Kontaktu nin

Aŭskultu nin kaj aŭskultigu aliajn!

Skribu kaj komentu:
retradio.esperanto@gmail.com
(aŭ barbarinella@gmail.com)
Amikaro de Pola Retradio en Esperanto.

Subtenu nin

Donacu rete al UEA konto vars-t

※ Donaco estos pagita sumo minus 5% de administraj kostoj ĉe Paypal.
※ Via nomo aperos en la listo de donacintoj. Kontaktu la redakcion se vi volas resti anonima

Redakcia teamo

Barbara PIETRZAK
Gabriela KOSIARSKA
Milada SZWEDO
Maciej JASKOT
Krystyna GROCHOCKA
Tomasz MILLER
Saliĥ ZAKIROV
Bruce CRISP

Arkivoj

Kategorioj

Severigo de reguligoj ligitaj kun la epidemio en Pollando

Kun la celo bremsi la disvatiĝadon de la koronvirusa epidemio en Pollado la registaro proklamis marde vicon da novaj limgoj, kiuj i.a. limigas la hommoviĝadon kaj publikan transporton. Ili ekvalidos ekde merkredo. Unuavice estas malpermesite moviĝi eksterhejme escepte de neceso atingi la laborlokon, escepte de volontulado en la kontraŭbatalado de la viros, escepte de partopreno en religiaj eventoj kaj necesaj aferoj de la ĉitaga vivo (vizito ĉe kuracisto, butikumado, de helpo al familianoj aŭ personoj grizaĝaj kaj restantaj en la kondiĉoj de sankvaranteno). La funkciantan publikan transporton (buson, tram vagonon) ne povas uzi samtempe pli ol tiom da personoj kiom estas da troviĝantaj sidlokoj dividitaj je duono. La religiajn eventojn krom diservantoj ne povas partopreni pli ol kvin personoj. Estas malpermesitaj ĉiaj kunvenoj, eventoj escepte de tiuj, kiujn partoprenas ekskluzive familimembroj aŭ personoj konstante kunvivantaj. Oni rekomendas pli grandajn distancojn inter homoj – de pli ol unu kaj duona metroj kaj malpermesas – escepte de familiaj – moviĝi pli ol dupersone.  Validas ĉiuj ĝisnunaj decidoj pri la civitana kvaranteno kiuj ligiĝas kun la malpermeso aŭ esenca limigo de la funkciado de komercaj centroj, kun plena malpermso de gastromia kaj distra funkciado.

El la elsendo 24.03.2020. Legas Krystyna – 1’38”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Poloj revenas hejmen

En la daŭro de unu semajno  – inter la 15-a kaj la 22-a de dimanĉo – de la funkcianta kampanjo „LOT do domu” (Flugo hejmen) la pola flugkompanio LOT efektivigis 211 flugojn el 43 landoj kaj el 57 diversaj flughavenoj. La aviadiloj traflugis pli ol unu milionon da kilometroj en la daŭro de 1565 horoj, kio egalas al 66 tagoj en la aero. Dum 7 tagoj al Pollando revenis preskaŭ 29 mil personoj. Kadre de la ĉarteraj flugoj ebligantaj al la polaj civitanoj aŭ rajtaj al tio eksterlandanoj revenon al Pollando iuj okazis al lokoj ne priservataj de la pola flugkompanio. Temas pri Abu Dabi, Doho, Kapŝtado, Maladivoj, Manilo aŭ Cebu.

El la elsendo 24.03.2020. Legas Milada – 1’04”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pollando aktivigis la unian mekanismon de homdefendo

Pollando aktivigis la unian mekanismon de homdefendo por revenigi civitanojn, kiuj pro la pandemio de kronviruso restas eksterlande. Dank’ al tio kelkiuj poloj povos reveni al la hejmlando per senkostaj flugoj, kies kostoj 75-procente estos kovritaj de la Eŭropa Unio. Pasintemajne Germanio petis pri efektivigo de 27 tiaj flugoj. Kaze de Pollando temas pri poloj troviĝantaj en Ĉado, Sudano, Nepalo, Maladivoj. La unio ne posedas proprajn aviadilojn, sed kadre de helpo al landoj, kuj petas tion  ĝi kovras 75 procentojn de la kosto de la evakuaj flugoj. Aviadiloj direktitaj por civitanoj de unu membro-lando povas kunpreni aliajn.

El la elsendo 24.03.2020. Legas Milada – 1’01”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Distancaj lecjonoj

Ekde lundo funkcias la registara platformo „Distancaj lecjonoj”, en kiu instruistoj kaj lernantoj povas trovi materialojn por la interreta lernado. Ĝis la fizika remalfermo de lernejoj ĝi helpos la instruadon kaj la lernadon. La platformo estis pretigita de la Ministerio por la Nacia Edukado kunlabore kun la Cifereca Ministerio kaj Esplorinstituto NASK. Troviĝas en ĝi ekzemplodonaj lecjonplanoj kaj instrumaterialoj por la bazaj kaj mezgradaj lernejoj. La troviĝantaj tie meterialoj helpas la retan lernadon/instruadon,  ripeton de la lernendaĵoj kaj forigon de ĉi-rilataj mankoj. Ili estas adaptitaj al la aktuala instruetapo. La edukministerio estas malferma je modifoj kaj atendas ĉi-rilatajn suflorojn de la instruista kadro. En la adresita al ili paĝo estas prezentitaj lecjontemoj por ĉiuj klasoj kaj lernoobjektoj. Troviĝas tie i.a. lecjonproponoj – krom de la angla – ankaŭ de la germana, hispana kaj franca lingvoj. Ne estis ekskluditaj tiaj lernoobjektoj kiel fundamentoj de merkatiko aŭ edukado por sekureco.

El la elsendo 17.03.2020. Legas Milada – 1’39”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Reveno hejmen

Jam lastdimanĉe  startis specialaj aviadiloj kadre de la kampanjo „Reveno hejmen”. Konforme al ĉi tiu iniciato la pola registaro  entreprenis helpon revenigi dezirantajn polojn, estadantajn eksterlande al Pollando. Lunde matene tian intencon deklaris 30 mil poloj aktuale troviĝantaj ekster la limoj. La transporto estas organizata por polaj civitanoj, iliaj geedzoj kaj infanoj, personoj kun ĉarto de polo, por personoj havantaj la rajton konstante aŭ provizore troviĝi sur la tereno de Pollando, krome personoj kun laborpermeso. Dimanĉe ĉi tiuj revenflugoj okazis i.a. el Ĉikago, Novjorko kaj Kanado.  Konforme al bezonoj polaj aviadiloj revenigas siajn civitanojn el aliaj lokoj. Unuecigitaj flugprezoj depende ĉu temas pri Eŭropo aŭ ekstereŭropaj lokoj estas kromsubvenciataj de la ŝtato. Ĉiu el la revenantoj konforme al la decidoj de la ministerioj por la internaj kaj eksterlandaj aferoj estas subigita al la 14-taga hejma kvaranteno kontrolata de polico.

El la elsendo 17.03.2020. Legas Milada – 1’29”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Omaĝa muzikumado al Chopin en tramo

La plej proksiman ĵaŭdon la loĝantoj de la suda pola urbo Katowice spertos apartan muzikan aventuron. En unu el la urbaj tramoj publikan koncertos donos la kantista  kolektivo „Camerata Silezia”. Tiel ili omaĝos la nunjaran 210-an naskiĝdatrevenon de Frederiko Chopin. La unuan fojon simila koncerto okazis pasintjare lige kun la solenata Jaro de Stanisław Moniuszko. Tiam aŭdiĝis la plej popularaj kaj krome ankaŭ malpli konataj arioj kaj kantoj de la patro de la pola opero. En la nunjara koncerto omaĝanta Frederikon Chopin en la unua parto kantos „Camerata Silezia” kaj en la alia lernantoj de la Ŝtata Muzika Lernejo de Mieczysław Karłowicz en Katowice. Gejunuloj kadre de sia koncerto ankaŭ pianludos. La muzika evento estas malferma por ĉiuj, kiuj posedos validan trafikbileton. Nur tiom sufiĉos por ĝui la kontakton kun la arto en la scenaro de la urba tramlinio.

El la elsendo 10.03.2020. Legas Maciek – 1’04”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Koronviruso atingis Pollandon

La 4-an de marto oni notis la unuan kazon de koronviruso en Pollando ĉe persono reveninta el Germanio. Nun en Pollando estis konstatitaj dek kelkaj tiuj kazoj. Lige kun la kreskanta nombro de kontaĝoj la registaro decidis apliki – kiel la unua en Eŭropo – sanitarajn kontrolojn ĉe la limoj. Lunde ili koncernis 5 limpasejojn kun Germanio kaj Ĉeĥio, tra kiuj okazas i.a. internacia bustrafiko.   Ekde hodiaŭ, t.e mardo ili validas ĉe ĉiuj limpasejoj. La kontroloj okazas en busoj, trajnoj, havenoj. La kontaĝa koronvirusa malsano COVID-19, elvokata de la koronviruso SARS-CoV-2 eksplodis en decembro en la urbo Wuhan en Ĉinio. La infektiĝojn oni notis ekde tiam i.a. en la Suda Koreio, Irano, Irako, Israelo, Japanio, Tajlando, Vjetnamio, Singapuro, Tajvano, Kanado, Usono kaj Australio. Laŭ la hieraŭaj informoj la Monda Sanorganizo taksas, ke la tutmonda ekslpodo de la malsaniĝoj pro la mortoporta koronaviruso povas transformiĝi en pandemion. Laŭ ĝia estro Tedros Adhanom Ghebreyesus tiu minaco fariĝis tre reala.

El la elsendo 10.03.2020. Legas Milada – 1’35”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Ĉiam malpli da pagoj kontante

Laŭ la donitaĵoj de la Nacia Pola Banko en Pollando konstante malkreskas, en la podetala komerco,  la pagado per kontanta mono favore al elektronikaj  pagorimedoj. Se en 2005 per la kontanta mono oni pagis 98 procentojn de aĉetaĵoj,  en 2018 nur 57 procentojn. La pagado elektronika egalis al 43 procentoj. La plej multaj senkontantaj pagoj okazis pere de pagokartoj. Tio koncernis pli ol 64 procentojn de la pagoj.  Per  la banka ĝiro estis efektivigitaj pli ol 37 procentoj de pagendecoj.

El la elsendo 10.03.2020. Legas Maciek – 0’41”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Defioj de la polaj familiaj Entreprenoj

Eĉ 85 procentoj de la administrantoj de la polaj familiaj firmaoj deziras la administradon transdoni al posteuloj. Laŭ la raporto „Barometro de la familiaj firmaoj, direkte al plurgeneracieco” multe malpli, ĉar nur 61 procentoj planas estonte transdoni familian firmon kiel propraĵon. Aprobas tion 58 procentoj de firmaoposedantoj. Unu el la bazaj malfacilaĵoj por la administrantoj de la polaj familiaj firmaoj estas kvalifikita personalo, elmontris tion 81 procentoj de la respondintoj. Tio ligiĝas kun daŭre kreskanta nivelo de enlaborgio kaj salajroj. En tiu situacio la konkurado pri laborantoj fariĝas afero ĉiam malpli facila ankaŭ por la familiaj firmaoj. Laŭ la enketo tamen la polaj familiaj firmaoj estas multe pli trankvilaj pri la heredado ol similaj entreprenoj en aliaj eŭropaj ŝtatoj. Malgraŭ tio la procezo de la heredigado kaj kontrolo estas komplika kaj temporaba. Rilate la transdonon de la administraj kompetentoj kiel plej gravajn malfaciloĵojn oni mencias la konservon de bonaj rilatoj kun interesligitaj subjektoj kaj instrukciadon kaj subtenadon de la sekvuloj en la nova rolo. En la heredigo de la propra familia firmao la plej grava defio estas emocia ligiĝo kun la firmo kaj impostaj ŝarĝoj.

El la elsendo 03.03.2020. Legas Milada – 1’57”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Polino, vicprezidanto de la Eŭropa Investa Banko

Ekde la 1-a de marto Teresa Czerwińska, estrarmembro de la Nacia Pola Banko estis transprenonta la postenon de la vicprezidanto de la Eŭropa Investa Banko. Teresa Czerwińska ekde januaro 2018 ĝis junio 2019 estis la pola financministro, post kio ĝi estis nomumita kiel estrararmembro de la Nacia Pola Banko. En ferbruaro nunjare ŝi estis kandatigita por la posteno en la Europa Investa Banko, kion ŝi difinis kiel honorigon. La elektoproceduro apartenas al la kompetentoj de EBI, kiu peras informojn post la finiĝo de la proceduroj. EBI estante institucio de la Eŭropa Unio disdonas kreditojn laŭ preferaj kondiĉoj por projektoj subtenanaj la uniajn celojn. La financajn rimedojn la banko akiras sur la kapitalaj merkatoj. Ĝiaj akciuloj estas ĉiuj uniaj membroŝtatoj.

