Pola RetRadio

nia komuna lingvomedio

Novaĵoj

Tarnów inter la plej belaj urboj de Eŭropo

La usona CNN pretigis la rangoliston de la plej belaj malpli konataj eŭropaj urboj, kiuj povas fieri pri sia arkitekturo aŭ specifa regiona kulturo. En la listo kiel la unusola urbo el Pollando ektroviĝis Tarnów. Oni reliefigis ĝian malnovurban parton kun renesancaj brikdomoj, malgrandurban etoson kaj similecon al la proksima Krakovo. En la rangolisto Tarnów estis listigita inter tiaj loĝlokoj kiel la nederlanda Giethoorn, kie eblas trafiki per boatoj, Mostar en Bosnio kaj Hercegovibo kun sia 16-jarcenta ponto. CNN menciis krome tiajn urbojn kiel Guimarães en Portugalio, Roscoff en Francio, Anghiari en Italio, Nafplio en Greklando, Mazara del Vallo, la itala Sicilio, Clovelly en Britio, Dinkelsbühl en Germanio, Korčula en Kroatio, Kenmare en Irlando, Piran en Słowenio, Reine en Norvegio kaj Regencos en Hispanio.

El la elsendo 04.01.2022. Legas Milada – 1′ 24″

Pollando helpe al belorusoj

Laŭ la hodiaŭa informo de la pola Limgardistaro ekde aŭgusto Pollando donis helpon al 23 mil belorusaj civitanoj kaj membroj de iliaj familioj. Temas pri opoziciaj aktivuloj aŭ personoj reprezaliitaj. 12 mil venis al Pollando baze de humaneca vizo, 3,4 mil personoj petis pri internacia protekto en Pollando, kaj 7,6 mil personoj venis baze de la programo „Pollando. Buisness Harbur”, kies celo estas ebligi al belorusaj mekatistoj instaliĝi en Pollando. Krome baze de la amendita leĝo pri eksterlandanoj ekde decembro 2020 ĉiuj personoj posedantaj ĉi tiujn vizojn povas en Pollando entrepreni laboron.

El la elsendo 28.12.2021. Legas Krystyna – 0′ 53″

Festokazaj Poŝtkartoj

Ĝis la 10-a de januaro 2022 en la poŝtofciejo Lodzo numero 4 funkcias ekspozicio dediĉita al la Festokazaj Poŝtkartoj. Ĝi enhavas 38 arkivaĵojn kaj 17 nuntempajn poŝtkartojn. Plej multaj devenas el la 50-aj, 60-aj kaj 70-aj jaroj de la 20-a jarcento. La plej malnova estas datumita je la 1909-a jaro. La ekspozicon akompanas historia informo pri la aŭtoro de la plej malnova poŝtkarto. Eblas ekscii, ke la unuaj en Pollando poŝtkartoj aperis fine de la 19-a jarcento. Senduba kuriozaĵo estas, ke la vorto „pocztówka” por malferma letero, t.e. „poŝtkarto” estis proponita de Henryk Sinkiewicz kaj gajnis en la konkurso anoncita de „Kurier Warszawski” en la 1900-a jaro.

El la elsendo 28.12.2021. Legas Milada – 1′ 12″

Porinfana programo pri dulingveco en Lodzo kaj la regiono

En la regiono de Łódź ĝis junio 2022 daŭras la testa projekto „La lodza regiono dulingva”. Partoprenas ĝin 25 antaŭlernejoj en la urboj Łódź, Piotrków Trybunalski, Skierniewice, Sieradz kaj Zgierz. La programo de la marŝala oficejo celas eduki la plej junajn loĝantojn de la vojevodo kiel dulingvulojn, eĉ pli – kaŭzi, ke la angla lingvo fariĝu por la infanoj, natura, dua lingvo de ili uzata. La testa programo konformas al la Strategio de la Lodza Vojevodio 2030. Ĝi premisas zorgon pri junaj civitanoj de la regiono en la kunteksto de ilia estonta kariero sur la labormerkato. La projekto „La lodza regiono dulingva” – kiun oni prezentis ankaŭ al la gepatroj – startis en oktobro kaj ekde tiam instruistinoj envivigas ĝiajn elementojn. La infanoj rigardas anglalingvajn fabelojn dum kiuj ili lernas anglajn vortoj kaj sekve memorfirmigas ilin dum ludoj.

