la nova ondo de la tiea filmarto. Konata kiel la kreanto de nomumitaj al Ora Leono filmoj “Hollywood Hongkong” kaj “Liulian piao piao” li ricevis specialan premion dum la festivalo en Lokarno pro „Eta Cheung”. Kun la varsovia publiko li renkontiĝos same post la prezento de siaj filmoj kiel ankaŭ dum la lekcioj masterclass.  En la sekcio „Japanio: Out of Focus” eblos konatiĝi kun la kreado de  junaj japanaj kreantoj. Unu el la esencaj festivalaj eventoj estos internacia premiero de la filmo „Floroj de malbono” de Noboru Iguchi. La pola akcento estos la premiero de „Gusto pho” inspirita de la kinoarto de Yasujiro Ozu. Reĝisorita de la devenanta el Japanio kaj diplomiĝinta el la lodza Filmlernejo Mariko Bobrik ĝi estas dediĉita al la medio de la varsoviaj vjetnamaoj. En la programo de Kvin Gustoj troviĝos ankaŭ la plej novaj verkoj kreitaj de artistoj delonge ligitaj kun la festivalo. Krome eblos rigardi filmonjn nomumitajn kaj premiitajn pasintjare de la Akademio de la Aziaj Filmpremioj. La azia filmarto estos prezentita krome en Vroclavo inter la 15-a/17-a de novembro 2019.

El la elsendo 08.11.2019. Legas  Maciek – 2′

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Restaŭritaj tolaĵoj de polaj pentristoj en Ĉikago

Kadre de la solenaĵoj ligitaj kun la 80-jariĝo de la Monda Ekspozicio en Novjorko en 1939 Instituto POLONIKA renovigis 30 tolaĵojn de polaj kreantoj, i.a. de Olga Boznańska, Jan Styka, Tadeusz Cieślewski, Andrzej Pronaszko. La verkoj el la kolektoj de la ĉikaga Pola Muzeo en Usono ekde la 11-a de oktobro estas rigardeblaj en la ekspozicio „Polish Imagination – The World of Tomorrow” (Pola imagopovo – la mondo de morgaŭo). Ĉiuj tolaĵoj en la kolektoj de la ĉikaga Pola Muzeo en Usono havas apartan lokon en la polaj historio kaj kulturo. Ili estis prezentitaj dum la Monda Ekspozicio en Novjorko en 1939 en la pola pavilono, tiam disponanta pri 12 salonegoj. 30 el la pentraĵoj  estis nun restaŭritaj por la bezonoj de la porokaza ekspozicio. Oni i.a. forigis polvotavolon kaj flaviĝintan lakon, kompletigis mankojn de pentrista materio kaj entute protektis la tolaĵojn kontraŭ estontaj etdamaĝoj. 

El la elsendo 08.11.2019. Legas  Gabi – 0’15”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La simpozio „Planlingvoj kaj Lingvoplanado” en Vieno