 El la elsendo 03.03.2020. Legas Milada – 1’13”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pola plonĝisto kun monda rekordo

Pola plonĝisto Marcel Korkuś starigis la mondrekordon en la ekstrema altmonta plonĝado. Kiel la unua en la mondo li plonĝis sur la alteco de 6395 metroj super la marnivelo.  La plonĝado okazis en natura akvobaseno, kiu pro siaj dimensioj ne povas esti rekonita kiel lago. La dikeco de ĝia glacitavolo egalas al 1,3 metroj kaj la akvotemperaturo al 3 celsiusaj gradoj. Temas pri akvoreceptaklo ĉe Ojos del Salado, kiu estas  la plej alta monto de la Suda Ameriko kaj samtempe la plej alta vulkano de la mondo. Korkuś jam du fojojn entreprenis provojn de plonĝado tie, sed en 2016 pro veterproblemoj necesis la provon ĉesigi ĉe la alteco de 6200 metroj. En 2018 lia eksperimento haltis ĉe la alteco de 6300 metroj pro abunda neĝo kaj fingrofrostiĝo. Marcel Korkuś starigis la nunan rekordon kadre de Ojos Diving Expedition 2019. Ĝi estis formale agnoskita de Guinness.

El la elsendo 03.03.2020. Legas Maciek – 0’13”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La vivstilo kaj tumoraj malsanoj

Poloj estas malfermaj je ŝanĝo de iuj kutimiĝoj kaj ĉiam pli ofte aplikas profilakton. Ĉiutagaj kutimoj ligitaj kun la manĝado, sporta aktivado aŭ dependiĝoj povas gravagrade influi tumorajn malsanojn. La esploroj konfirmas, ke la maniero kiel kaj kion ni manĝas, kiom ni dormas kaj kiel ni sukcesas superi streson influas la reziston de la organismo. Aktuale polaj ĉiam pli volonte subiĝas al morfologiekzamenoj, USG-ekzamenoj, profilaktaj ekzamenoj. Ĉiu dua polo subiĝas al ili almenaŭ unu fojon jare. Pli ofte virinoj kaj personoj post la 60-a vivojaro. Sed gravas ankaŭ, kiel elmontras specialistoj, pli regulaj memekzamenadoj, kiuj povas malkovri ŝanĝojn en la organismo. Tio koncernas aparte malsanoriskojn je mamkancero kaj testikokancero.

El la elsendo 25.02.2020. Legas Maciek – 0’55”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Bioelektronikaj pasportoj de ukrainanoj

Preskaŭ unu miliono da loĝantoj de la tiel nomataj  popolaj respublikoj en la regiono de Donecko, alivorte teritorio kontrolata de porrusiaj separatistoj en la orienta Ukrainio disponas pri ukraina bioelktronika pasporto. Bioelektronikajn ukrainajn pasportojn ricevis krome 150 mil personoj loĝantaj sur la aneksita de Rusio Krimeo. Tiuspecaj pasportoj estas eldonataj en Ukrainio ekde 2015. Ili ebligas ekde junio 2017 la sendevizan persontrafikon kun la Eŭropa Unio. En aprilo 2019 la rusa prezideto Vladimir Putin decidis, ke la civitanecon de Rusio povas akiri laŭ faciligita proceduro ankaŭ ukrainanoj troviĝantaj sur la teritorio de Rusio, kiuj iam loĝis en la donecka regiono. La faciligita proceduro  i.a. signifis, ke la koncernatoj ne devas rezigni pri la ukraina pasporto.

El la elsendo 25.02.2020. Legas Milada – 1’19”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pollando pli riĉa je kupro kaj arĝento

Sur la tereno de tri komunumoj en la okcidenta Pollando estis malkovritaj novaj provizoj de arĝento kaj kupro, kiuj troviĝas tamen en profundo pli granda ol unu kaj duona kilometroj. Dokumentis ilin kaj konfirmis la kanada firmao, kiu gvidis la serĉlaborojn apud la loko Nowa Sól ses jarojn. La ministan dokumentaron oficiale konfirmis la pola klimatministerio. La geologia dokumentaro de la provizoj „Nowa sól” estis konfirmita por la firmao Zielona Góra Copper, kiu eniras la konsiston de la kanada Miedzi Copper Corp. Temas pri provizoj enhavantaj 848 milionojn da tunoj da ercoj da kupro kaj arĝento, 11 milionojn da tunoj da kupro kaj 36 mil tunojn da arĝento. La elkonstruo de elteriga komplekso estas taksata je ĉirkaŭ 13-15 miliardojn da zlotoj.

El la elsendo 25.02.2020. Legas Milada – 1’14”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Elektronikaj komunikiloj de poloj

Laŭ la donitaĵoj de la pola Oficejo por la Elektronika Komunikado 70 procentoj de poloj utiligas la Interreton. Pli ol 91 procentoj aliras la reton helpe de la poŝtelefonoj. Ilin utiligas pli ol 9 je 10 respondintoj en la oficeja enketado. Pli ol la duono uzas krome en la poŝtelefonoj la bankan aplikaĵon. Iom alie aspektas la situacio, se temas pri senjoroj pli ol 60-jaraĝaj. Nur 30 procentoj de ili uzas la Interreton. Bremsas tion la timo fariĝi viktimo de la reta trompo kaj malkredo pri la kapablo lerni la retouzon. Nur 26,5 procentoj de la senjoroj deklaras la uzon de komputilo. Aliflanke preskaŭ 82 procentoj de poloj en la aĝo de 60 jaroj utiligas poŝtelefonon. Tio ne malhelpas, ke unu kvinono de la senjoroj daŭre disponas pri la firmloka, dratligita telefono. Kiel la motivon pli ol la duono de ili mencias „kutimiĝon”. Preskaŭ 90 procentoj de la instituciaj klientoj disponas pri interretaliro, kiu estas necesa por la komunikado kun la klientoj, por la interna komunikado kaj akirado de necesaj informoj. Laŭ la pola Oficejo por la Elektronika Komunikado pli ol 60 procentoj de la respondintoj konas la difinon „reto 5G”. Plimulto tamen asertas, ke la aktualaj parametroj uzi interreton el ilia firmao ne estas kontentigaj por ĝia apliko.

El la elsendo 18.02.2020. Legas Milada – 2’04”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pozitiva bilanco de la pola eksporto

Pollando notis en 2019 pozitivan bilancon en la eksporto de la agrikulturaj-konsumaj produktoj. Ĝia valoro egalis al 31,4 miliardoj da zlotoj kaj estis je 5,8 procentoj pli bona ol en la jaro pli frua. En ĝia strukturo plej altan pozicion okupis viando, ĝiaj alifaraĵoj kaj porkaro. Pasintjare oni notis ankaŭ pli altan importon kompare al 2018 je 5,2 procentoj. Tiel la saldo de la ekonomia interŝanĝo atingis la valoron de 10 miliardoj 400 milionoj da eŭroj. La polaj nutraĵoj celas unuavice la unian merkaton. Pasinjare la eksporto tien alportis 81 procentojn de la enspezoj pro la eksporto de la agrikulturaj-nutraĵaj produktoj. La ĉefa komerca partnero de Pollando restis tradicie Germanio. Gravaj klientoj de la polaj produktoj estis ankaŭ Britio, Niderlando, Italio kaj Francio. Eksporto al la ceteraj landoj – ekster la Unio kaj la Komunaĵo de la Sendependaj Ŝtatoj – kreskis je 12 procentoj kaj ĝia valoro egalis al 4,3 miliardoj da eŭroj. En ĉi tiu grupo apartan lokon okupis Usono, Saŭda Arabio, Israelo kaj Ĉinio.

El la elsendo 18.02.2020. Legas Maciek – 1’21”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Raporto_Seksegaleco

Dum la antaŭnelonga Monda Ekonomia Forumo en Davos oni konsideris la statuson de virinoj kaj viroj unuavice el la ekonomia vidpunkto en la monda skalo. En la egaligo de la seksoŝancoj oni rimarkas pli bonan utiligon de talentoj kaj kapabloj, kio tradukiĝas al akcelita ekonomia evoluo de la mondo. La konkludoj ne estas optimimaj. Malgraŭ ŝanĝoj en la vira-virina egaleco necesa estas ankoraŭ unu jarcento, por ke virinoj egalpaŝu kun viroj konsiderante sian ekonomian pozicion. En la forumo estis prezentita raporto ilustranta diferencojn ĉi-sfere, kiuj nun egalas al 68,6 procentoj. Vera egaleco venos, kiam ĝi estos 100-procenta. La indico pri la ekonomia seksoegaleco kreiĝas baze de detalaj informoj kaj donitaĵoj ilustrantaj la partoprenon kaj la statuson de virinoj kaj viroj en kvar sferoj. Temas pri ekonomio, politiko, edukado kaj sano. Koncerne la mezuradon de la ekonomia statuso oni utiligas tiajn donitaĵojn, kiel ekzemple strukturon de la labormerkato, diferencon en salajroj ĉe la samaj laborpostenoj, altecon de la enspezoj (kun la konsidero de la aĉetopovo en la unuopaj landoj), partoprenon de virinoj ĉe superaj menaĝeraj postenoj. La eduka statuso estas difinata baze de donitaĵoj pri skalo de analfabeteco, kvanto de viroj kaj virinoj atingantaj laŭvicajn eduknivelojn. La pritakso de la sanstato dependas de la prognozata vivodaŭro de virinoj kaj viroj en la unuopaj landoj. La politika pozicio dependas de partoprenoproporcio en la parlamentoj, ĉe la registaraj postenoj. Konsiderante ĉiuj ĉi faktorojn en 153 landoj, en la monda skalo, de multaj jaroj avanas Islando. Sur pliaj lokoj troviĝas Norvegio, Finnlando kaj Svedio. La egalecindico en Islando estas difinita je 88 procentoj. Malgraŭ tre alta partopreno de islandaj virinoj sur la labormerkato kaj ilia kvanto en la firmaaj estraroj kaj en la politika vivo daŭre aperas tie diferencoj ĉe la analogaj laborpostenoj. Pollano ne apartenas al avanuloj, se temas pri la seksa egalecnivelo. La indico egala al 73,6 procentoj estas pli alta ol la meza en la mondo, kiu egalas al 68,6 procentoj, sed metas nian landon voste de la plimulto de la eŭropaj landoj. Analogan nivelon atingis Niderlando kaj Serbio. Temas pri la 40-a loko en la mondo. De la lasta raporto pri ĉi tiu temo Pollando avancis je  2 lokoj kaj ekde 2006 la de egalrajteco pliboniĝis je 5,6 procentoj. El pli detala analizo de la donitaĵoj pri Pollando rezultas, ke la malgrandiĝanta, sed daŭranta diferenco en la statuso de viroj kaj virinoj sekvas unuavice el la ĉeesto en la publika vivo sur altaj postenoj kaj multe malpli forta ekonomia situacio de virinoj. Signifa estas ankaŭ diferenco favore al viroj, se temas pri enspezoj. La fora loko de Pollando se temas pri seksoegaleco ligiĝas krome kun malmulta partopreno de virinoj en strukturoj administrantaj la laborentreprenojn kaj la ŝtaton.

El la elsendo 11.02.2020. Legas Milada – 4’35”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Monakoj laborantaj en Pollando

La pasinta lastdimanĉedimanĉe religia festo de la Prezento de Jesuo en la Templo estis la okazo doni la atenon al personoj konsekritaj, alivorte gemonakoj en Pollando. La 2-a de februaro kiel Tago de la Konsekrita Vivo estis lanĉita en 1997-a jaro. La polaj gemonakoj konsisitigas ĉirkaŭ 32-milmembran socian grupon. Plimulton konsisitigas virinoj. Temas pri ĉirkaŭ 20 240 mil personoj, inkluzive de 1290, kiuj vivas en izoliteco. Monakinoj gvidas i.a. 400 antaŭlernejojn, 115 elementajn, superelementajn kaj specialajn lernejojn; 79 kleriĝejojn, kie infanoj pasigas tempon ekster la lernejaj okupoj jam post la forlaso de la hejmo, 64 protektoedukajn centrojn, inkluzive de infandomoj, 31 vivofenestrojn (kie eblas lasi bebon kun certeco, ke ĝi ricevos konforman vivprotekton); 29 protektodomojn, 33 manĝejojn por mizeruloj, 47 centrojn, en kiuj oni disponigas al bezonantoj nutraĵojn kaj 72 domojn de spirita koncentriĝo. Ĉirkaŭ 100 monakinoj laboras kun malliberigitoj. Monakinoj aktivas krome en la amaskomunikiloj gvidante ĉirkaŭ 500 interretajn portalojn, ĉirkaŭ 400 fejsbukajn  kaj tviterajn profilojn. Ili havas ankaŭ 6 eldonejojn.