El la elsendo 28.12.2021. Legas Milada – 1′ 23″

Infanoj ŝatas pupojn

La proksimiĝanta Kristnasko estas tradicie momento kiam oni cerbumas pri la plej trafaj ideoj rilate al porinfanaj donacoj. La merkata oferto estas preskaŭ nelimigita kaj produktantoj rivalas unu kun la alia kreante laŭvicajn ludojn kaj ludakcesoraĵojn. Tamen evidentiĝas, ke tio ne malgrandigis interesiĝon de la konsumantoj pri pupoj. La 2020-a jaro evidentiĝis la plej bona por la pupoproduktado de 20 jaroj. Informoj pri rekordaj vendoj de pupoj venas same el la pola, kiel ankaŭ el la mondaj merkatoj. La plenkreskuloj aĉetantaj pupojn gvidas sin per praktikaj motivoj, ĉar pupo ligas elementojn de amuzo kaj ludo kun edukado kaj evoluo, aparte rilate la plej junajn infanojn, al kiuj ili helpas en emocia evoluo kaj ensociigo.

El la elsendo 21.12.2021. Legas Milada – 1′ 11″

Aŭstralio avanas en la emisiado de la forcejaj gasoj

La plej riĉaj landoj de la mondo daŭre avanas kiel la plej grandaj emisiantoj de diokarbonoksido, flankkreiĝanta dum la produktado de energio. Kiel informis la brita senprofita organizaĵo por la aferoj de klimato kaj energio Ember, kiu en siaj esploroj konsideris la nombron de la loĝantaro de la komparataj ŝtatoj, Aŭstralio avanas en la listo de la rilataj klimatpoluantoj. Ĝia jara emisiado de forcejaj gasoj je unu loĝanto estas kvinoble pli granda ol la monda mezumo. Ĝi estas je 40 procentoj pli alta ol de ajna alia produktanto de energio baze de la karbobruligado. 60 procentoj de la aŭstralia energio estas karbodevena. La esplorado koncernis la periodon ekde la pariza interkompreniĝo el 2015 ĝis nun kaj elmontris, ke Aŭstralio emisias jare 5,24 tunojn da diokarbonoksido je unu persono superante tiel la Sudan Koreion, la Sudafrikan Respublikon, Usonon kaj Ĉinion. La aŭstralia registaro de Scott Morison rifuzis la devontiĝon rezigni pri karbo dum la plej proksimaj ne plenaj naŭ jaroj.

El la elsendo 21.12.2021. Legas Milada – 1′ 40″

Projekto de pola konstruaĵo premiita en Yuanye Awards

La projekto de Maŭzoleo de Martirologio de la Pola Kamparo en la vilaĝo Michniów, la suda Pollando estis premiita en la internacia arkitektura konkurso Yuanye Awards, kiun partoprenis 1300 projektoj el la tuta mondo. La premiojn jam la 12-an fojon atribuis ĉina arkitektura magazino GlobalDesign. Ĝian Grandan Premion, Grand Prize ricevis kvin projektoj en tri konkursaj kategorioj. La maŭzoleo estis distingita en la kategorio „objekto publika” . En la konkursfinalo troviĝis konstruaĵoj el Ĉinio, Hinda Unio, Norvegio, Unuiĝintaj Arabaj Landoj, Portugalio, Aŭstrio kaj Francio. La Maŭzoleo de la Martireologio de la Pola Kamparo rakontas kaj omaĝas la viktimojn de la germana dutaga ekstermado de la vilaĝo Michniów la 12-an de julio 1943 dum kiu estis murditaj almenaŭ 204 personoj – 102 viroj, 54 virinoj kaj 48 infanoj. La monoliteca konstruaĵo konsisitas el 11-segmentoj – kvin fermitaj kaj 6 apertaj, apartigitaj per fendoj, per kiuj la traiĝanta taglumo per sia emfazo ligas al la simbolo de brulanta garbejo. La Maŭzoleo kreiĝis en la laborejo de Nizio Design International, de Mirosław Nizio.