La 24-an kaj la 25-an de oktobro en la viena Esperantomuzeo okazis scienca simpozio „Planlingvoj kaj Lingvoplanado”. La eventon kunorganizis Aŭstria Nacia Biblioteko kaj Esperantic Studies Foundation. Partoprenis ĝin esploristoj el pluraj eŭropaj landoj kaj Usono. La prelegantoj reprezentis diversajn fakojn, kio igis la konferencon vere interbranĉa. Partoprenis ĝin, interalie interlingvistoj, esperantologoj, historiistoj, geografoj kaj politologoj. La unua tago de la konferenco estis dediĉita ĉefe al planlingvoj kaj lingvoplanado ĝenerale. Prelegoj dum la dua tago koncentriĝis pri Esperanto kiel kultura fenomeno. Ĉar la listo de la temoj (kune kun la resumoj) estis publikigita en la retejo de la viena biblioteko, mi decidis fokusiĝi nur pri tiuj el la prezentitaj tezoj, kiujn mi trovis plej inspiraj kaj gravaj por mi kiel Esperantisto. La konferencon malfermis interesa prezento de Ottar Grepstad, la direktoro de la Norvega Centro de Lingvoj kaj Literaturo. Li prelegis pri lingvaj muzeoj de la mondo. Analizante statistikon evidentiĝis, ke inter 79 tiaj institucioj 5 estas dediĉitaj al Esperanto. Grepstad pridiskutis ankaŭ la rolon, kiun lingvomuzeoj plenumas en la socio. Laŭ li ili ne povas teni politikan neŭtralecon, ĉar ilia tasko estas trakti ne nur pure lingvistikajn aferojn, sed ankaŭ sociajn, kulturajn kaj politikajn. En ĉi tiu kunteksto Grepstad substrekis la signifon de Esperanto kaj ĝian rolon kiel portanton de etikaj valoroj kaj de internacia kulturo. Dum la simpozio abundis temoj lingvistikaj. Mian interesiĝon vekis precipe prelegoj pri interligvistiko kiel scienca disciplino, kaj pri la loko de Esperanto inter aliaj planlingvoj. Sabine Fiedler proponis pridiskuti tiajn projektojn en kunteksto de la celoj, kiujn starigis antaŭ si iliaj kreintoj. La du ĉefaj kategorioj, kiujn ŝi distingis estas helplingvoj (kiel Esperanto aŭ Ido) kaj tiel nomataj fikciaj lingvoj, kreitaj por la bezonoj de fantaziaj aŭ sciencfikciaj libroj aŭ filmoj. Pri la nuna populareco de la lastaj prelegis Federico Gobbo. Li rimarkigis, ke instruado pri „holivudaj lingvoj” tre bone taŭgas por veki interesiĝon pri interlingvistiko kiel scienca disciplino, kaj sekve pri Esperanto. Dum la unua tago tre impresis min ankaŭ klera prelego de historiisto Michael Gordin traktanta la figuron de Max Talmey. Ĉi tiu juddevena okulisto kaj amiko de Albert Einstein, en la intermilita periodo estis obsedita de la ebleco krei la plej bonan kaj science bazitan artefaritan lingvon. Li forte kredis, ke nur vere perfekta projekto havas ŝancon gajni favoron de la publiko, kaj ke la procezo de la lingvoperfektigado nepre devas esti senĉesa. Talmey ankaŭ opiniis, ke uzado de artefaritaj lingvoj devus limigi sin nur al praktikaj formoj de komunikado en scienco aŭ komerco. Ĉi tiujn principojn li aplikis al sia projekto nomita Gloro. La planlingvo de Talmey ne sukcesis kaj ne povus sukcesi. La kialojn klarigis sociologo Roberto Garvia. Laŭ li la planlingva projekto povas transformiĝi en vere vivantan lingvon nur kiam ekestos ĉirkaŭ ĝi socia bazo kaj kulturo. La aŭtoroj de Volapuko, Ido aŭ Gloro faris do tre elementajn erarojn, provante aŭtokrate direkti procezon de lingva evoluo kaj senĉese reformadi siajn projektojn. Ĉi tiujn erarojn ne faris Zamenhof, kio ebligis al Esperanto venki en „la batalo de internaciaj lingvoj” jam en la intermilita periodo. Multaj prezentoĵoj traktis la historion de Esperanto. Ili estis dediĉitaj, inter alie, al fruaj tradukoj de la Unua Libro, al la rolo de Esperanto en la internacia pacmovado aŭ al la svisa lingvopolitiko en la frua 20-a jarcento. Inter la prelegoj pri la Esperanta kulturo forte impresis la publikon prezentaĵo de Humphrey Tonkin pri la Budapesta Skolo. En sia prelego li traktis la ekeston de la revuo „Literatura Mondo” kaj la verkaron de Julio Baghy, Kalman Kalocsay kaj Tilvadir Soros. Tonkin esprimis la opinion, ke ĝuste ilin oni devas rekoni kiel la aŭtorojn de la unuaj arte altkvalitaj E-poemoj kaj romanoj. Pri literaturo prelegis ankaŭ franca historiisto Pascal Dubourg-Glatigny. Analizante verkojn pri milito li starigis hipotezon pri ekzisto de specife esperantista pensmaniero kaj mondkoncepto. Tamen Dubourg-Glatigny nur antaŭnelonge komencis sian esplorprojekton, kaj pli detalajn rezultojn necesas ankoraŭ atendi. Malgraŭ tio la temo estas sendube tre interesa, ankaŭ por neesperantistoj. La simpozion fermis prezentaĵo de Seán Ó Riain pri antaŭjuĝoj kontraŭ Esperanto en eŭropuniaj institucioj. Kvankam lia prelego ne estis strikte scienca, ĝi bone montris al la publiko problemojn de lingvopolitiko el perspektivo de diplomato. Ó Riain citis multajn mitojn pri Lingvo Internacia, kiujn daŭre kredas eŭropaj politikistoj (ekzemple: „ĉiuj scias, ke ne ekzistas ajnaj libroj en Esperanto). Laŭ li lingvopolitiko fariĝis en bruselaj institucioj tabuo, kaj ĉiuj provoj komenci malfermajn diskutojn pri la temo estas tuje blokataj. Li ankaŭ rimarkigis, ke la multlingvismo en Eŭropa Unio funkcias nur surpapere, kaj praktike gravas nur la angla. Aliajn lingvojn oni malfavoras, kaj tio rilatas eĉ al tiaj laborlingvoj kiel la franca kaj la germana. Seán Ó Riain esprimis la esperon, ke akcepto de neetna komunikilo, kiel Esperanto, povus helpi integri eŭropajn landojn kaj krei inter iliaj civitanoj senton de komuna sorto. Kiel ekzemplon de tiudirekta agado li proponis al la publiko kune kantplenumi „Odon al ĝojo” kun Esperanta teksto de Umberto Broccatelli. Finante indas mencii absolute perfektan organizon de la simpozio fare de Bernhard Tuider kaj la viena biblioteka teamo. La elekto de la temoj donis al la aŭskultantaro, precipe la neesperantista, tre vastan trarigardon de problemoj ligitaj kun lingvoplanado kaj E-historio. Kiel aparte gravajn mi rekonas prelegojn pri kulturaj temoj, ĉar ĝuste ili plej bone helpas dispeli negativajn mitojn kaj stereotipojn pri la Lingvo Internacia. Indas ankaŭ mencii, ke kvankam la angla estis la oficiala lingvo de la konferenco, dum la malantaŭkulisaj diskutoj ofte kunregis Esperanto. Ankaŭ ĉi tiun socian videblecon de la Zamenhofa lingvo oni devas rekoni kiel unu el gravaj atingoj de la viena konferenco.