El la elsendo 04.02.2020. Legas Milada – 2’04”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Dimanĉa butikumado, ŝanĝo de kutimoj

Poloj spertis antaŭ du jaroj veran ŝokon post la decido pri femitaj vendejoj dimanĉe. La ideo celis ebligi al vendistoj – aparte en grandaj komercaj centroj kaj ĉenaj vendejretoj – ĝui dimanĉon en la familia etoso. Pasintjare eblis butikumi nur en la lastaj dimanĉoj monate kaj en kelkaj pliaj, strikte difinitaj kazoj. En 2020  enviviĝis la tria etapo de la reformo, sekve de kiu nur 7 fojojn  en la jaro eblos butikumi dimanĉe. Tiuj limigoj ŝanĝis la kutimojn kaj oni rimarkis, ke klientoj ne rezignas pri butikumado dimanĉe, sed butikumas interrete. Ankaŭ la komerca sektoro reagis je novaj decidoj aplikante alternativajn solvojn por malkreskigi siajn perdojn. Temas plej ofte pri favora varoferto en la tagoj antaŭantaj la nekomercajn dimanĉojn, aparte vendrede. La Pola Konsilio de Komercaj Centroj aperigis en novembro 2019 socidiagnozan raporton. Laŭ ĝi  multaj klientoj estas malkontentaj pro la nekomercaj dimanĉoj, kiuj malebligis al ili pasigi dimanĉon en la komercaj centroj „plurdimensie”. Ili kutimiĝis, ke grandaj komercaj vendogalerioj ebligis al ili  ligi distron kun servoj, dimanĉan tagmanĝon en restoracio kun familia butikumado. La organizantoj elmontris negativajn ekologiajn sekvojn de la pli ofta interreta butikumado. Tio iliaopinie ligiĝas kun multeco de la uzataj pakumoj kaj varliveroj.

El la elsendo 04.02.2020. Legas Maciek – 1’44”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Oxfam pri sociaj malegalecoj

Internacia humaneca organizo Oxfam alarmas, ke sociaj malegalecoj grandiĝas laŭ hororiga ritmo. 1 procento de la plej riĉaj homoj en la mondo dispons pri riĉaĵoj superantaj pli ol duoble la havaĵojn de la cetera homaro. En raporto publikigita antaŭ la Ekonomia Forumo en Davos Oxfam, organizaĵo okupiĝanta pri kontraŭbatalado de malsato kaj helpo en la disvolviĝantaj landoj konstatis, ke registaroj amase malaltigas impostojn de riĉaj personoj kaj korporacioj dum la sektoro de la publikaj servoj estas subfinancita. La raporto atentigas, ke la „ekonomiaj malegalecoj eskapis la kontrolon”. En la 2019-a jaro  2153 miliarduloj havis pli da riĉaĵoj ol 4,6 miliardoj da homoj. Referencante al la esploroj de la Monda Banko Oxfam asertas, ke malkreskigo de malegalecoj havas pli grandan influon je malgrandigo de eksterma mizero ol ekonomia kresko. Laŭ ĝia analizo, se la landoj malgrandigus la enspezmalegalecojn je unu procento jare, tiam en 2030 la nombro de homoj vivantaj en ekstrema mizero malkreskus je 100 milionoj da personoj.

El la elsendo 04.02.2020. Legas Maciek – 1’25”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Ĉiuminute 30 mil novaj boteloj en Meditereaneo

La unia organizaĵo ARLEM alarmas, ke ĉiuminute en Meditereaneon enfalas 30 mil plastaj boteloj. Tio signifas endanĝerigon de la marspecioj, ekosistemoj kaj nutroĉeno, kies parto estas ankaŭ homoj.  Samtempe la meditereanea regiono varmiĝas 20 procentojn pli rapide ol la cetera mondo. La raporto de ARLEM alvokas establi organizon de la meditereaneaj landoj sub la gvido de la Unio. Ĝi kompetentus pri direktivoj validaj por ĉiuj landoj de la regiono. La raporto pro la nuna stuacio kulpigas la aktivadon de homo, prognozante krome, ke en 2050 en la maroj estos pli da plastikaĵoj ol fiŝoj.

El la elsendo 28.01.2020. Legas Krystyna – 0’49”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Protekto de konsumantoj kontraŭ Artefarita Inteligenteco

Komisiono por la interna merkato de la Eŭropa Parlamento proklamis antaŭnelonge rezolucion, per kiu ĝi alvokas la Union, ke la evoluigon de la Artefarita Inteligenteco kaj Aŭtomata Alprenado de Decidoj (ADM) akompanu forta protekto de la konsumantoj. Aŭtomata alprenado de decidoj signifas procezojn de decidalprenado helpe de teknologiaj rimedoj sen la homa interveno (ekzemple en la interretaj bankoj). Eŭropaj deputitoj asertas, ke konsumantoj rilatantaj kun la sistemo ADM devas estis konforme informitaj kiel ĝi funkcias, kiel eblas kontakti homon kun decidkompetentoj kaj kiel eblas ekzameni kaj korekti la decidojn de la sistemo. La deputitoj alvokas ankaŭ la Eŭropan Komisionon prezenti leĝdonan propronon, alkonformigontan la uniajn sekurecregulojn rilate al produktoj por protekti konsumantojn. Ili alvokas ankaŭ prilabori taksosistemon de risko ligita kun la Artefarita Inteligenteco kaj Aŭtomata Alprenado de Decidoj. La rezolucipropono estos prezentita al la ŝtatoj membroj kaj Eŭropa Komsiono dum la plej proksima plensesio. 

El la elsendo 28.01.2020. Legas Maciek – 1’18”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La 75-jariĝo de la liberigo de Auschwitz-Birkenau

Dum la lastlundaj solenaĵoj omaĝantaj la 75-an datrevenon de la liberigo de la eksa germana koncentrejo kaj mortotendaro Auchwitz-Birkenau partoprenis ĉirkaŭ 200 eksaj saviĝintaj  malliberigitoj kaj 60 delegacioj reprezentantaj ŝtatojn kaj internaciajn organizojn. Dum la porokazaj solenaĵoj la prezidento de Pollando, Andrzej Duda akcentis, ke la falsado de la historio de la 2-a mondmilito, kontestado de la krimoj de la hombuĉado, neado de holokaŭsto kaj ankaŭ instrumenta utiligado de Auschwitz por kiu ajn celo signifas senhonorigadon de la memoro de la viktimoj. Germanoj establis la koncentrejon Auchwitz por poloj en 1940. Du jarojn poste kreiĝis Auschwitz II-Birkenau, kiel ekstermoloko de judoj. Germanoj murdis tie ĉirkaŭ unu milionon 100 mil virinojn, virojn kaj infanojn, ĉefe judojn, sed ankaŭ poloj, romaojn, sovetuniajn ostaĵojn kaj homojn de diversaj naciecoj. La koncentrejon la 27-an de januaro 1945 liberigis la Ruĝa Armeo. La usona prezidento deklaris la 27-an de januaro 2020 la Nacia Tago de memoro pri la 75-a datreveno de la liberigo de Auchwitz. Li alvokis ĉiujn usonanojn soleni ĉi tiun tagon per specialaj programoj, solenaĵoj, preĝoj kaj rememoroj. La solenaĵojn sur la tereno de la koncentrejo Auschwitz finis komuna interreligia preĝo de kristanoj kaj judoj.

El la elsendo 28.01.2020. Legas Milada – 2’01”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Jubilea, 50-e eldono de la Ekonomia Forumo en Davos

Ekde hodiaŭ ĝis la 24-a de januaro en Davos okazas la 50-a Internacia Ekonomia Forumo. Ĝia devizo tekstas „Partneroj favore al ekvilibra kaj kohera mondo” kaj partoprenas ĝin preskaŭ tri mil personoj el 117 landoj, inkluzive 53 estrojn de la ŝtatoj kaj registaroj. La partoprenantoj traktas aferojn ligitajn kun la ŝlosilaj ekonomiaj kaj sociaj defioj gravajn el la vidpunkto de la monda mastrumado kaj la tuta homaro. Pollando ekde la komenco reprezentas prezidento Andrzej Duda. Ĵaŭde por la forumo venos post sia vizito en Japanio la pola ĉefministro, Mateusz Mazowiecki. Marde la pola preziento inaŭguris en Davos Polan Domon. Temas pri la prezidenta iniciato, kiu tre bone sukcesis pasintjare. Temas pri loko, en kiu estas promociitaj polaj interesoj kaj en kiu okazas merkatistaj kaj politikaj renkontiĝoj.

El la elsendo 21.01.2020. Legas Milada – 1’14”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La pola ĉefministro en Japanio

Japanio estas unu el la du plej grandaj – post Koreio – aziaj investantoj en Pollando. En 2018 la polaj-japanaj komercaj spezoj egalis al 4,8 miliardoj da dolaroj. Donitaĵoj pri la 8 unuaj monatoj de 2019 elmontras preskaŭ 20-procentan kreskon. En 2018 Japanio investis en Pollando 955 milionojn da dolaroj. La pola ĉefministro, Mateusz Morawiecki ekde lundo estadas en Japanio por dutaga vizito laŭ invito de la japana ĉefministro Shinzo Abe. En sia lunda elpaŝo en la societo de merkatistoj Nippon Keidanren en Tokio Mateusz Mazowiecki esprimis la konvinkon, ke lia vizito firmigos la duflankan kunlaboron kun Japanio. Kiel sferojn de kunlaboro li menciis energetikon, elektromobilecon kaj novajn teknologiojn. Al la pola ĉeministro akompanas vicministro por la eksterlandaj aferoj kaj ministro pri klimato, merkatistoj. La vizito estis la okazo sumigi la realigostaton de agadoj en la jaroj 2017-2010 kadre de la pola-japana strategia partnereco kaj trakti la envivigon de la laŭvica plano por la jaroj 2021-2024.

El la elsendo 21.01.2020. Legas Milada – 1’44”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La pola Zelmer sur la merkato kiel hispana marko

Unu el la plej popularaj polaj markoj kun pli ol 75-jara tradicio, produktanta elektrajn akcesoraĵojn de la hejma uzo Zelmer en 2013 fariĝis la proprietaĵo de la germana BSH Hausgeräte GmbH. La kompanio okupiĝanta pri la produktado de la akcesoraĵoj de la hejma uzo por Bosch kaj Siemens komencis produkti ankaŭ sub la nomo Zelmer.  Tamen en majo 2019 la grupo BSH informis pri ĉesigo de Zelmer-marko. Evidentiĝis tamen, ke la pola marko konata al generacioj de poloj ne malaperas de sur la merkato, sed ĝia proprietulo fariĝos la  hispana grupo B&B Trends, okupiĝanta pri simila produktado. Pri la distribuado de Zelmer-produktoj respondecas akcia kompanio Eurogama, funkcianta sur la pola merkato de 15 jaroj. Ĝia prezidanto Andrzej Woźniak certigis, ke kun la hispana partnero oni klopodos daŭrigi la tradicion kaj filozofion de la pola Zelmer-fabriko. Tamen povos aperi ankaŭ novaj produktokategorioj. Novaj aranĝaĵoj estos produktataj kaj en Pollando kaj ankaŭ en Hispanio kaj en Oriento.

El la elsendo 15.01.2020. Legas Milada – 1’35”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Malpermeso fiŝkapti moruon

Ekde la 1-a de januaro 2020 en la orienta parto de Baltiko validas malpermeso fiŝkapti moruojn. Eblaj estas sole hazardaj fiŝkaptoj, kiuj en la skalo de la jaro povas egali nur ĝis du mil tunoj. La decido de la unuaj ministroj por la fiŝkaptado celas rekonstrui la provizojn de la orienta moruo. Moruo el la orienta greko, grava laŭ ekonomia vidpunkto por Pollando, povis atingi pli ol unu metron, sed nun sciencistoj rimarkis, ke moruo pretas al generado, kiam ĝi havas apenaŭ 20 centimetrojn. Tio signifas, ke ĝi estas trafita de naneco. Samtempe ĝia nuna generopovo troviĝas sur la plej malalta nivelo ekde 1946. Malgraŭ avertoj de sciencistoj la uniaj ministroj spite iliajn rekomendojn estis decidantaj ekde 2013 pri jaraj fiŝkaptokvantoj pli grandaj ol rekomendite. La populacio de la okcidenta moruogrego ankaŭ troviĝas sur malalta nivelo. Tro ekspluatataj estas la moruprovizoj en la Norda kaj en Kelta Maroj kaj la morupopulacio en la Irlanda Maro troviĝas sur la plej malata notita nivelo.

El la elsendo 15.01.2020. Legas Maciek – 1’15”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Rezolucio de la pola Sejmo lige kun eldiroj de Putin

BP_Lastĵaŭde la pola Sejmo per aklamo proklamis rezolucion lige kun la antaŭnelongaj eldiroj de la prezidento de Rusio. En ĝi ni legas i.a.:

KG_La Sejmo de la Pola Respubliko kondamnas provakajn kaj malkongruajn kun la vero eldirojn de reprezentantoj de la plej superaj aŭtoritatoj de Rusa Federacio klopodantaj ŝarĝi Pollandon per respondeco pro la eksplodo de la 2-a mondmilito.

BP_ Grandecon de nacio kaj rilatojn inter ŝtatoj ne eblas konstrui sur mensogo kaj falsado de la historio, tial la Sejmo de Pola Respubliko estas devantigita memorigi, ke al la 2-a mondmilito alkondukis du tiamajn totalismaj ŝtatpotencoj: la hitlera Germanio kaj la stalinisma Sovetunio. Post la subskribo de la malfierinda pakto Ribbetrop-Mołotow la 23-a  de aŭgusto 1939 la unuaj viktimoj de ambaŭ totalismoj fariĝis Pollando kaj ŝtatoj de la Centra-Orienta Eŭropo. La milito kaŭzis morton de dekoj da milionoj da homoj, kreiĝon en Eŭropo de naziaj, germanaj  koncentrejoj kaj Holokaŭston – unu el la plej grandaj krimoj en la historio de la homaro.