El la elsendo 14.12.2021. Legas Maciek – 1′ 25″

Jam pri la kristnaskaj donacoj

En la komenco de novembro klientoj de 12 polaj komercaj centroj estis enketitaj pri la planataj elspezoj lige kun la proksimiĝanta Kristnasko. Evidentiĝis, ke polinoj 32-procente revas pri onamaĵoj kaj poloj 46-procente pri elektronikaĵoj. Pli ol la duono de ĉiuj enkektitoj destinos por festokazaj donacoj plej multe 500 zlotojn, ĉiu tria planas elspezi plej multe unu mil zlotojn. Nur 7 procentoj deklaras la elspezon de inter mil kaj mil kvincent zlotoj kaj apenaŭ 4 procentoj elspezos pli ol 1500 zlotojn. Plimulto de poloj planas fari donacojn por maksimume 4 personoj, polinoj por ĝis 8 personoj. Ĉiu kvina enketito planas pridonaci pli ol 8 personojn. 49 procentoj de polinoj planis la donaccelan butikumadon ankoraŭ en novembro kaj la unua semajno de decembro. Nur 5 procentoj prokrastos la butikumadon ĝis la lastaj antaŭfestaj tagoj. Poloj planis festokazan butikumadon por la komenco de decembro kaj 11 procentoj decidis fari tion rekte antaŭ la Kristnasko. Kvankam poloj revas pri ornamaĵoj kaj elektronikaĵoj, 31 procentoj ŝatus ricevi donackarton, 25 procentojn ĝojigus kosmetikaĵoj. Kaj ĝuste por kosmetikaĵoj la enketitaj klientoj elspezos plej multe el la festa buĝeto. Pliajn lokojn okupas ludiloj, vestaĵoj kaj ŝuoj.

El la elsendo 14.12.2021. Legas Milada – 2′ 08″

La orientaj pladoj konkeras Pollandon

Pladoj el la Fora Oriento konkeras Pollandon. Ankoraŭ antaŭ dek kelkaj jaroj manĝaĵojn de la azia kuirarto eblis gustumi ĉefe en iom krudaj ĉestrataj rapidmanĝejoj. Tamen la situacio ŝanĝiĝis konforme al la novaj ŝatoj de poloj, parte pro iliaj turismaj vizitoj en diversaj aziaj landoj. Sekve de tio kreiĝis kaj kreiĝas ĉiam pli multaj renomaj restoracioj, kiuj servas sur la plej alta nivelo pladojn de la taja, vjetnama aŭ japana kuirartoj. Laŭ merkatesploroj ĉiu tria polo elektas la aziajn pladojn kiel la plej ŝatatajn. Kvankam senĉese la pola kuirarto dominas, multas tamen tiuj, kiuj deziras gustumi ekzotikajn manĝaĵon. La orientstilajn restoraciojn malfermas en Pollando ĉiam pli da indiĝenaj loĝantoj el Azio. Tiel enfiltriĝas en Pollandon gustoj de iliaj hejmoj, kiuj variigas la kuirartan mapon de la restoracia merkato kaj samtempe proksimigas la manĝokulturon de la Fora Oriento.

El la elsendo 07.12.2021. Legas Maciek – 1′ 09″

Murpentraĵo kun instalitaj en ĝi abeldometoj

La Varsovia Naturscienca Universitato solenas nunjare sian 70-jariĝon. De multaj jaroj oni gvidas en ĝi i.a. esplorojn pri abeloj kaj iliaj produktoj. La tieaj sciencistoj kalkuliĝas al veraj ekspertoj pri la abelaj kutimoj kaj iliaj sanproblemoj en la skalo de la tuta lando. Okaze de la jubileo sur la muro de ĝia Didaktika-Scienca Centro aperis naturrilata murpentraĵo en ekologiaj verdaj kolornuancoj. Ĝi referencas al la harmonio inter homo kaj naturo kaj krome konsciigas kiom gravas por la homoj arboj, insektoj, vivo konforme al la naturo. La murpentraĵo rolas ne sole kiel eduka ilustraĵo. Ĉe la muro estis instalitaj 20 dometoj por la specio de polenigaj abelecaj insektoj >osmia rufa<.

El la elsendo 07.12.2021. Legas Milada 1′ 11″

Baltiko por generacioj

Sur la fundo de Baltiko troviĝas multegaj objektoj el la periodo de la 2-a mondmilito. Temas pri vrakoj de ŝipoj kaj municio, ankaŭ pri provizoj de la germana kemia armilaro, kiujn oni decidis dronigi en la profundo de tri kilometroj. Pro ekonomiaj kialoj dronigo okazis en malpli granda profundo. Tamen sur la fundo de Baltiko ektroviĝis almenaŭ 40 mil tunoj da venenaj substancoj. Korodo estas neevitebla kaj tial kreskas timo pri ekologia katastrofo. Reage je tiu minaco kreiĝis la projekto „Baltiko por generacioj” kiel komuna iniciato de Grupo Enea kaj UN Global Compact Network Polska. Ĝia celo estas realigo de la rezolucio de la Eŭropa Parlamento el aprilo 2021, kreiĝinta laŭ iniciato de Pollando, kiel la unua dokumento koncernenta la bezonon purigi Baltikon. Ĝi akiris vastan subtenon de ĉiuj uniaj landoj super la politikaj dividoj, ĉar temas pri problemo ekologia, sanrilata kaj ekonomia. Nun kreiĝas peticio al Eŭropa Komisiono alvokanta al realigo de la rezolucio.