El la elsendo 08.11.2019. Legas  Maciek – 7’33”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Ekspozicio de vitraj skulptaĵoj kaj instalaĵoj

Vitro estas ĉiam pli alte taksata en la arto. Ĝii estas verdire unusola „vivanta” materio. La ĉarmo de la vitroobjektoj dependas de lumo. Ĝis la 10-a de novembro en la Ĉefa Stacidomo de Vroclavo (la sudokcidenta Pollando) funkcias ekspozicio de vitraj skulptaĵoj kaj instalaĵoj. En ĝia Secesia Salonego estas prezentitaj 32 verkoj de 16 artistoj el 14 eŭropaj landoj, i.a. el Italio, Hungario, Britio, Estonio, Francio. La ekspozicio titolita „Belulino kaj la Besto” okazas kadre de la okazanta en la urbo Eŭropa Festivalo de Vitro. Krom ĉi tiu ĉefa ekspozicio kadre de la festivalo  vitroartaĵoj estas prezentataj en kelkaj malpli grandaj ekspozicioj de Vroclavo. Krome dum la festivalaj tagoj okazas metirenkontoj, renkontoj kun artistoj kaj promenoj laŭ la spuroj de la vitra arkitekturo en Vroclavo.  La Eŭropa Vitro-festivalo estas organizata ekde 2012. Ĝis nun en 6 festivalaj eldonoj partoprenis 87 artistoj el 37 eŭropaj landoj. La ekspozicio „Belulino kaj la Besto” post Vroclavo estos prezentata ankaŭ en la urboj Legnica, Łódź kaj Jelenia Góra.

El la elsendo 25.10.2019. Legas  Gabi – 1’34”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La verkoj de Rembrandt en Varsovio

La 4-an de oktobro pasis la 350-a mortodatreveno de Rembrandt van Rijn. La genia nederlanda pentristo, desegnisto kaj gravuristo simbolas la disfloron de la nederlanda arto de la 17-a jarcento, difinata ankaŭ la ora. Tiuokaze multaj muzeoj en la mondo organizas plurajn ekspoziciojn kaj kulturaj eventojn. En la ekspozicio funkcianta en la varsovia Reĝa Kastelo eblas rigardi 36 orignalajn verkojn de la nederlanda pentroarto. Inter ili estas du tolaĵoj de Rembrandt el inter tri troviĝantaj en la kastela kolekto „Knabino en la bildokadro” kaj „Sciencisto ĉe pupitro”. Akompanas ilin originalaj desegnaĵoj kaj grafikaĵoj de Rembrandt el polaj kolektoj. La ĉefurba Nacia Muzeo prezentas krome pli ol 40 grafikaĵojn de Rembrandt kun scenoj bibliaj kaj porokazoj, ankaŭ aktojn. Kelkaj grafikaĵoj rilatas al veftoj ne speguliĝantaj en la pentristaj verkoj de Rembrandt, sed koncernas liajn bildokoceptojn kaj teknikojn. La ekspozicion en la Nacia Muzeo akompanas alia prezento titolita „Bruegel en la akompano”. Konsisitgas ĝin 30 krokizoj de Pieter Breugel Pli Aĝa en la 450 mortodatreveno de ĉi tiu artisto.