KG_ Oni ne dubigas, ke nacioj de Sovetunio portis oferojn en la batalo kontraŭ la 3-a Regno, bedaŭrinde tio ne alportis al la ŝtatoj de la centra-orienta Eŭropo sendependecpn kaj suverenecon, kaj al iliaj loĝantoj respekton de la homaj rajtoj.  La Sejmo de la Pola Respubliko ne konsentas pri reveno al imperiismaj falsadoj, kiuj reirigas la historian dialogon de la aŭtoritatoj de Rusio kun aliaj nacioj.

El la elsendo 10.01.2020. Legas Barbara kaj Krystyna – 2’05”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Marda kunsido de la Kabineta Konsilio

Prezidento Andrzej Duda kunvokis por mardo la Kabinetan Konsilion. Ĝi estas dediĉita al du aferoj – la planitaj israelaj solenadoj lige kun la 75-a datreveno de la liberigo de la germana koncentrjo Auschwitz-Birkenau kaj situacio en la Proksima Oriento. Kiel klarigis la pola prezidento kunvokante la konsildebaton tiu situacio estas maltrankviliga, sed samtempe detale monitorata. Pollando havas bonajn rilatojn kun Irano kaj neniel partoprenis la kreiĝintan tenson. La misio de polaj soldatoj en Irako havas instrukcian, pacan karakteron, sed lige kun la situacio ĝiaj agadoj estis dume suspenditaj. La pola prezidento kunvokante la kunsidon rilatigis sin ankaŭ al la planita ĉeesto de Vladimir Putin dum Monda Forumo de Holokaŭsto en Jerusalemo. En la kontaktoj kun ĝiaj organizantoj Andrzej Duda prezentis kiel neallaseblan situacion, en kiu en la Forumo estas planitaj paroladoj de rusa, germana prezidentoj, de la prezidento de Francio, kies tiama registrao fikunlaboris kun germanoj,  kaj ne estas antaŭvidita elpŝo de la pola prezidento. Dum la kunsido prezidento Andrzej Duda informis, ke li ne partoprenos la eventon en Jerusalemo la 23-an de januaro.

El la elsendo 07.01.2020. Legas Milada – 1’47”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pliaj israelaj domoj sur la palestinaj teritorioj

La israelaj aŭtoritatoj aprobis elkonstruon de 1936 novaj domoj en israelaj setlejoj sur la administrataj palestinaj teritorioj,  informis lastlunde la eksterregistara organizo Peace Now, monitoranta la evoluon de la isreala setlado. En la lastaj jaroj akcelis la konstruado de judaj setlejoj sur la Okcidenta Bordo de Jordano kaj en la Orienta Jerusalemo. Tio elvokas pliajn tensiojn inter Israelo kaj Palestoma Aŭtonomio. Sur ĉi tiuj teritorioj vivas tri milionoj da palestinanoj kaj pli ol 600 mil judoj.  La internacia socio en decida plimulto taksas la israelan setledon kiel nelegalan konforme al la 4-a Ĝeneva Konvencio. En novembro pasintjare la usona ŝtatsekretario Mike Pomppeo deklaris tamen, ke la israela setlado sur la Okcidenta Bordo de Jordano ne malkongruas kun la internacia leĝaro.

El la elsendo 07.01.2020. Legas Milada – 1’15”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Paradoj de Tri Reĝoj en 900 urboj

Tradicie la 6-an de januaro tra la stratoj de Pollando kaj ekster ĝi moviĝos Paradoj de la Tri Reĝoj. En 872 lokoj de nia lando kaj 21 eksterlande.  La nunjara kiel devizon citas la vortojn de la pola kristnaska kanto „Hodiaŭ en Bet’ Leĥem” pri mirakloj anoncataj de anĝeloj. Ĝuste la komuna kantado de la kristnskaj kantoj eksterdome, en la publika spaco, lumgvidas la eventon okazantan de 11 jaroj. Tiel komune oni memorigas ilin kunkantante de la plej malnovaj ĝis la nuntempaj. La ideo de la Paradoj de la Tri Reĝoj ekde la komenco estis varme bonvenigita kaj amase partoprenita, aparte de la gepatroj kun infanoj. Du jarojn  post la unua parado en Varsovio aliĝis pliaj urboj. Denove la plej impona Parado okazos nunjare en Varsovio inaŭgurota per la komuna preĝo de Anĝeluso ĉe la Kastela Placo kaj laŭtlego de la evangelifragmento pri la sekvado de la Bet Leĥema Stelo fare de la Tri Reĝoj. La Paradon inaŭguros la Sankta Familio sur azeno en la akompano de anĝeloj kaj romianoj, familioj kun malgrandaj infanoj. Post ili moviĝos la Reĝoj – Melĥioro, Baltazaro kaj Gasparo. En la varsovia Parado ili reprezentos Afrikon, Azion kaj Eŭropon. Melĥioro moviĝos sur kamelo, Baltazaro en kanuo kaj Gasparo sur platformo en la formo de romia fortreso. Cele al la Placo de Piłsudzki oni preteriros la koretegon de Herodo, scenon de batalo inter bono kaj malbono kaj anĝelan pordegon. Sur la ĉefa scenejo sur la placo okazos bonvenigo de la Sankta Familio kaj adorkliniĝo de la Tri Reĝoj. Al la parado akompanos koncerto de la kristnaskaj kantoj, kristnaska bazaro, kripeto kun vivantaj animaloj kaj multaj konkursoj. En 56 lokoj okazos publika kvestado por la somerumado de infanoj kaj junuloj el malbonstataj familioj. 

El la elsendo 03.01.2020. Legas Barbara – 2’36”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Kristnaskaj arbetoj pluservos al la socio

Nur antaŭnelonge ni informis pri la deveno de niaj verdaj kristnaskaj arbetoj.  En ies domoj ili eĉ ĝis la komenco de februaro kreos apartan etoson, en alies – oni ilin forigos pli frue. En Varsovio jam komenciĝis la kampanjo „Varmo el la naturo”, kiu celas „verdan” energion el la sekiĝintaj pingloarbetoj. Ĝis la fino de marto 2020 la forĵetataj arbetoj – jam sen dekoraĵoj – estos forportataj de specialaj urboservoj kaj alifarataj je biomaso, kiu estos utiligita en la elektrohejtejoj.  Tiamaniere kreiĝos la hejto- kaj elektroenrgio. Varsovio kunorganzas ankaŭ rekolektadon de pingloarboj en la potoj. Pinoj aŭ pieceoj povos esti plantitaj en arbaroj, abioj povos ornami la urbajn skvarojn.

El la elsendo 31.12.2019. Legas Krystyna – 0’58”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Patronoj de la jaro 2020

En la pasanta jaro la parlamento decidis per apartaj rezolucioj pri kelkaj Patronoj de la 2020-a jaro. Inter ili estas sankta Johano Paŭlo la 2-a i.a. unu el la plej grandaj patroj de la sendependeco de Pollando. Lian 100-a naskiĝdatrevenon oni solenos en majo 2020. Samjare pasas la 400-a mortodatreveno de hetmano Stanisław Żółkiewski, la partopreninto kaj ankaŭ gviditno de ĉiuj militoj de la Respubkiko en la dua duono de la 16-a jarcento kaj en la komenco de la 17-a jarcento. La Jaro de Tyrmand omaĝos la memoron de la aŭtoro de la fama romano „La malbonulo” kaj de senkompromisa „Taglibro 1954”, kiu en la malfacilaj por Pollando jaroj manifestis kuraĝon kaj intetektan sendependecon. Venontjare pasas lia 100 naskiĝdatreveno kaj samtempe lia 35-a mortodatreveno. La patrono de la 2020-a jaro estas ankaŭ Roman Ingarden – unu el la plej elstaraj polaj filozofoj, kiu lasis enorme riĉan verkoheredaĵon kaj kies labortemaro estis enorme vasta. En 2020 pasas la 50-a datreveno de lia morto. La Sejmo decidis krome, ke en 2020 ni solenos la Jaron de la Varsovia Batalo, kiu decidis pri la sortoj de la pola-bolŝevista milito. En la 2020 estos solenota ankaŭ la Jaro de la Nupto de Pollando kun la maro. Temas pri historia evento okazinta antaŭ 100 jaroj, dum kiu generalo Józef Haller ĵetis en la marajn akvojn la oran nuptoringon. Ĝi signis la realiron de Pollando al Baltiko, kion garantiis la Versajla Traktato.

El la elsendo 31.12.2019. Legas Milada – 02’25”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Bonega rezulto de polaj gimnazilernantoj

Polaj gimnazilernantoj ektroviĝis en la avana grupo de la tutomonda edukesplorado  PISA. Ĝi estas la plej granda internacia testado de la edukatingaĵoj de gejunuloj. En 2018 partoprenis ĝin 78 landoj kaj eduksistemoj. Lernantoj de polaj gimnazioj akiris la 10-an lokon. Inter la uniaj landoj la lernantoj el Pollando ektroviĝis ĉepodie konsiderante ĉiujn testitajn lernoobjektojn. Ili okupis la trian lokon rilate  matematikon kaj natursciencojn. Koncerne legadon kun kompreno ili ricevis la kvaran lokon.  En la internacia skalo la unuajn lokojn okupis lernantoj el Azio – el Ĉinio, Singapuro, Makao kaj Hongkongo. Laŭvicaj lokoj apartenas al gimnazianoj el Estonio, Kanado kaj Finnlando. Ĝuste Estonio kaj Finnlando,  kiel la unusolaj uniaj landoj preterpasis Pollandon en la testado de PISA. La rezulto de la polaj 15-jaruloj estas statistike nedistingebla disde rezultoj de lernantoj el Irlando kaj Koreio. Statistike similajn rezultojn al Pollando havas  ankaŭ Svedio, Novzelando kaj Usono. Malpli bonajn disde la polaj gimnazianoj rezultojn notis junularo el plimulto de la eŭropaj landoj, el Japanio, Aŭstralio kaj Tajvano. En la unua testado de PISA en la 2-mila jaro la nivelo de la polaj lernantoj el liceoj, teknikumoj kaj profesiaj lernantoj estis signife malpli alta ol la mezindica rezulto kaj malpli bona ol en plimulto de la eŭropaj landoj. En laŭvicaj eldonoj de la testado en 2003, 2006, 2009, 2012, 2015 kaj 2018 partoprenis ĉefe la 15-jaraĝuloj el la lastaj gimnaziaj klasoj akirante ĉiam pli bonajn rezultojn.  La testadon de kompetentoj de la 15-jaruloj, sigle PISA, realigas ekde la 2-mila jaro Orgnizo por la Ekonomia Kunlaboro kaj Evoluo. Oni taksas ne tiom la staton de la konoj de lernantoj kiom la kapablon apliki ilin.

El la elsendo 31.12.2019. Legas Gabi – 02’40”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

De kie la kristnaskaj abioj en polaj domoj

Antaŭ kelkaj jaroj ekregis modo je plastaj kristnaskaj pinglorbetoj. Kaj kvankam daŭre ili estas aĉeteblaj la interesiĝo pri vivantaj arboj kreskas. Kreskas la konscio, ke tiuj artefaritaj arbetoj el la Fora Oriento signife sengradigas la medion. Tio koncernas kaj ilian produktadon kaj ankaŭ ilian transporton tra miloj da kilometroj. Eĉ se artefarita arbeto tearie povas servi multajn jarojn, sed ĉefe temas pri teorio, ĉar ŝanĝiĝas modo, la materialo el kiu ili estas farataj. Eĉ unuamomente verda arbeto kovriĝas de povo, perdas la koloron, detruiĝas. Ekstremaj ekologoj nunjare lanĉis la ideon, ke la vivantan abion en poto oni pruntu kaj postfeste redonu, sed tio verŝajne ne multajn konvinkas. La vendataj okaze de la Kristnasko abioj devenas unuavice el specialaj privataj plantejoj kaj el ili al la merkato trafas eĉ 6 milionoj da arbetoj. Tiuj plantejoj troviĝas ĉefe en Pomerio, la norda Pollando, kie regas la plej favoraj kondiĉoj. Pri la plantado de la kristnaskaj abietoj, pingloarboj okupiĝas ankaŭ la entrepreno Ŝtataj Arbaroj, sed ĝia areo estas signife malpli granda kaj oni vendas nur ĉ. 100 mil kristnaskajn pigloarbetojn. Ili kreskas ĉefe sur la grundoj, kie ne eblas semi la arbojn. Forstistoj vendas ankaŭ abietojn, kiuj estas forhakataj por maldensigi la arbaron. Por ilia plantado oni ne aplikas artefaritajn sterkojn, oni evitas herbicidojn, oni ne pritranĉas iliajn branĉojn. Ŝtataj Arbaroj ĉiujare organizas kampanjon „kristnaska abieto”,  dum kiu intensiĝas kontroloj de ŝtatarbaraj gardistoj malgraŭ tio, ke la ŝtelado de la arbetoj estas tre malofta – en la lastaj jaroj temis nur pri kelkdeko da tiaj kazoj.