El la elsendo 07.12.2021. Legas Milada 1′ 34″

Nova kronvirusa varianto

Monda Sanorganizo taksis lunde, ke la nova kronvirusa varianto „omikron” kreas tre altan globskalan minacon kun virtuale seriozaj konsenkvencoj. Laŭ la pritakso de Tedros Adhanom Ghebreyesus, la prezidanto de la organizo estas tamen nun pli da demandoj ol respondoj pri ĝia disvastiĝado. Tedros Adhanom Ghebreyesus kritikis la registarojn, kiuj haste limigis vojaĝojn el kelkiuj afrikaj landoj. Tio liaopinie ne estas bazita sur sciencaj motivoj nek estas efika. En Pollando lige kun la apero de la nova kovirvirusa varianto ekde hodiaŭ ĝis la 17-a de decembro validas 50-procenta limigo, se temas pri la samtempa kunestado de personoj en preĝejoj, gastronomiaj lokaloj, hoteloj, kinejoj kaj en sportaj objektoj. Personoj venantaj al Pollando el sfero ekstera de Schengen kaj el Turkio devas subiĝi al la 14-taga kvaranteno. Tio ne koncernas personojn vakcinitajn per preparaĵoj allasitaj en la Unio.

El la elsendo 01.12.2021. Legas Krystyna – 1′ 14″

Plia patrono de 2022, Ignacy Łukasiewicz

La pola Sejmo proklamis plian patronon de la 2022-a jaro. Temas pri Ignacy Łukasiewicz troviĝanta en la grupo de tiuj poloj, kies agado lasis grandan kaj pozitivan influon je evoluo de la patrolando kaj la tuta mondo. En marto 2022 pasos lia 200- naskiĝdatreveno kaj en januaro la 140-a datreveno de lia morto. Kiel kreinto de la patrola industrio Łukasieicz antaŭis usonanojn kaj rumanojn. Li estis krome la inventinto de kerosena, aŭ alivorte naftolampo. En 1853 en ĝia lumo estis efektivigita la unua en la mondo nokta operacio en hospitalo en Lvovo. Kiel kreinto kaj organizinto de petrolindustrio Ignacy Łukasiewicz kontribuis al disvolviĝo de – unue la Apudkarpatia Regiono kaj sekve – signifa parto de la polaj teritorioj aneksitaj de Rusio, Prusio kaj Aŭstrio. Dank’ al liaj malkovroj kreiĝis tre multaj laborlokoj kaj kreskis la vivnivelo de homoj. Sur la inaŭgurita de Łukasiewcz destilado de nafto baziĝas nun multaj branĉoj de la kemia kaj beliga industrioj kaj multaj modernaj teknologioj. Ignacy Łukasiewicz estas patrono de la petrola-gasa kaj petrolrafinada industrio en Pollando.

El la elsendo 01.12.2021. Legas Maciek – 1′ 25″

La pola lingvo denove dum la abiturienta ekzameno en Litovio

Post 23 jaroj la pola lingvo en lernejoj kun la pola instrulingvo en Litovio revenos kiel deviga lernoobjekto dum abiturienta ekzameno. Tio sekvas el interkompreniĝo de la pola registaro kun la litova klerigministerio. En 1998 la deviga abiturienta ekzameno de la pola lingvo estis sengradigita ĝis la nedeviga lerneja ekzameno, kio negative influis la instrunivelon de la gepatra lingvo en la polaj lernejoj en ĉi tiu lando. Poloj jam de pli ol 20 jaroj klopodis pri la revenigo de ĝia statuso kiel deviga ekzamenobjekto. Ĝis nun la litovaj aŭtoritatoj nur estis promesantaj konsideri ĉi tiun postulon. La nun subskribita interkonsento malfermas vojon al realigo de tiu ĉi postulo. En Litovio funkcias 70 lernejoj kun la pola instrulingvo, kiujn frekventas ĉirkaŭ 12 mil infanoj. Eĉ 36 el 360 gimnazioj en Litovio, t.e. 10 procentoj estas gimnazioj kun la pola instrulingvo. Ili reprezentas altan instrunivelon, pri kies kvalito atestas alta elcento de junuloj, kiuj sukcesas pri studentigaj ekzamentoj. Ĝi egalas al ĉirkaŭ 70 procentoj.