El la elsendo 25.10.2019. Legas  Maciek – 1’29”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Modernigita Artgalerio de la Pola Pentroarto en Kielce

En la Nacia Muzeo de Kielce (la centra Pollando) post dujara restaŭro estis disponigita al la publiko modernigita Artgalerio de la Pola Pentroarto kaj Eŭropa Ornamarto. En 17 salonegoj kun la areo de 700 kvadrataj metroj estas prezentataj pli ol 300 tolaĵoj kaj ĉirkaŭ 600 objektoj de la artmetio. La artgalerio sinteze prezentante la historion de la pola pentroarto de la lastaj 250 jaroj troviĝas en la 18-jarcenta alo de la iama Palaco de Krakovaj Episkopoj. Unuopaj salonegoj  estas dediĉitaj al artistoj, en plejmulto ligitaj kun la regiono de la Sanktakruca Montaro. Temas pri tiaj polaj pentristoj kiel Stanisław Wyspiański, Jacek Malczewski, Józef Pankiewicz, Józef Szermentowski, Józef Brandt, Maurycy Gottlieb, Aleksander Gierymski. Inter la verkoj de artmetio troviĝas i.a. la malproksimorientaj porcelanaj vazoj,  ceramikaĵoj el Meissen, Berlino, Vieno, Korzec, Baranówka kaj Ćmielów. Atentindaj estas vitraĵoj el la periodo de baroko ĝis la intermilita jardudeko devenantaj el ĉeĥaj, sileziaj, germanaj kaj polaj fandejoj. La metiistan artgalerion kompletigas mebloj kaj horloĝoj el la prezentataj epokoj. Ĉiuj objektoj ricevis modernan ekspozicikadron kaj specializa apliko de lumo reliefigas la plej interesajn detalojn de unuopaj pentristaj verkoj.

El la elsendo 25.10.2019. Legas  Tomek – 1’34”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pola kontratenorulo kun la prestiĝa Gramophone-premio

Pola kontratenorulo Jakub Józef Orliński fariĝis laŭreato de la prestiĝa Gramophone Classical Music Awards 2019 en la kategorio Juna Artisto. La enmanigo de la premio okazis lastmerkrede en Londono.  Temas pri unu el la plej gravaj distingoj por surbendigoj de klasika muziko kaj la ĉiujara solenaĵo tradicie estis festo liganta artistojn, muzikajn eldonistojn, recenzantojn kaj kritikistojn. La enmanigon de la premioj akompanis la muzika kadro en la plenumo de Arte dei Suonatori, kiu en 2003 fariĝis laŭreato de la premio pro la plej bona plenumo de baroka muziko. La partnero de la solenaĵo estis Adam Mickiewicz-instituto, kiu prezentis siavice laborojn kadre de la programo Pola Muziko. Tiukuntekste la Instituto inaŭguras plurjaran kunlaboron kun Wigmore Hall. Dank’ al tio pola muziko kaj nuntempaj artistoj estos en pli signifa grado proksimigitaj al la brita publiko. La 28-jaraĝa Orliński debutis pasintjare sur la scenejo de Wigmore Hall, unu el la plej gravaj londonaj koncertaj salonegoj. En decembro 2019 okazos tie lia laŭvica koncerto.