El la elsendo 26.12.2019. Legas Maciek – 01’58”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Kristnasko en Pollando, la tradicio malmulte ŝanĝiĝas

I.a. la opinisonda CBOS de jaroj okupiĝas pri la enketado de poloj pri la signifo de Kristnasko. Ĉi jare la opinisonda institucio koncentriĝis pri la demando ĉu Kristnasko estas festo religia aŭ familia. Malgraŭ tiel starigita demando la aŭtorino de la enketado konfesis, ke ambaŭ demandoj aŭ konstatoj reciproke sin ne ekskludas, kvankam ŝiaopinie eblas tiel spuri, kio por poloj dum la Kristnaska festado estas la plej grava. Sendepende de religiemo kaj konvinko pri la esenco de la festoj en plimulto de la polaj domoj oni flegas kristnaskajn tradiciojn kaj kutimojn. 99 procentoj de la enketitoj interŝanĝas bondezirojn, 98 procentoj kundividas dum la bondezira interŝanĝado de siaj kormesaĝoj blankan oblaton kaj konsumas sanktvesperajn pladojn. Iom malpli, ĉar 97 procentoj pretigas kaj ornamas hejme la kristnaskan abion. Decida plimulto de la enketitoj fastas la 24-an de decembro (88 procentoj),  91 procentoj dum la Sanktvespera (antaŭkristnaka) Vespermanĝo lasas kroman pladon por neatendita gasto kaj samtiom aĉetas donacojn disdonatajn laŭ la pola kutimo (fine de  la Solena Vespermanĝo), 88 procentoj de poloj kantas kune la kristnaskajn kantojn. 83 procentoj de poloj vizitas tombojn de proksimuloj. Kvankam al la tradicioj de la unua, kaj aparte la dua tago de Kristnasko apartenas  vizitoj ĉe familianoj aŭ konatoj, tiun kutimon flegas ĉiam pli da poloj. Laŭ CEBOS-enketo eĉ 95 procentoj de poloj deklaras tion, antaŭ 19 jaroj deklaris tion nur  75 procentoj de poloj.

El la elsendo 26.12.2019. Legas Milada – 02’31”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

ASEM debatas en Madrido

En Madrido komenciĝis lastlunde renkontiĝo de la ministroj por la eksterlandaj aferoj de Eŭropo kaj Azio. Ĝi okazas kadre de la 14-a eldono de la konferenco ASEM, kiu estas kunlabora platformo inter Eŭropo kaj Azio grupiganta 51 ŝtatojn kaj du internaciajn organizojn. La dutagan eventon partoprenas la nova estro de la unia diplomataro, Josep Borrell, kiu ĝis la fino de novembro estis hispana ministro por la eksterlandaj aferoj. Dum la unua tago de la konferenco okazinta sub la devizo „Eŭropo kaj Azio: komune favore al efika plurflanka kunlaboro” Borell alvokis al komunaj agadoj favore al solvo de la mondaj problemoj. I.a. temas pri problemoj ligitaj kun klimatŝanĝoj, kulaboro koncerne sekurecon,  komercon kaj egalrajtecon de seksoj. Aliaj prelegintoj atentigis pri la neceso firmigi la plurflankan kunlaboron kaj krei plurdimensiajn kaj  ekvilibrajn rilatojn inter Eŭropo kaj Azio.

El la elsendo 17.12.2019. Legas Barbara kaj Krystyna – 01’10”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La unua urba abeluja farmo en Bjalistoko

Kvin abelujoj, inkluzive de kvar historiaj, formas la unuan urban abelujan farmon en Bjalistoko. Ĝi troviĝas sur la skvaro en najbarejo de unu el la komercaj centroj.  Kun la tiea tereno apud la rivero Biała najbaras la florriĉaj herbejoj kaj sunflora kultivejo.  Aldone estis planitaj tie fruktoarboj. Ĉio ĉi konformas al la porekologiaj agadoj entreprenitaj de la urbo. La unua mielrikolto estas planita por printempo  en majo kaj la urbo destinos ĝin por celoj popularigantaj Bjalistokon. En malgrandaj vazetoj mielo servos diversokaze kiel donaco por la gastoj de la urbo kaj ĝiaj loĝantoj. Oni premisas, ke el ĉiu abelujo oni ricevos de 50 ĝis 70 kilogramoj da mielo.

El la elsendo 17.12.2019. Legas Barbara kaj Maciek – 0’52”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Festokaza butikumado de poloj

Nunjare lige kun la Kristnasko pola familio elspezos meze pli ol 1500 zlotojn. Preskaŭ 70 procentojn de tiu sumo poloj elzpezos butikumante en la tradiciaj vendejoj. Laŭ la konsilfirmao Deloitte tiuj elspezoj krekis kompare al la pasinta jaro je 6,1 procentoj. El ĝia esplorado „Festokaza butikumado 2019” okazigita en 8 eŭropaj landoj  rezultas tamen, ke elektronika komerco en Pollando evoluas malpli rapide ol en la  ceteraj esploritaj landoj. Ĉe ni temas pri 2,7 procentoj kompare al 4,8 procentoj en Eŭropo. Al la interreta butikumado konvinkas nin liverado de varo al la hejmo – tion deklaris 62 procentoj de la enketitoj, vasta sortimento kaj konvinko, ke oni ne perdas tempon butikumante interrete – po 58 procentoj. Gravas krome la facileco kompari la prezon. Tion deklaris 57 procentoj de la enketitoj. Kiel avantaĝon de la tradicia butikumado poloj traktas la eblecon tuj ricevi la aĉetitan varon – tio gravas por 77 procentoj de la respondintoj, politikon de interŝanĝo kaj redono de aĉetita varo – tion konfesis 76 procentoj de personoj, protekton de la persondonitaĵoj, kion deklaris  75 procentoj de la respondintoj kaj la eblecon ricevi fakulan konsilon de la vendisto. Tion alte takas 74 procentoj de la respondintoj.

El la elsendo 17.12.2019. Legas Barbara kaj Milada – 2’05”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Disdono de Nobel-premioj

En la salonegoo de la stokholma filharmonio – en kiu troviĝis 1560 gastoj – artistoj kaj politikistoj, ĵurnalistoj, sciencistoj kaj personoj invititaj de Nobelpremiitoj okazis hodiaŭ, t.e. marde la solenaĵo de la enmanigo de Nobel-premioj. 14 Nobel-premiitoj transprenis Nobel-diplomojn kaj orajn medalojn el la manoj de la reĝo Karlo la 16-a Gustavo. Inter ili troviĝis Olga Tokarczuk, kiu ricevis Literaturan Nobel-premion pro la 2018-a jaro. La Sveda Akademio atribuis ĝin al la verkistino pro „rakonta imagopovo kaj enciklopedieca pasio, kiuj signifas la transpaŝadon  de limoj kiel ekzistoformon”.  Samtage la 15-a laŭreato transprenis Pacan Nobel-premion en Oslo. Ni aldonu, ke Olga Tokarczuk establis fondaĵon favore al verkistoj kaj tradukistoj. Ĝia tasko estos ankaŭ popularigi la polan kulturon.

El la elsendo 10.12.2019. Legas Milada – 1’21”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pli ol 120 milionoj da homoj devos alikvalifikiĝi

Laŭ enketo de IBM dum la plej proksimaj tri jaroj pli ol 120 milionoj da laborantoj en la mondo devos alikvalifikiĝi pro la influo de artefarita inteligenteco. La ŝanĝo de laborulaj kvalifikoj estas la ĉefa problemo de multaj labordonantoj asertantaj, ke manko de talentuloj estas la plej grava minaco por iliaj organizoj. Krome la instrukciado de laborantoj postulas nun pli da tempo ol iam – 36 tagojn dum en 2014 sufiĉis tri tagoj. Oni antaŭvidas, ke la artefarita inteligenteco ne nur forigos, sed ankaŭ kreos laborlokojn, sed novajn, por altigi kvalifikojn de laborantoj ĉe novaj laborpostenoj. Laŭ IBM la efika maniero por forigi mankojn de la laborulaj kapabloj estos enlaborigado de fremdlandaj laboranoj de ekster la organizo kaj delegado de ili al diversaj fakoj. Jam dum la plej proksimaj 3 jaroj alikvalifikigon postulos ĉirkaŭ 50 milionoj 300 mil ĉinaj laborantoj, 11 kaj duona milionoj da usonanoj kaj 7  milionoj 200 mil britoj. Japanio (kun 4,9 milionoj da laborantoj) kaj Germanujo (2,9 milionoj) troviĝas en la unuaj kvin ŝtatoj de la mondo kun plej alta virtuala nombro de laborantoj ŝanĝontaj kvalifikojn lige kun la artefarita inteligenteco.

El la elsendo 10.12.2019. Legas Maciek -1’27”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Dutaga renkontiĝo de la gvidantoj de NATO-ŝtatoj kaj registaroj

En Londono komenciĝis hodiaŭ, t.e. marde la dutaga renkontiĝo de la gvidantoj de NATO-ŝtatoj kaj registaroj. Ĝi estas organizita lige kun la 70-jariĝo de la subskribo de la Nordatlantika Pakto. Pollandon reprezentas i.a. prezidento Andrzej Duda. Li partoprenos renkontiĝon organizitan de la usona prezidento Donald Trump, por kiu estas invititaj gvidantoj de la ŝtatoj, kiuj destinas por la defendo 2 procentojn de la Landa Produkto Brutte. Prezidento Duda partoprenos ankaŭ la sesion organizitan de la gvidaj mondaj cerbumorganizoj pri sekureco. La londonaj interparoloj havas apartan karakteron. Estis planitaj i.a. unu trihora labora sesio de la prezidentoj kaj kabinetestroj de NATO-ŝtatoj. Ne temas pri formala pintrenkonto, ĉar tiuj okazas ĉiun duan jaron. La plej proksima venontjare.

El la elsendo 03.12.2019. Legas Milada

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Hejmedukado ĉiam pli populara

La hejmedukado trovas ĉiam pli da pledantoj en Eŭropo. Kiel la modelo servas Usono, kie ĝi komenciĝis antaŭ tridek jaroj. Aktuale la sciojn hejme alproprigas 2,3 milionoj de la usonaj lernantoj. Antaŭ 30 jaroj temis pri 850 mil. En Eŭropo avanas ĉi-rilate Britio, kie hejme lernas ĉirkaŭ 48 mil junuloj. Nun ĉi tiu lernometodo populariĝas en Italio. Unu el la kaŭzoj estas malkresko de la instrunivelo en la publikaj lernejoj kaj manko de garantio, ke alta instrunivelo koncernos ĉiujn lernoobjektojn. La malalta instrunivelo sekvas i.a. el la streboj al egaleco kaj neekskludo, kio kaŭzas ĝeneralan malkreskon de la studnivelo de la lernantoj. Laŭ Solène Tadié el „National Catholic Register” aparte populariĝanta en la lernejaj programoj teorio pri socia kaj ne biologia genro instigas gepatrojn eduki siajn infanojn hejme aŭ en kooperativoj okupiĝantaj pri la hejma edukado, kiel Scuola Libera G.K. Chesterton, kiu ĉerpas inspiron el la usona hejma edukmodelo. Dume mankas donitaĵoj kaj esploroj pri ĉi tu socia fenomeno en Italio, sed la temo ne malaperas el la itala gazetaro. En Pollando en 2017 estis jam pli 14 mil lernantoj studantaj hejme.  

El la elsendo 03.12.2019. Legas Maciek  – 1’27”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La 10-a plebiscito por elekti Arbon de la Jaro

Ekfunkciis la 10-a eldono de la tutlanda plebiscito por elekti „Arbon de la jaro”. En ĝia daŭro oni identigas arbojn ligitajn kun la loka historio kaj tradicio integranta loĝantojn. La laŭreato estos anoncita somere de 2020. Aktuale ĝia organizanto, la Klubo Gaja ĝis la fino de novembro atendas kandidatiĝojn. La proponojn povas alsendi individuoj, societoj, regionaj kaj lokaj loĝejaj komunumoj, klerigcentroj, oficejoj de la ŝtata kaj komunuma administracio. La plebiscito ekde la komenco celas firmigi ekologian konscion, pormediajn agadojn kaj aktiviĝon de la loka socio. Nunjare oni ne serĉas arbojn plej aĝajn, plej altajn, plej dikajn, plej belajn aŭ plej rarajn. La celo estas elekti arbojn plej korproksimajn, kiuj spronas la impagopoon, ligiĝas kun iu loka evento kaj unuigas homojn. La ĵurio komence de marto elektos 16 finalanojn, kiuj rivalos pri la titolo Arbo de la Jaro en junio 2020. La venkonto reprezentos Pollandon en la konkurso Eŭropa Arbo de la Jaro 2021. Pasintjare la titolon de Arbo de la Jaro akiris pli ol 200-jara igra sambuko kreskanta sur la skvaro inter domblokoj en la centro de la sudorienta urbo Rzeszów. Ĝi reprezentos Pollandon en la venontjara eldono de la internacia plebiscito. Pasintjare la venkinto estis migdalujo el la hungara Pecs. La pola kandidato, acero el la loko Krasnystaw, okupis inter 15 kandidatoj la 6-an lokon.