El la elsendo 01.12.2021. Legas Milada – 1′ 41″

Polua flankefiko de la pandemio, tunoj da balaaĵoj en oceanoj

Laŭ esplorrezultoj publikigitaj en la periodaĵo PNAS de la Usona Scienca Akademio al oceanoj trafis 25 mil tunoj da plastaj forfalaĵoj ligitaj kun la kovimvirusa pandemio. Tio kreas minacon por la maraj ekosistemoj. En 2020 temis pri pli ol unu kaj duona milionoj da maskoj. Plimulto de la forfalaĵoj devenas el hospitaloj stokiĝante ĉe plaĝoj kaj laŭbordaj regionoj. Laŭ sciencistaj simuladoj ĝis la fino de la nuna jarcento preskaŭ 28,8 procentoj de la postpandemiaj forfalaĵoj ektroviĝos sur la fundoj de oceanoj kaj 70,5 procentoj amasiĝos sur plaĝoj. Dum la pandemio kreskis bezonateco je plastaj elfaraĵoj de unufoja uzo, kio intensigis la probemon, kiu sen tio eskapas la kontrolon. Plastaj produktoj ligitaj kun la oceania alflu-reflu-ciklo, t.e. tajdoj povas esti transportataj je longaj distancoj kaj krei lezojn aŭ morton de multaj maraj organismoj. Kiel ekzemplo estis menciitaj fiŝoj kaptitaj en kaŭĉukajn medicinistajn gantojn aŭ morta pingveno kun masko en la stomako. La esplorstoj atentigis ankaŭ pri minaco ligita kun invado de specioj kaj transportado kun foflalaĵoj de diversaj poluaĵoj, inkluzive de kovimviruso.

El la elsendo 24.11.2021. Legas Maciek – 1′ 27″

Egiptio, la plej granda importanto de polaj pomoj

Laŭ la donitaĵoj de la Polaj Hortikulturistoj la importo de polaj pomoj el Belorusio en aŭgusto nunjare kompare al la sama monato de la pasinta jaro kreskis je 770 procentoj kaj egalis al 2181 tunoj. La samrilata kresko en la sekva monato egalis al 115 procentoj, kio signifis importon de 2963 tunoj. Decida kresko de la eksporto de polaj pomoj al la eksteruniaj landoj okazis krome al Kazaĥio kaj Egiptio. Kompare al aŭgusto 2020 Pollando en aŭgusto 2021 eksportis al Kazaĥio je 1451 tunoj da pomoj pli. La eksportokresko en septembro 2021 kompare al septembro 2020 egalis al 647 tunoj. Tamen la plej granda importanto de pomoj el Pollando en la lastaj sezonoj fariĝis Egiptio. Se en la pasintjara aŭgusto Egiption entute ne atingis polaj pomoj en la nunjara aŭgusto la eksporto de polaj pomoj al ĉi tiu lando egalis al 13,4 mil tunoj. La kresko de pomeksporto inter septembroj de 2020 kaj 2021 estis triobla kaj nunjare egalis al 15,9 mil tunoj.

El la elsendo 24.11.2021. Legas Milada – 1′ 44″

2022, i.a. la omaĝjaro al Maria Grzegorzewska

Lige kun la 100-jariĝo de la Ŝtata Instituto pri Speciala Pedagogio, kies patrono estas Maria Grzegorzwska la pola Sejmo proklamis la 2022-an jaron kiel omaĝjaron al Maria Grzegorzewska. Maria Grzegorzewska, elstara sciencisto, pedagogo kaj psikologo okupiĝanta pri blindaj personoj, socia aganto naskiĝis en 1888. Kiel slogano de ŝia propra vivo kaj tiu de multaj pliaj generacioj de specialaj pedagogoj kaj specialistoj laborantaj por homoj neplenlertaj rolis ŝia konstato „ne estas kriplulo, estas homo”. Kiel oni reliefigis en la sejma rezolucio daŭre estas aktuala ŝia mesaĝo, ke belaj vortoj nur malutilon kaŭzas, se ili ne estas subtenataj de agoj aŭ almenaŭ agadprovo. Ŝiaj verkoj daŭre estas inspiro por laŭvicaj esploristoj kaj kreintoj de la akademia speciala pedagogio, eduka, terapia kaj rekapablikga praktiko.