El la elsendo 18.10.2019. Legas  Tomek – 1’17”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

140-jariĝo de la Nacia Muzeo en Krakovo

La Nacia Muzeo en Krakovo estis la unua sur la polaj teritorioj nacia muzea institucio de poloj, kiuj estis senigitaj je propra ŝtato kaj lando akaparita en la 18-a jarcento de Rusio, Prusio kaj Aŭstrio. Ĝi estas la unua, en kies nomo troviĝas la difino „nacia” kaj ĝi havas plej multajn fakojn kaj kolektojn, pri kiuj ĝi okupiĝas. Ĝia unua sidejo estis la krakovaj Draphaloj kaj la kolektojn inaŭguris la tolaĵo de Henryk Siemiradzki „La flamantaj torĉoj de Nerono”. Ĝis la fino de la 1-a mondmilito (1918) ĝi estis la unusola alirebla al la publiko muzeo sur la polaj teritorioj. En ĝia 140-jara historio laboris en ĝi pli ol 4 mil personoj kaj aktuale ĝiaj kolektoj konsistas el 900 mil objektoj. La krakova Nacia Muzeo havas du biografiajn fakojn dediĉitajn al la pentristoj Jan Matejo kaj Józef Mehoffer; unu en Zakopane estas dediĉita al elstara pola komponisto Karol Szymanowski. La muzeo posedas la nepritakseble valoran kolekton de 100 mil numismtikaĵoj. La intergra parto de la muzeo fine de la 2016-a jaro fariĝis la kolekto de Czartoryski princoj. Ĝi konsistas el 86 mil muzeaj objektoj, 250 mil manuskriptoj, malnovpresaĵoj, libroj kaj dokumentoj.

El la elsendo 18.10.2019. Legas  Milada – 1’50”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Denove en Vroclavo Trezoro de Środa Śląska

Ĝis la 29-a de decembro 2019 denove la Nacia Muzeo en Vroclavo – la sudokcidenta Pollando – prezentas la historiajn objektojn de la mezepoka oraĵista ornamarto el la 14-a jarcento  kune kun arĝentaj kaj oraj moneroj retrovitaj en la loko Środa Śląska en 1988. La nunjara ekspozicio koncentriĝas pri la mezepoka orumtekniko kaj pri la konservado kaj restaŭro de la objektoj el ĉi tiu kolekto efektivigitaj en 1996 en Krakovo kaj plej laste en 2018 en Vroclavo. En la ekspozicio troviĝas la plej valora objekto de la Trezoro, ora nupta krono el la 14-a jarcento. Temas pri la unusola ĉi-speca mezepoka krono konserviĝinta ĝis nun. En la ekspozicio troviĝas la 13-jarcenta agrafo kun kameo, oraj pendaĵoj ornamantaj la virinan kapon, agrafo en la formo de birdo, oraj ringoj, ornama zonrubando destinita por enkadrigi valorajn objektojn, fine la  oraj kaj arĝentaj moneroj. La trezoro, en la pola lingvo Skarb Średzki apartenas al la plej valoraj mezepokaj trovaĵoj en Eŭropo. Ĝi troviĝas en la kolektoj de la vroclava muzeo, kie ĝi estis prezentita la unuan fojon en 1996. Nun ĝi estas rigardebla tie dum tri lastaj monatoj de la jaro. En la cetera periodo eblas ĝin rigardi en la Regiona Muzeo de Środa Śląska.

El la elsendo 18.10.2019. Legas  Maciek – 1’40”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Literatura Nobel-premio 2018 por Olga Tokarczuk