El la elsendo 26.11.2019. Legas Maciek  – 1’43”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Tempo gravas

Eĉ se en la ĉiutaga vivohasto ofte ŝajnas al ni, ke mankas tempo por agrablaĵoj evidentiĝas, ke tio okazas pro nia neefika tempoplanado aŭ ĝia manko. Tion oni ekscias el la enketo „Tempo gravas. Opinioj kaj kutimoj de poloj ligitaj kun la pasigado de tempo”. Ĝia celo estis difini kiel poloj disponas pri sia tempo kaj ĉu kontentas pri tio. Ĉiu tria enketito konfesis, ke perdas tempon pro trafikstopadoj, la alia kaŭzo estas prokrastado de siaj labor- kaj lernodevoj. Tion deklaris 27 procentoj de la respondintoj. 26 procentoj rekte konfesis, ke perdo de valora tempo ligiĝas kun malbona tempoplanado. Inter aliaj tempovoruloj estis menciita tro malfrua ellitiĝado, troa perdo de tempo en la Interreto, komputilludado aŭ televidrigardado. Kvankam poloj konscias pri siaj praktikoj manifestiĝantaj en neefika tempomastrumado ili ankaŭ konscias, por kio ili ŝatus destini tempon en maniero pli efika. Por signifa parto (du je kvin personoj) la plej granda prioritato estas tempo pasigata kun  la familio kaj infanoj. Dominas ĉi-rilate virinoj kompare kun viroj je 16 procentoj. Inter la aliaj prioritatoj troviĝas vojaĝoj (37 procentoj), ripozo kaj tempo por si mem (35 procentoj) kaj tempo por hobioj kaj interesiĝoj (29 procentoj). En ĉi lasta grupo je 10 procentoj viroj superas virinojn. Poloj sekve mencias kiel gravan tempon tiun pasigatan kun vivpartnero, sanprizorgadon, librolegadon kaj tempon por amikoj. Malplej multaj estas tiuj, kiuj preferus sian tempon dediĉi al lernado, laboro, butikumado. Konsiderante la aĝon de enketitaj poloj la plej granda enverguro koncernas zorgon pri sano. Je 12 procentoj pli da enketitoj en la aĝo de 40 ĝis 60 jaroj preferus destini tempon por la sanprizorgado ol respondintoj 18-39-jaraĝaj.

El la elsendo 26.11.2019. Legas Tomek  – 2’15”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pollando rezignas pri gaso el Rusio

Konforme al la antaŭanonco la Pola Naftominado kaj Gasindustrio informis la rusan Gazprom, ke ĝi ne longigos la kontrakton pri gasliveroj al Pollando. Ekde 2023 ĝi plene rezignos pri importo de la rusa krudaĵo. Tio sekvas el la konsekvence realigata ekde 2015politiko de la pola registaro pri diversigo de gasliveroj, kio celis firmigon de energisekureco de Pollando. La subskribita en 1996 kontrakto fare de pola viĉcefministro Waldemar Pawlak validas ĝis la 31-a de decembro 2022. Ĝi antaŭvidas la liverojn en la kvanto de 10 miliardoj da kubometroj da gaso jaro. Konforme al la trudita de Gazprom klaŭzo Pollando devas aĉetadi almenaŭ 8,7 miliardojn da kubometroj de la kontraktita gaso jare. La kontraktokondiĉoj por Pollando estas ekstreme malfavoraj kaj ĝi jare tropagas por la rusa gaso ĉirkaŭ unu miliardon da zlotoj. La kontrakto pri gasliveroj inter pola kompano kaj Gazprom delonge ne konsideris la merkatkondiĉojn kaj metis la polan klienton en malpli avantaĝan pozicion kompare al aliaj eŭropaj ŝtatoj.

El la elsendo 26.11.2019. Legas Milada – 1’37”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Eŭropaj produktoj protektataj en Ĉinio

La Eŭropa Unio subskribis kun Ĉinio interkonsenton pri protekto de geografiaj markoj. Laŭ informoj de „Rzeczpospolita” la interkonsento enviviĝos post unu jaro kaj antaŭvidas protekton de 100 geografiaj markoj el la Unio kontraŭ falsado kaj alproprigado kaj egale protekton de 100 geografiaj markoj el Ĉinio. En la listo troviĝas i.a. pola vodko, la hispana Cava, la franca Champagne, la fromaĝo Feta, Irish whiskey, Münchener Bier, Ouzo, Porto, Prosciutto di Parma i Queso Manchego, Českobudějovické pivo kaj Tokaj. Krom pola estos protektataj vodoj el Litovio, Svedio kaj Finnlando.  Inter la ĉinaj produktoj troviĝas i.a. la faseola pasto Pixian, blanka teo Anji, riso Panjin kaj zingibro Anqiu. Kiel skribas „Rzeczpospolita” la produkto kun geografia marko estas meze 2,23-oble pli kosta ol tiu, kiun ĝin ne havas. Meze, ĉar prezo de iuj protektataj geografiaj produktoj superas kelkoble la mezan prezon. Tio koncernas ekzemple konjakon. La gazeto sciigas, ke en la unia listo dominas produktoj el Italio kaj Francio, sekvas Hispanio, Portugalio, Greklando, Germanio, Britio. 12 landoj, inkluzive de Pollando havas en tiu listo nur po unu produkton. Ĉinio estas la dua lando laŭ la grandeco de la eksporto de la agrikulturaj-konsumaj produktoj el la Unio. Ĝia valoro en la periodo inter septembro 2018 kaj aŭgusto 2019 egalis al 12,8 miliardoj da eŭroj. Ĉinio estas ankaŭ la dua merkato, se temas pri la eksporto de la uniaj produktoj geografie markitaj i.a. vinoj, agrikulturaj nutraĵaj produktoj kaj fortaj alkoholaĵoj. La ĉina merkato – kiel atentigas „Rzeczpospolita”  – estas atrakcia por la eŭropaj produktantoj de nutraĵoj kaj drinkaĵoj pro la rapide kreskanta tie meza klaso interesiĝanta pri renomaj, originalaj, altkvalitaj eŭropaj produktoj.

El la elsendo 19.11.2019. Legas Milada – 2’50”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

4,8 milionoj da nelegalaj enmigrantoj en Eŭropo

El la ĵus publikigita esploro de la usona centro Pew Research Center  esploranta nelegalajn enmigrantojn en Eŭropo rezultas, ke estas da ili inter 3,9 kaj 4,8 milionoj. Nur inter 20 kaj 25 procentoj atendas respondon je azilpeto. De 2,9 ĝis 3,8 milionoj da enmigrantoj ne prezentis ĝin. Kompare kun 2016 kreskis la nombro de nelegalaj enmigrantoj.   Tridek procentoj devenas el la landoj de Azio kaj Pacifiko, 23 procentoj el la landoj ekster EFTA (Eŭropa Sfero de Libera Komerco), 21 procentoj el la afrikaj kaj proksimorientaj landoj kaj 8 procentoj el la landoj de la Centra kaj Suda Ameriko. La raporto precizigas, ke 56 procentoj de la nelegalaj enmigrantoj troviĝas en Eŭropo malpli ol kvin jarojn, 27 procentoj pli ol 10 jarojn. En plimulto temas pri viroj  – 54 procentoj (sed en Germanio temas pri 60 procentoj kaj en Britio nur pri 48 procentoj). 65-procente ili ne superis la 35-an vivojaron.  Plej multaj enmigrantoj kun nereguligita statuso troviĝas en Germanio, Britio, Italio kaj Francio.

El la elsendo 19.11.2019. Legas Milada – 1’45”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La Sanktamartena kornokuko

La 11-an de novembro poloj solenis la nacian feston de la regajnita antaŭ 101 jaroj suvereneco. La 11-an de novembro pasis ankaŭ la patrona tago de la sankta Marteno el la franca Tours. Lian nomon portas unu el la ĉefaj stratoj de Poznano. Konforme al la longjara tradicio la elemento de la poznana festo estas la Sankt-Martenaj kornokukoj, laŭforme memorigantaj perdiĝintan hufon de la sanktula ĉevalo. La tradicio de ilia bakado kaj frandado lige kun la 11-a de novembro renaskiĝis  en la 19-a jarcento, kiam la paroĥestro de la Sankt-Martena paroĥo alvokis siajn fidelulojn fari ion por mizeruloj. Je la alvoko reagis poznana sukeraĵisto, relanĉante la bakadon de porokazaj kornokukoj. Riĉaj poznananoj aĉetadis ilin, povruloj ricevadis senpage. La tradiciao daŭras. Nunjare Caritas Poznań decidis disvendi okaze de la 11-a de novembro 25 mil Sankt-Martenajn kornokukojn. La enspezo  estas destinita por la aranĝo de la Sanktvespera Kristnaska Vespermanĝo sub unu tegmento por homoj mizeraj. Ĉiujare sur la tereno de la Internacia Poznana Foiro la 24-an de decembro oni preparas solenan vespermanĝon por 2 mil personoj.

El la elsendo 12.11.2019. Legas Barbara – 1’40”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Denove glacivino de la Jagelona Universitato

La vitokultivejo de la Jagelona Universitato en la loko Łazy apud la urbo Bochnia finas la duan produktociklon de glacivino. Jam la duan fojon, dank’ al konforma rikolto kaj vetero oni sukcesis rikolti frostiĝintajn vinberojn kaj produkti ĉi tiun maloftan en Pollando drinkaĵon. La universitata vitejo Apud la Biena Rojo kiel la unua en Pollando produktis la glacivinon en 2012. En 2018 post sesjara interrompo denove la aŭro, grandeco kaj kvalito de la rikolto ebligis kolekti vinberojn por glacivino, servota okaze de la plej proksima Kristnasko i.a. dum la universitataj solenaĵoj. Ĉi-foje la oferto estos pli riĉa ol en 2012. Glacivinon oni produktas el la frostiĝintaj sur vitoj vinberoj. La minumuma rikoltotemperaturo egalas al minus 7-8 celsiusaj gradoj. La fruktoj estas rikoltataj aŭtune kaj vintre, plej ofte nokte aŭ frumatene. Ĉiujare la universitata vitejo – kiu okupas 4 hektarojn sur kiuj kreskas 12 mil vitoj –  produktas de 12 ĝis 15 mil boteloj de ĉefe blanka kaj ruĝa vinoj.  Nunjare la rikolto estas je ĉirkaŭ 40 procentoj malpli granda ol pasintjare, kiam oni kolektis ĉirkaŭ 40 tunojn. Temis samtempe pri fruktoj riĉaj je sukero kun necesa acideco. La vitejo de la Jagelona Universitato servas al edukaj kaj eksperimentaj celoj, kiun utiligas ankaŭ studentoj de vinologio. Ĝis nun la Jagelona Universitato peredukis 200 vinologojn. Jen kaj jen ĝi organizas malfermajn tagojn. La lastaj okazis komence de septembro 2019.

El la elsendo 12.11.2019. Legas Gabi – 2’09”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pola merkato de dolĉaĵoj kaj plezurmordaĵetoj

Komence de novembro en Varsovio okazos la 4-a eldono de la  Kongreso „Dolĉaĵoj kaj plezurmordaĵetoj”, la plej grava konferenco por liverantoj de ĉi-specaj produktoj kaj servoj, dediĉita al eventoj kaj tendencoj en la sfero de dolĉaĵoj, plezurmordaĵetoj kaj sekaj fruktoj. En Pollando dolĉaĵojn kaj plezurmordaĵetojn konsumas 79 procentoj de poloj, kaj 57 procentoj faras tion por bonigi sian animagordon. La valoro de la dolĉaĵprodukta merkato estas taksata je 17, 3 miliardoj da zlotoj kaj konsistigas pli ol 13 procentojn de la pola nutraĵpodukta merkato. Ekde aŭgusto 2018 kaj julio 2019 la vendovaloro de  tiuj produktoj kreskis je 5,4 procentoj. Laŭ la esploroj de la Pola Ekonomia Instituto la pola merkato de dolĉaĵoj kaj plezurmordaĵetoj estas tre varia kaj ĝiaj unuopaj segmentoj disvoliĝas malsamritme. La esploroj pri konduto de konsumantoj konfirmas, ke homoj ne volas rezigni pri plezuro, kiun kaŭzas la konsumado de dolĉaĵoj. Samtempe kompromiso inter la konsumplezuro kaj kulposento dum la reganta modo je sano kaj bela korpo estas kontrolo de la kvanto kaj ĉiam malpli grandaj pakumoj. Oni atendas, ke novumaj produktoj kun salubraj kaj ekologiaj konsisteroj kaj samtempe komforto kaj progresoj en pakumteknologio certigos plian evoluon de la branĉo. Oni prognozas, ke la monda merkato de dolĉaĵoj kaj plezurmordaĵetoj kreskos jare je 5, 34 procetoj kaj en 2014 ĝi atingos la valoron de 762 miliardoj da  dolaroj. Laŭ informoj de la Pola Ekonomia Instituto aktuale la plej granda merkato de dolĉaĵoj kaj mordaĵetoj estas Eŭropo, sekvas la Norda Ameriko. Samtempe altiĝas la konsumnivelo de tiuj produktoj en la evoluintaj landoj, sed la merkato pli rapide kreskas en la disvolviĝantaj landoj.