El la elsendo 16.11.2021. Legas Maciek -1′ 02″

Pollando grava produktanto de fromaĝoj

Apud Francio, Italio, Nederlando kaj Svislando Pollando apartenas al gravaj produktantoj de fromaĝoj okupante la kvinan lokon en Eŭropo kaj la 6-an de la mondo. Laŭ la donitaĵoj de la Landa Centro subtenanta la Agrikulturon en la jaroj 2004-2020 la produktado de fromĝoj kaj kazeaj produktoj en Pollando kreskis je 65 procentoj atinginte la nivelon de 960 mil tunoj. Plej gravan lokon en la eksporto de polaj fromaĝoj kaj kazeaj produktoj okupas la maturiĝantaj fromaĝoj. Ili trafas ĉefe al Ĉehio, Italio, Slovakio kaj Germanio, al Rumanio kaj Hungario. Pollando eksportas siajn fromaĝojn ekster la Union unuavice al Ukrainio, la Saŭda Arabio kaj Britio. En la periodo 2004-2020 la eksportovaloro de polaj fromaĝoj kaj kazeaj produktoj kreskis de 191 milionoj da eŭroj ĝis 823 milionoj. La nunjaraj enspezoj de Pollando pro la eksporto de ĉi tiuj produktoj en la periodo inter januaro kaj julio atingis 518 milionojn da eŭroj kaj estis je 8 procentoj pli altaj ol en la sama periodo de 2020. Plej multajn fromaĝojn en la Unio pasintjare produktis Germanio – 2,4 milionojn da tunoj, Francio – 1,9 milionojn da tunoj, Italio – 1, 3 milionojn da tunoj kaj Nederlando – unu milionon da tunoj.

El la elsendo 16.11.2021. Legas Maciek -1′ 34″

Eurostat pri la konsumado de alkoholaĵoj

Laŭ Eurostat donitaĵoj el aŭgusto 2021 inter la uniaj landoj la plej altan elcenton de personoj ĉiutage konsumantaj alkoholaĵojn oni notas en Portugalio – 20,7 procentoj, Hispanio – 13 procentoj kaj Italio – 12,1 procentoj. En Pollando estas nur 1,6 procentoj de personoj, kiuj drinkis ĉiutage. Samtempe ĉiu kvara poloj entute ne drinkis alkoholaĵojn en la pasinta jaro. En Litovio kaj Latvio oni notis nur po 1 procentojn de personoj drinkantaj ĉiutage. Iom alie aspektas la situacio koncerne unufojan drinkadon ĉiusemajne. En Nederlando temas pri la duono de la populacio – 47 procentoj, en Luksemburgio pri 43,1 procentoj, en Belgio – 40,8 procentoj. En Pollando 16,8 procentoj de la loĝantoj drinkas alkoholaĵojn unu fojon ĉiusemajne. La elcento de personoj deklarantaj la unufojan konsumadon de alkoholaĵoj ĉiumonate en Litovio egalas al 31,3 procentoj, en Litovio al 31,1 procentoj, sur Kipro – 30,4 procentoj, en Pollando – 30,2 procentoj. Inter la uniaj landoj Kroatio apartenas al tiuj, en kiuj estas la plej alta elcento de personoj, kiuj tute ne drinkas aŭ ne drinkis dum la lastaj 12 monatoj (38,4). En Pollando temis pri 25,9 procentoj de tiaj personoj. En ĉiuj uniaj landoj viroj pli ofte ol virinoj konsumas alkoholaĵojn. Intensa sporada drinkado karakterizas danojn (38 procentoj). Plej malofte oni drinkas tiamaniere sur Kipro kaj en Italio – po 4 procentoj.

El la elsendo 09.11.2021. Legas Maciek – 1′ 47″

UNO-ŝtatoj subtenis Pollandon

Plimulto de UNO-ŝtatoj voĉdonis lastmerkrede favore al la prezentita de Pollando rezolucio kondamnanta la uzon de la kemia armilaro. En la dokumento estis menciitaj i.a. la kazoj de la uzo de la kemia armilaro kontraŭ Skripal-geedzoj kaj Nawalny, kaj ankaŭ fare de la siria reĝimo. La rezolucio estis proklamita dum la kunsido de la 1-a Komitato de la Ĝenerala UNO-Asembleo okupiĝanta pri la problemoj de malarmado kaj sekureco. Favore al la prezentata ĉiujare fare de Pollando rezolucio subtenanta envivigon de la Konvencio pri la Malpermeso de la Kemia Armilaro voĉdois 147 ŝtatoj. 8 Kontraŭis ĝin, i.a. Rusio, Ĉinio kaj Sirio. En la unua duono de decembro oni traktos ĝin dum la plenkunsido de la Ĝenerala Asembleo de UNo.