Lastĵaŭde estis prezentitaj laŭreatoj de la literaturaj  Nobel-premioj. La Nobelpremia Komisiono de Sveda Akademio atribuis la premion pro la 2018-a jaro al verkistino el Pollando, Olga Tokarczuk. Pasintjare la premio ne estis aljuĝita pro la skandalo ĉirkaŭ la komisiono atribuanta la premion. La literaturan Nobel-premion pro la 2019-a jaro ricevis aŭstro, verkisto, dramverkisto Peter Handke pro „laboro, kiu kun lingva genieco esploras ka periferion kaj specifrecon de la homa sperto”. Motivante sian decidon rilate la aŭtorinon el Pollando la Sveda Akademio verdiktis, ke Olga Tokarczuk ricevas ĝin „pro la rakonta imago, kiu kun enciklopedieca pasio prezentas la transpaŝadon de limoj kiel vivoformon”. En junio 2018 en kulturfolio al ŝi dediĉita Maciej Jaskot diris i.a. ni citas Taśma:  Olga Tokarczuk naskiĝis en 1962 jaro en la loko Sulechów kaj aktuale estas unu el la ĉefaj reprezentantoj de la pola nuntempa literaturo. Ŝi estis dufoje distingita per la plej prestiĝa enlande literatura premio Nike. Profesie ŝi estas psikologo. Ŝia debutromano, “La vojaĝo de la homoj de la Libro” (pollingve “Podróż ludzi Księgi”) estis eldonita en la 1993-a jaro. Du jarojn poste ŝi publikigis sian sekvan libron – “E. E.”. La tria romano de Tokarczuk, “Praerao kaj aliaj tempoj” (pollingve “Prawiek i inne czasy”) el la 1996-a jaro, estis unu el ŝiaj plej sukcesaj verkoj, pri kio atestas la fakto, ke unu jaron poste ŝi ricevis pro ĝi du gravajn en la pola kultura medio premiojn, la tiel nomatan Pasporton de Polityka (temas pri distingo aljuĝita de opinikrea semajna revuo “Polityka”) kaj la premion de Kościelscy-Fondaĵo. La laŭvican fojon ŝi ricevis Nike-premion en 2015, pro la pli ol milpaĝa romano “La Libro de Jakobo” (eble la “Jakobaj Libregoj” (“Księgi Jakubowe”), eldonita en Pollando en 2014 kaj tradukita jam en kelkajn lingvojn, interalie en la svedan kaj ukrainan”. La libroj de Olga Tokarczuk, la 5-a literatura Nobel-premiito el Pollando aperis pli ol 100 fojojn kaj estis tradukitaj en 29 lingvojn. La angla, belorusa, bulgara, ĉina, ĉeĥa, dana, estona, finna, franca, germana, hidua, hispana, hungara, itala,  japana, kataluna, kroata, litova, makedona, nederlanda, norvega, rumana, rusa, serba, slovaka, slovena, sveda, turka kaj ukraina.

El la elsendo 11.10.2019. Legas  Milada – 3’38”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Azia arto en Grotowski-Instituto en Vroclavo

Du spektaklojn inspiritajn per la kreado de la reprezentanto de la japana teatra avangardo, Shūji Terayama eblos rigardi en oktobro en la Instituto de Jerzy Grotowski en Vroclavo. La 9-an kaj la 10-an de oktobro la teatra grupo Ikenoshita enscenigos la teatraĵon „Klaso de furiozuloj”. La 12-an kaj la 13-an de oktobro estos prezentita de Teatro Laboratorio Ban’yu Inryoku „Indikoj por regatoj”.  Komence de la nova sezono en la Instituto estos ankaŭ prezentitaj artaj proponoj de haitiaj voduokomunumoj. La azia arto en la Instituto de Jerzy Grotowski estos prezentata ankaŭ en la sekvaj jaroj. En 2020 gastos en ĝi artistoj el Hongkongo. En la sekva artistoj el Ŝanhajo, kio ligiĝas kun la fakto, ke Vroclavo kaj Ŝanhajo en la jaroj 2021-2022 estis proklamiraj kiel la Ĉefa Urbo de Performance-Artoj de Unesko.

El la elsendo 04.10.2019. Legas  Maciek – 1’10”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La svisa Culturescapes 2019 kun pola kulturo

220 diversspecaj eventoj – teatraj, muzikaj kaj filmaj – prezentantaj la kreadon de polaj artistoj estas planitaj kadre de la 15-a Festivalo Culturspace 2019 en 18 diversaj urboj de Svislando. La gvidideo de plurbranĉa kaj interbranĉa festivalo – dediĉita al la interkultura dialogo, kunlaboro kaj kontaktoj – celas proksimigi al la svisa publiko spertojn de aliaj kulturoj en ilia bunto. Nunjare la ĉefheroo de la festivalo, kies inaŭguro okazis la 5-an de oktobro en Theater Basel kaj daŭros ĝis la 6-a de decembro – estas Pollando. La programpreparoj inter svisaj kaj polaj partneroj daŭris du jarojn. La ĉefa muzika evento de Culturescapes 2019 estos la premiero de la opero „Reĝo Roger” en Konzert Theater Bern. Estos prezentata krome i.a. la kreado de Frederiko Chopin kaj de artistoj iel ligitaj kun Svislando, kiel Witold Lutosławski kaj Bettina Skrzypczak. La polan nuntempan arton proksimigos ekspozicioj kaj artaj retrorigardoj i.a. al la kreado de Tadeusz Kantor. La svisaj filmŝatantoj konatiĝos kun la kreado de Paweł Pawlikowski, ili rigardos ankaŭ elekton de polaj dokumentraj kaj mallongaj filmo de la lastaj du jaroj.

El la elsendo 04.10.2019. Legas  Maciek

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

1 2  3  4  5  6  7  8  9 10 11 12 13 14