El la elsendo 12.11.2019. Legas Maciek – 2’10”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Lernantoj omaĝas la 101-an datrevenon de la regajnita suvereneco

Antaŭtage de la 101-a datreveno de regajnita suvereneco de Pollando la 11-an de novembro 2019 en pli ol 19 mil lernejoj, antaŭlernejoj kaj klerigaj centroj okazis la evento „Pretaj kanti la himnon”. Dum ĝi lernantoj kaj iliaj instruistoj vendrede je la simbola horo 11.11 (kiu simbolas la daton de la regajnita suvereneco, tio estas la 11-a de novembro) plenumis kompletan, kvarstrofan version de la nacia himno. La unuan fojon la iniciato okazis en la 2018 jaro kiam partoprenis ĝin pli ol 5 milionoj da personoj. Simile kiel pasintjare al la kampanjo aliĝis lernejoj el eksterlando. Venis pli ol 100 aliĝoj el Usono, Kanado, Argentino, Armenio, Afriko, Kazaĥio, Ukrainio, Turkio, el Germanio, Francio, Britio, Aŭstrio, Litovio kaj Belgio. La pola edukmonisterio esperas, ke ĉi tiu iniciato por konstante eniros la polajn edukcentrojn. Samtempe ĝi instigas pridokumenti tiujn eventojn en la lernejaj retejoj kaj en la retaj platformoj.

El la elsendo 08.11.2019. Legas Milada – 1’27”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Ĉiam pli da poloj por senvianda dieto

Kiel informis Bloomberg la globskala konsumado de viando ekde la 60-aj jaroj de la pasinta jarcento kreskis pli ol duoble kaj la viandoproduktado ĝis 2050 povos ankoraŭ duobliĝi. Samtempe ne nur en la mondo, sed i.a. en Pollando sentiĝas forta tendenco rezigni pri la viandkonsumado aŭ ĝin limgi. Tio ligiĝas same kun la ideologiaj motivoj (la suferado de bestoj) kiel ankaŭ klimataj (la forcejgasa efekto). Kiel skribis antaŭnelonge „Rzeczpospolita” en Pollando estas jam unu miliono da vegetaranoj aŭ  veganoj. Duoble pli da personoj preparas sin entrepreni ĉi tiun paŝon. 43 procentoj de poloj tamen ne rezignas pri la konsumado de viando, sed signife limigas ĝian konsumadon. Ĉio ĉi kaŭzas la kreskantan bezonateco je plantaj produktoj. Malgraŭ tio, ke plantaj produktoj estas identigataj kun personoj aplikantaj vegetaran aŭ veganan dieton tamen en 90 procentoj aĉetas ilin personoj observantaj neniun dieton.

El la elsendo 05.11.2019. Legas Maciek – 1’07”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Speciala Ekonomia Sfero de Łódź avanas en Eŭropo

En la plej nova rangolisto de ekonomiaj sferoj de fDi la lodza Speciala Ekonomia Sfero ektroviĝis sur la dua loko inter la plej bonaj en Eŭropo. Ĝi akiris ankaŭ la titolon de la plej bona sfero por firmaoj el la sektoro de malgrandaj kaj mezgrandaj enteprenoj. La rangolisto fDi Free Zones of the Year 2019, kiel la unusola en la mondo registras kaj komparas la agadojn de specialaj ekonomiaj sferoj, registaraj agentejoj kaj aliaj institucioj de merkatista medio kreataj de sendepenaj merkatistaj ekspertoj. La lodza sfero inter preskaŭ 100 kandiatiĝintaj estis aprecita pro investorezultoj kaj kreo de vasta oferto de kromproduktoj por investantoj. En 2018 ĝi logis 30 investantojn, kiuj deklaris engaĝiĝon kun la valoro de 1,5 miliardoj da zlotoj kaj ĉirkaŭ 800 novajn laborlokojn. En 2019 ĝis oktobro ĝi jam ripetis tiun rezulton loginte 23 investaĵojn kun la valoro de preskaŭ 1,5 miliardoj da zlotoj.

El la elsendo 05.11.2019. Legas Maciek – 1’13”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Polo gvidos en 2020 la grupon A6

La estro de la Pola Agentejo de la Aera Navigado, Janusz Janiszewski ekde januaro 2020 gvidos dum unu jaro aliancon de la plej grandaj eŭropaj institucioj de la aernavigado, Grupon A6. En ĝian konsiston eniras Aena (Hispanio), DFS (Germanio), DSNA (Francio), ENAV (Italio), NATS (Britio) kaj la grupo membriganta Aŭstrion, Norvegion, Estonion, Finnlandon, Irlandon, Svedion kaj Danion – Naracon. Grupo A6 kreiĝis por kunordigi la esplorevoluigajn kaj investajn laborojn de la ĉefaj liverantoj de la servoj de la aernavigado en la programo SESAR – Single European Sky ATM Research. Krome en siaj laboroj ĝi koncentriĝas pri la ŝlosilaj strategiaj sferoj estantaj objekto de komuna interesiĝo, ligitaj kun la reguloj rilatantaj al transporto kaj aviado. Pola Agentejo de la Aera Navigado aliĝis al A6 meze de 2014. Ĝi estas la unusola en la lando institucio instrukcianta kaj dunganta kontrolistojn de la aviada trafiko. Ĝi servas tutdiurne, 7 tagojn semajne priservante ĉiutage ĉirkaŭ 2,5 mil kaj jare ĉirkaŭ unu milionon da flugoj. Ĝi respondecas krome pri la pola aerspaco kaj aviada infrastrukturo, kiun ĝi konstruas kaj evoluigas.

El la elsendo 29.10.2019. Legas Maciek

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

El la pola gazetaro _29.10.2019

En 2018 Pollando denove avanis kiel ŝtato atribuanta en plejmulto la rajton de legala estado al eksterlandanoj venantaj el ekster la Unio. Kiel skribis la lunda „Puls Biznesu” temis pri 635,24 mil personoj, kio konsisitigas 20 procentojn de ĉiuj permesoj eldonitaj en la Unio. En tiu listo sekvis Germanio (544 mil), Britio (451 mil), Francio (265 mil), Hispanio (260 mil), Italio (239 mil) kaj Svedio (125 mil). Kiel informis la gazeto reference al la donitaĵoj de Eurostat la uniaj ŝtatoj donis pasintjare 3,2 milionojn da unuaj estadpermesoj al la civitanoj venantaj el ekster la Unio. Tio estas la plej alta kvanto da legalaj enmigrantoj de 10 jaroj. Kiel atentigas „Puls Biznesu” Pollando gvidas ankaŭ, se temas pri estadpermesoj eldonataj lige kun la deziro entrepreni laboron. Ricevis ilin 328 mil personoj.  Daŭre avanas ukrainanoj, kiuj el la suma kvanto de 527 mil venintaj al la uniaj landoj 78-procente restis en Pollando. Sekvis civitanoj de Ĉinio, Hinda Unio, Sirio, Belorusio, Maroko, Usono, Brazilo, Turkio kaj Rusio. Civitanoj de ĉi tiuj 10 landoj ricevis entute 54 procentojn de ĉiuj unuaj estadpermesoj en la Unio. La motivoj de la estadpermesoj dependas de civitaneco. Ukrainanoj en 2018 estis akirantaj ilin pro laboreziro, ĉinoj pro la deziro edukiĝi, marokanoj pro familiaj kialoj.

El la elsendo 29.10.2019. Legas Milada – 2’25”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pollando en la Konsilio de Homaj Rajtoj

Pollando fariĝis membro de la Konsilio de la Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj. Kiel helpa organo de UNo ĝi respondecas pro la agadoj favore al la respektado de la homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj en la mondo. En ĝian konsisiton eniras 47 ŝtatoj. Ĝi rajtas gvidi informmisiojn kaj establi esplorkomisionojn. Tri fojojn jare ĝi analizas staton de la observado de la homaj rajtoj en la ŝtatoj-membroj de la Unuiĝintaj Nacioj. Sian trijaran funkcion en la Konsilio, apud aliaj landoj, elektitaj en ĝian konsiston pasintsemajne Pollando komencos la 1-an de januaro 2020.

El la elsendo 22.10.2019. Legas Milada – 0’54”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

350 lernantoj en Podlaĥia Infana Universitato

Preskaŭ 350 lernantoj el Bjalistoko kaj kelkaj aliaj podlaĥiaj urboj povos en la nuna akademia jaro frekventi la okupojn de la Podlaĥia Infana Univeristato, la edukprojekto de la Bjalistoka Politekniko. La projekto funkcianta de dek unu jaroj estas adresita al la lernantoj ekde la 4-a ĝis la 6-a klasoj de la bazaj lernejoj. En la nuna studenta jaro infanoj dum 15 sesioj povas konatiĝi kun elektitaj problemoj de la scienco kaj arto kaj certiĝi, ke tiuj temoj estas interesaj. Finance la projekton subtenas la komunumaj organizaĵoj de Bjalistoko, Bielsk Podlaski, Hanjówka, Siemiatycze, Sokółka, Augustów. Iliaj komunumaj aktivuloj atentigas, ke la projekto preparas estontajn studentojn vekante ĉe ili interesiĝojn por la scienco kaj ekzaktaj lernoobjektoj. Laŭ la prezidanto de Bjalistoko, Tadeusz Truskolaski la projekto logos ankaŭ estonte infanojn studi en bonaj bjalistokaj altlernejoj. La ĝisnunajn eldonojn de la Podlaĥia Infana Universitato partoprenis preskau 1,3 mil lernantoj.

El la elsendo 22.10.2019. Legas Milada – 1’33”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Tria avanco de polaj pilkistoj

Polaj piedpilkistoj el la reprezenta teamo de Pollando elbatalinte lastdimanĉe avancon al Euro 2020 surmetis T-ĉemizojn kun la surdorsa E-lingva surskribo  „TRIA AVANCO”. Jam kaze de la antaŭaj avancoj de la pola piedpilkista reprezentantaro sur T-ĉemizoj de futbalistoj aperis stimulaj sloganoj. En 2016 sian avancon al Euro en Francio ili festis en T-ĉemizoj kun la slogano “Vive la Pologne”. Avancinte aŭtune 2017 por Futbalista Mondpokalo en Rusio sur iliaj T-ĉemizoj videbliĝis la slogano „Polska dawaj” (Pollando aktivu). Ĉi-foje ili aplikis Esperanton, ĉar prezentiĝis la problemo kun elekto de taŭga lingvo. Nome Euro 2020 disvolviĝos en eĉ 12 landoj. La uzo de Esperanto sur la polaj piedpilkistaj T-ĉemizoj elvokis simpatian kaj pozitivan reagon de raportisto de la pola televido.

El la elsendo 15.10.2019. Legas Krystyna – 1’08”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

La parlamentaj balotoj en Pollando 2019

Lastdimanĉe en Pollando okazis balotoj al la Sejmo kaj Senato, t.e. al du ĉambroj de la pola parlamento. Laŭ la oficialaj balotrezultoj de la Ŝtata Balotkomisiono en la parlamento de la nuna oficperiodo troviĝos kvin grupiĝoj. La reganta Juro kaj Justeco akiris memstaran plimulton. Voĉdonis por ĝi 8 milionoj 51 mil 935 personoj, t.e. 43,59 procentoj de la balotintoj. Ĝi havos 235 mandatojn. La Civitana Platformo akiris 27,40 procentojn de la voĉoj kaj disponos pri 134 mandatoj. Por Alianco de Demokrata Maldekstrularo – kiu revenas al la parlamento – voĉdonis 12,56 procentoj de la balotintoj kaj ĝi disponos pri 49 mandatoj. La balotkomisiono de la Kamparana Partio ricevis 8, 55 procentojn de la voĉoj. Ĝi disponos pri 30 mandatoj. La kvinan lokon okupis Konfederacio akirinte subtenon de 6,81 procentoj de la balotintoj. Ĝi disponos pri 11 mandatoj. Unu mandaton havos Germana Malplimulto. La balotfrekventeco egalis al 61,74 procentoj, kio estas la plej alta rezulto ekde parte liberaj parlamentaj balotoj en la 1989-a jaro. La balotojn partoprenis 18 678 457 poloj.

El la elsendo 15.10.2019. Legas Milada – 2’06”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

EU kaj usona prezidento alvokas Turkion

La ministroj por la eksterlandaj aferoj de la uniaj landoj alvokis Turkion ĉesigi armitajn agadojn en la nordorienta Sirio kaj retiriĝi el la regiono. Ili tamen ne interkonsentis komunan embargon je vendo de armiloj al Ankaro. Unuopaj uniaj ĉefurboj inividue decidos pri ĉi tiu afero. Lastlunde la usona prezidento Donald Trump en telefona interparolo kun la turka prezidento Recep Erdogan  alvokis fini la invadon en Sirio kaj proklami tujan armisticon. Rilate tri  turkajn ministrojn estis aplikitaj sankcioj.