El la elsendo 09.11.2021. Legas Milada – 1′ 13″

Pollando, ĉokolada potenculo en la Centr-Orienta Eŭropo

Laŭ la agentejo Nielsen Pollando estas la plej granda ĉekoladomerkato en la Centra-Orienta Eŭropo. Samtempe ĝi estas la kvara en la mondo eksportanto de ĉokolado post Germanio, Belgio kaj Italio. Laŭ la lasta raporto de Nielsen rezultas, ke la valoro de la pola ĉokolada eksporto egalas al preskaŭ 2,1 miliardoj da dolaroj kaj dank’ al tio ĝi 7,3-procente partoprenas en la monda eksporto. En 2020 Pollando notis la plej grandan produktokreskon, egalan al pli ol 13 procentoj. En la lastaj dekkelkaj jaroj la konsumado de ĉokolado je statistika polo kreskis je ĉirkaŭ 30 procentoj kaj egalas nun al 5,2 kilogramoj. La mondaj konsumantoj de ĉokolado estas aŭstroj kaj germanoj, kiuj konsumas preskaŭ 3 kilogramojn da ĉokolado pli ol poloj. Laŭ la raporto rezultas ankaŭ, ke meza polo por dolĉajoj enhavantaj kakaon elspezas ĉirkaŭ 190 zlotojn jare. Al la plej popularaj kalkuliĝas ĉokoldkaheloj kaj pralinoj. La ĉokoladprodukta segmento sur la pola merkato valoras multe pli ol 2 miliardojn da zlotoj. Du trionoj de la vendovaloro estas ligita kun laktaj ĉokoladoj.

El la elsendo 03.11.2021. Legas Maciek – 1′ 25″

2022, la omaĝjaro al Maria Konopnicka

Inter la omaĝotoj de la 2022 la Pola Sejmo enkalkulis Maria Konopnicka kaj ŝian literaturan varkaron, taksinte ŝin „unu el la plej elstaraj verkistinoj en la historio de la pola literatuo”, sed ankaŭ elstarigante ŝian patriotan agadon.
En majo 2022 pasos la 180-a naskiĝdatreveno de Maria Konopnicka, verkistino, poetino, tradukistino kaj publicistino. Orfiĝinte en la aĝo de 12 jaroj ŝi ricevis de la patro edukon en la etoso de patriotimo kaj kristana tradicio, kio grave influis ŝian literaturan formiĝon. Ŝi debutis en la periodaĵo „Kaliszanin” en 1870; en 1881 ŝi eldonis la unuan poezikolekton. Ŝi redaktis la periodaĵon „Świt”, kunlaboris kun „Bluszcz” kaj kun multaj aliaj polaj periodaĵoj en tri anekspoartoj de Pollando (Rusio, Austrio, Prusio) kaj eksterlande. Ŝi famiĝis pro novelverkado kaj pro la porinfana literaturo, ŝi okupiĝis pri literatura kritiko. Helpe de siaj literaturaj verkoj ŝi protestis kontraŭ antipoleca politiko de la aneksintoj kaj socia maljusteco. Ŝi kunorganizis proteston de la monda publika opinio kontraŭ germanaj reprezealioj rilate al polaj infanoj uzantaj la polan lingvon en la loko Września (1901-02) kaj al la elpropretigaj leĝoj. Konopnicka batalis favore al la virinaj rajtoj kaj helpadis al personoj malliberigitaj pro la patriotaj motivoj fare de rusaj aŭtoritatoj. En 1902 en Krakovo kaj Lvovo okazis la solenadoj de la 25-jariĝo de ŝia literatura laboro kaj unu jaron poste kiel donacon de la pola nacio ŝi ricevis biendomon en la loko Żarnowiec.
Ŝi estis honora membro de la Societo de Popollernejoj kaj de multaj societoj kaj institucioj sur la pola teritorio, en Eŭropo kaj Usono. La rezolucio de la pola sejmo elstarigas ŝian poeziaĵon „Rota” (La Ĵuro), patriotan verkon kontraŭ la trudgermaniga politiko en la prusa aneksoparto de la lando, kiu ludis apartan rolon en la historio de Pollando.
Ŝiaj du noveloj „Mia poŝhorloĝo” kaj „La Fumo” aperis en la E-traduko de Kabe respektive Jerzy Grum.