El la elsendo 15.10.2019. Legas Barbara – 0’43”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Post la forpaso de Ludoviko Kristoforo Zaleski-Zamenhof

Kun profunda aflikto ni kaj la tuta E-komunumo akceptis la informon, ke la 9-an de oktobro 2019 forpasis en Parizo havante 95 jarojn la postmorta nepo de la lingvokreinto Ludoviko Lazaro Zamenhof, Ludoviko Kristoforo Zaleski-Zamenhof. Ludwik Zamenhof naskiĝis en la familio de la plej aĝa filo de la lingvokreinto Adam Zamenhof. Li kaj lia edzino Wanda Zamenhof, familie Frenkiel estis aktivaj esperantistoj, sed ilia filo ne estis denaskulo. Ludwik – naskiĝinta 8 jarojn post la morto de sia avo lernis la Interacian Lingvon 9-jaraĝa pro la deziro partopreni la Universalan Kongreson de Esperanto en Stokholmo (1934). Liaj instruistinoj fariĝis la onklinoj Zofia kaj Lidia Zamenhof.  Poste Ludwik Zamenhof partoprenis la Universalajn Kongresojn en Romo (1935), Vieno (1936), Varsovio (1937). Kiam en 1939 germanoj invadis Pollandon li estis nur 14-jaraĝa. Kiel junulo li spertis en Varsovio la kruelon de la eksplodinta en septembro 1939 2-a modmilito. Multajn ĉi-rilatajn informojn troviĝas en la libro de Zofia Banet-Fornalowa „Familio Zamenhof” en la ĉapitro dediĉita al lia patrino Wanda Zamenhof. Ili eĥas ankaŭ en la rememoro de Ludoviko Kristoforo pri  la translokiĝo el la getto al la paroĥo de Ĉiuj Sanktuloj en Varsovio en lia intervjuo por Roman Dobrzyński en la libroforme eldonita rivera interparolo “Zamehof-strato”:  “Al la paroĥdomo de la katolika preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj ĉe Grzybowski-placo invitis nin loĝi la paroĥestro Marceli Godlewski. La paroĥo de Ĉiuj Sanktuloj ne estis likvidita, kvankam ŝanĝiĝis ĝiaj paroĥanoj. Ni translokiĝis al iliaj ĉambroj laŭ la invito de la paroĥestro”.  Je la demando pri tio ”kiel vi fartis en la paroĥa domo Ludoviko Kristoforo Zaleski-Zamenhof respondis: ”Mi nomis ĝin Oazo de Ĉiuj Sanktuloj. En la getto oni loĝis en teruraj kondiĉoj, la homoj vivis nekredeble interpremitaj. Al Varsovio estis transportataj homamasoj de ekstere, ankaŭ el eksterlando, ĉefe el Germanio. Foje en unu loĝejo vivis kelkdek homoj. Ili povis nur poparte enesti. Dum unuj varmiĝis interne, la aliaj promenis ekstere. Nenio mirinda, ke la paroĥdomo, fakte ĝia ĝardeno, similis al oazo. Ĝenerale en tiu malriĉa kvartalo mankis verdaĵoj. Malmulajn  arbojn oni forhakis rapide por hejtado. El la infero, ŝtopita de la svarma homamaso kaj miasmo – oni eniris en la korton plenan de floroj; ĝi similis al la galerioj de la italaj klostroj, kiujn mi memoris de la vojaĝo en la jaro 1935. En la “oazo” kunvenis ofte miaj geamikoj kaj familianoj, loĝantaj en diversaj partoj de la getto”.  La pastron Marceli Godlewski Ludoviko Kristoforo Zaleski-Zamenhof rememoris, ke “en la getto li faris ĉion eblan, en la tiamaj cirkonstancoj, por helpi al la homoj. Li zorgis ne nur pri “siaj” loĝantoj, sed laŭeble ankaŭ pri aliaj gettanoj. Multaj homoj vizitadis la paroĥdomon por manĝi teleron da varma supo tiel longe kiel eblis tion fari”. La  milito finiĝis kaj inter la mirakle saviĝintaj personoj troviĝis ankaŭ Wanda kaj Ludoviko Kristoforo Zamenhof. Pri tiu epizodo Wanda Zamenhof skribis  – citaĵo el la libro de Zofia Banet-Fornal – „Mi kun mia filo mirakle saviĝis dank’ al helpo de kuracistoj, kiuj havis rajton eniri getton. Entute, la poloj, loĝintaj post la muroj de getto multe helpis al ni dum kaj post forlaso de tiu malliberejo”.  En tiu periodo ili ambaŭ alprenis la nomon Zaleski. La fino de la 2-a mondmilito signifis alian politikan realon en ĉi tiu parto de Eŭropo. Ne plu eblis partopreni la postmilitajn Universalajn Kongresojn, kvankam tiun ĉi en Berno 1947 Wanda Zamenhof partoprenis mem dum Ludoviko sendis telegramon same kiel li faris por iuj postaj UK-oj.  Aparte signifa evidentiĝis la kongreso de la 100-jariĝo en Varsovio en 1987, kiam la direktoro de UEA, Simo Milojević, sukcesis retrovi en diversaj mondopartoj sep membrojn de la Zamenhofa familio, kiuj alvenis kiel honoraj gastoj, inter ili Ludoviko Kristoforo Zaleski-Zamenhof kun sia dua edzino Juliette. Reaperinte post la dudekjara paŭzo, Ludoviko Kristoforo jam firme restis inter la esperantistaro. Per siaj intervjuoj por diversaj amaskomunikiloj li  engaĝiĝis por popularigado de la IL kaj ĝia ideo.  Li ankaŭ renkontiĝadis kun esperantistoj, ne sole okaze de la Universalaj Kongresoj.   La ofta vizitcelo de Ludoviko Kristoforo Zaleski-Zamenhof fariĝis Bjalistoko, kiun li vizitis la unuan fojon dum la Varsovia UK 1987. De tiu partopreno mi havas apartajn  rememorojn, kiam kun li, Andrzej Pettyn kaj aliaj akompanaj personoj ni estis  vizitantaj tiuperiode Bjalistokon. En la jaro 2000 Ludoviko Kristoforo Zaleski Zamenhof akceptis simbolan diplomon lige kun la fakto, ke lia avo Ludoviko Zamenhof gajnis la unuan lokon en la plebiscito por „Bjalistokano de la 20-a jarcento”. En la jaro 2007 li estis nomumita la honora civitano de Bjalistoko inter 14 aliaj distingitoj. Li kelkfoje vizitis Bjalistokon kiel membro de la Fondumo Zamenhof respondeca pri la konstruo de Zamenhof-Centro. Por ĉiuj kongresanoj de la bjalistoka Universala Kongreso restas en kora memoro lia partopreno en ĉi tiu kongreso okazinta en la 100-a naskiĝdatreveno de lia avo, Ludoviko Lazaro Zamenhof. La profesian karieron de Ludwik Zaleski-Zamenhof fundamentis  studoj en la Varsovia Politekniko 1946-49 kie li diplomitiĝis kiel inĝeniero pri konstruado. Li doktoriĝis poste pri teknologio de streĉbetono. En 1959 havante 34 jarojn li translokiĝis al Parizo kaj daŭrigis sian profesian karieron en Francio kaj aliaj landoj. Li publikigis multajn artikolojn kaj librojn pri sia fako. Post la emeritiĝo en 1993 li okupiĝis pri faka konsultado, partoprenis sciencajn konferencojn kaj kongresojn. Li vizitadis ankaŭ Universalajn Kongresojn kaj ĉiam tre kortuŝaj momentoj estis liaj mesaĝoj persone direktataj dum la solenaj Inaŭguroj, aŭ laŭtlegataj kaze de lia foresto. Apartan emfazon havis lia saluto direktita dum la Solena Inaŭguro de la 100-a UK en Lilo., kiun ni prezentis en nia kongresa raporto el la 26-a de julio 2015. En ĝi li prezentis kiel siajn sekvantojn en la longa tradicio de familiaj kongressalutantoj siajn filinojn, kiujn li havis kun sia unua edzino Krystyna Tyszka – Hanna Zaruski Zamenhof kaj Margareta Zaleski Zamenhof. Kaj ĝuste la ĉeeston de Margareta Zaleski Zamenhof inter la kongresanoj kore rememoras la partoprenintoj de la Universalaj Kongresoj en Lisbono kaj Lahtio.  Hodiaŭ je iliaj manoj – je la manoj de Margareta Zaleski-Zamenhof kaj je la manoj de Hanna Zaruski Zamenhof mi persone kaj nia tuta Redakcio transdonas korajn kondolencojn.

El la elsendo 11.10.2019. Legas Barbara kaj Milada – 13’23”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pollando kun unu el la plej altaj ekonomikreskoj

Dum la podia diskuto en la sudorienta Pollando „Serĉante nuntempajn gvidantojn en la epoko de ekonomiaj defioj kaj teknologia revolucio”  la pola ministro por financoj, investaĵoj kaj evoluo, Jerzy Kwieciński atentigis, ke Pollando notas aktuale unu el la plej altaj ekonomiaj kreskoj ne nur en Eŭropo, sed en la mondo. La profitoj el tio – pro la realigado de la modelo de inkluziva kresko – koncernas la tutan socion. Tio signifas, ke en la ekonomia kresko partoprenas kaj pro ĝi avantaĝojn ĝuas  ĉiuj civitanoj. Li atentigis, ke unu el la elementoj subtenantaj la ekonomian kreskon de Pollando estas la nacia valuto, kiu certigas sekurecon en la makroekonomia mastrumado kaj samteme donas al ni multe pli grandan elastecon reagi je deeksteraj ŝokoj. Dank’ al tio aktuale ni evoluas pli rapide. Kiel atentigis la ministro, „ni ne diras „ne” al eŭro, sed aktuale por ni  estus tro frue” akcepti komunan valuton.

El la elsendo 08.10.2019. Legas Milada – 1’22”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Komuna vizio pri la unia agrikulturo

Lunde en Varsovio estis subskribita komuna deklaracio de la landoj de la Vajmara Triangulo pri la vizio  de la unia agrikulturo. Temas pri la starpunkto de la estroj de koncernaj ministerioj de Pollando, Germanio kaj Francio pri reformo de la Komuna Agrikultura Politiko, scienc-esplora kunlaboro por enivigadi novajn teknologiojn, rilate minacojn kaj defiojn ligiĝantajn kun seninterkonsenta Briteliro. En la deklaracio temas  ankaŭ pri la ŝlosila rolo de malgrandaj kaj familiaj agrikulturistaj bienoj, kiel ŝlosila elemento de la eŭropa agrikulturo. Laŭ la pola ministro pri la agrikulturo, Jan Krzysztof Ardanowski la rolo de agrikulturistoj estas certigi la nutraĵsekurecon al la Malnova Kontinento, sed la plej grava elemento estas eŭropaj agrikulturistoj mem, al kiuj necesas certigi konforman enspeznivelon, pri kio necesas zorgi  komune.

El la elsendo 08.10.2019. Legas Maciek – 1’06”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Pola Naturscienca Universitato kunlaboras kun Ĉinio

Fine de septembro en Poznano (la okcidenta Pollando) gastis 100-persona delegacio el Ĉinio lige kun la decido de la loka Naturscienca Universitato vastigi kunlaboron kun ĉinaj altlernejoj kadre de la projekto pri nova Silka Vojo. En la delegacio troviĝis sciencistoj, prezidantoj kaj rektoroj de la plej grandaj agronomiaj altlernejoj de Ĉinio kaj el la landoj membriĝantaj en la internacia organizo SAERIA. Ĝi estas eksterregistara, nekomerca kaj internacia kunlabora platformo por libervole aliĝantaj agronomiaj altlernejoj, institucioj kaj entreprenoj el la ladoj kaj regionoj laŭe de la Silka Vojo, aktivantaj favre al agronomia edukado kaj teknologiaj esploroj de koncerna regiono. Kadre de SAERIA-forumo en Poznano okazis internacia konferenco pri perado de agronomiaj teknologioj rilatantaj al problemoj ekde la universitataj studoj ĝis envivigado de novumoj. La Naturscienca Universitato de Poznano kunlaboras kun ĉinaj universitatoj jam preskaŭ 30 jarojn. Ĉio komenciĝis per didakta kunlabro kun kelkaj el ili. En la sekvaj jaroj kunlaboro vastiĝis je sciencaj esploroj. La nuna tria etapo rilatas al la kunlaboro de polaj firmoj ligitaj kun agrikulturo kaj hortikulturo. Ĉinoj interesiĝas pri bonegaj polaj spertoj koncerne kultivadon de pomoj, nigraj riboj, aronioj.  Krome  pri hibridaj legomoj kaj vegetala reproduktado el semoj. La kunlaboro kun eksterlandaj altlernejoj apartenas al la prioritatoj de la poznana Naturscienca Universitato.

El la elsendo 01.10.2019. Legas Gabi – 2’03”

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

 

3 komentoj al Novaĵoj

Respondi

Retpoŝtadreso ne estos publikigita. Devigaj kampoj estas markitaj *

Tiu ĉi retejo uzas Akismet por malpliigi trudaĵojn. Ekscii kiel viaj komentaj datumoj estas traktataj.