El la elsendo 03.11.2021. Legas Milada kaj Krystyna – 2′ 46″

Studentoj ĉiam pli ofte samtempe studas kaj laboras

Dum la tutlanda Semajno de Kariero la Politekniko de Opole (la sudokcidenta Pollando) kune kun la Vojevodia Laboroficejo organizis debaton pri labormerkato. Ĝi spegulis sintenoŝanĝojn de studenta junularo al laboro. Kio iam estis malfacile imagebla inter la studentoj, nome studi kaj samtempe labori – kaj se eĉ nur dum la feria periodo – nun transformiĝis en firman tendencon, kiun eblas difini kiel norman sintenon. En Opole-Politekniko preskaŭ 70 procentoj de studentoj komencis laboron jam en la daŭro de licencaj studoj. La altlernejo dum la lasta jaro subskribis 20 kontraktojn kun firmaoj, kiuj akceptas por laborstaĝoj kaj praktikoj ĝiajn studentojn. La plej dezirindaj laborantoj estas studentoj de Informa Teknologio, aŭtomatiko, transporto/varekspedado/loĝistiko, programado, konstruado, elektrotekniko, produktado/kvalitkontrolo, sano/ripozo, esploroj kaj evoluo, mekaniko kaj maŝinkonstruado, motorizo. Dank’al tiu sinteno 99 procentoj de la diplomitoj de Opole-politekniko laboras en Pollando, kaj 71 procentoj havas laborkontraktojn.

El la elsendo 26.10.2021. Legas Maciek – 1′ 22″

Prof. Jan Potempa kun Heising-premio

Profesoro Jan Potempa, biokemiisto kaj mikrobiologo el la Jagelona Universitato en Krakovo fariĝis la laŭreato de la unua eldono de Heising-premio. La celo de la nunjare lanĉita premio estas distingo de polaj sciencistoj, kiuj gvidas esplorojn sur la plej alta monda nivelo. Iniciatis ĝin kaj lanĉis profesoro Norbert Heising, germana kuracisto devenanta el Breslau (nun Vroclavo). Li de jaroj aktivas favore al la vroclava scienca medio kaj estis plurjara prezidanto de la Pola-Germana Societo de Wrocław-Universitato. Kandidatoj por la premio estis elektitaj de la senatoj de 12 polaj altlernejoj, kiuj partoprenas la programon La Iniciato de Perfekteco Esploraltlernejo. Profesoro Jan Potempa estis nomumita rekone pro la malkovro de biokemiaj mekanismoj ligantaj bakteriajn malsanojn de makzeldenta histo kun aŭtoimunaj reagoj, kio kreis novajn perspektivojn por kontraŭbatali Alzheimer-malsanon.

El la elsendo 26.10.2021. Legas Maciek – 1′ 08″

La vroclavaj universitato kaj Zoo-ĝardeno kunlaboras

Komunaj esploroj, sciencaj publikaĵoj kaj didaktikaj okupoj sur la tereno de ZOO-ĝardeno jen sferoj, en kiuj la vroclava Naturscienca Universitato kunlaboros kun la loka ZOO-ĝardeno dum la plej proksimaj 5 jaroj. La vroclava altlernejo delonge peredukas la estontajn laborantojn de la ĝerdeno. Ĝiaj diplomitoj konsistigas preskaŭ unu trionon de ĝiaj laborantoj. La ĝisnuna kunlaboro ĉirkaŭprenis la peradon de konoj, komunajn sciencajn disertaciojn, klopodadon pri subvencio de polaj kaj eksterlandaj projektoj, realigadon de profesiaj praktikoj, disertaĵojn bakalaŭrajn, magistrigajn kaj dotorigajn realigatajn sur la tereno de Zoo-ĝardeno. La subskribita nun ĉi-rilata interkonsento daŭrigas la ĝisnunajn kontaktojn inter ambaŭ institucioj kaj malfermas vojon al ankoraŭ pli plena utiligo de la didaktika-scienca potencialo de la vroclava Universitato kaj la loka bestoĝardeno.

El la elsendo 26.10.2021. Legas Milada – 1′ 23″