Novaĵoj

D-ro Aleksander Deptuła, profesoro de la toruna Universitato Nikolao Kopernik, kaj la nacia konsultanto pri medicina mikrobiologio, estis invitita al la eksperta-konsulta grupo de la Monda Sanorganizo.
La nomumo rilatas al la projekto Antimikroba Administrado, Infektopreventado kaj Kontrolo (AMS-IPC), realigata kun la subteno de la programo EU4Health. Ĝia celo estas plifortigi agadojn koncerne la respondecan aplikadon de antibiotikoj. Temas ankaŭ pri la antaŭmalhelpado kaj kontrolo de infektiĝoj en sanprotektaj centroj.
Kadre de la projekto, ekspertoj estos vizitantaj eŭropajn hospitalojn kaj observos kiel estas organizita la laboro rilate al la antibiotika terapio kaj al la infektokontrolo. Ilia tasko estos identigi spacojn postulantajn plibonigon kaj sekve doni subtenon al sancentroj en prilaborado kaj envivigo de taŭgaj solvoj.
La konsultanoj interŝanĝos siajn spertojn kaj dividos, kunhavigos sukcesajn praktikojn. Dank’ al tio konoj kaj praktikoj de unuopaj landoj estos utiligitaj por perfektigi la protektadon de pacientoj en pliaj eŭropaj sancentroj.

El la elsendo 20.09.2026. Legas Maciek – 01′ 23″

Raoul Wallenberg-akademio kreiĝis en 2001 laŭ la iniciato de Nina Lagergren, la fratino de la konata sveda diplomato, kiu dum la 2-a mondmilito savis en Budapeŝto milojn da judoj kaj post la aresto fare la Ruĝa Armeo en 1944 perdiĝis en Sovetunio.
La Akademio celas veki ĉe junaj homoj civilan kuraĝon, eduki ilin por demokratio kaj homaj rajtoj. Young Courage Award distingas personojn ekde la 13-a ĝis la 20-a vivojaroj, kiuj estas kandidatigitaj de personoj privataj, lernejoj kaj svedaj ambasadoj. En 2026 estis distingitaj junuloj i.a. el Kanado, Greklando, Hungario, Usono, Tanzanio kaj Ugando.
Inter ii troviĝis la 17-jaraĝa Mateusz Dobrowolski el Pollando. La stokholma Wallenberg-akademio agnoskis liajn aktivadojn favore al la homaj rajtoj, mediprotektado kaj lian civitanan engaĝiĝon. Mateusz Dobrowolski ekde plej juna aĝo engaĝiĝis al la socia laboro komence en la lernaja estraro kaj Societo de Infanamikoj, sekve favore al la naturprotektado en kunlaboro kun Monda Natur-Fonduso. Disponante pri la ebleco labori en laboratorio Mateusz Dobrowolski sisteme aktivis por la pureco de loka rivero.
Ne kaŝante la ĝojon pro la internacia distingo li forte emfazis, ke la ĉefa motivo dum lia ĉiutaga laboro estas ĝojo esprimata de homo, homoj, al kiuj oni donas helpon. Mateusz Dobrowolski estas la dua polo akirinta la titolon Young Courage Award. En 2025 ĝi estis atribuita al Tomasz Biera el Varsovio.

El la elsendo 20.09.2026. Legas Milada – 02′ 52″

De pli ol 40 jaroj la pola kosmetikaĵa marko Inglot akiris firman pozicion sur la kosmetikaĵa merkato. Ĝia ĉefa klientaro troviĝas en Pollando, kie Inglot disponas pri ĉirkaŭ 70 propraj salonoj kaj aliaj vendolokoj en la plej grandaj komercaj centroj kaj flughavenoj. Ĝiaj kosmetikaĵoj baziĝas sur propra produktado, evoluigado de la jam konataj receptoj kaj sendependeco.
Inglot samtempe estas unu el la plej konataj ekzemploj de la internacia sukceso de polaj kosmetikaĵoj, kiuj estas aĉeteblaj en 90 landoj, en pli ol du mil salonoj, vendejoj en komercaj centroj, insulaj standoj, flughavenoj kaj pli ol 200 platformoj de elektronika komerco.
Nun la plimultecan akcipakaĵon aĉetis en la firmao la pola merkatevoluiga fonduso Avallon MBO, kvankam la aktualaj posedantoj restas en la firmaa estraro. Inglot intencas akceli la eksterlandan ekspansion kaj evoluigi la plurkanalan distribuadon de siaj kosmetikaĵoj, utiligante la globskalan merkaton de beligaj produktoj, kies valoro ĝis la 2030-a jaro povas superi 800 miliardojn da dolaroj.
En 2025 Inglot lanĉis 72 novajn vendolokojn en la mondo kaj vastigis la retan distribuadon de siaj produktoj je pliaj komercaj retplatformoj.

El la elsendo 20.09.2026. Legas Pamela – 01′ 55″

La Ĉefa Statistika Oficejo baze de datumoj el 2025 informis, ke la nombro de personoj partoprenantaj sportajn okupojn aŭ praktikantaj fizikan ripozon kreskis je preskaŭ 5 procentoj kompare al 2021. Deklaris tion 43,7 procentoj de poloj, inkluzive de pli ol 41 procentoj de virinoj kaj 46 procentoj de viroj.
Ĉiam pli da poloj deklaras regulan fizikan aktivecon, la kresko kompare al 2021 egalas al 2,3 procentoj. La plej sportemaj estas urboloĝantoj, preskaŭ 60 procentoj en la kamparo la sportumadon deklaris nur unu triono de la loĝantoj. La sportan malaktivecon motivas manko de libera tempo (33 procentoj), manko de interesiĝo aŭ prefero de pasiva ripozo ( pli ol 22 procentoj).
La plej populara formo de fizika aktiveco estas biciklado, kiun sekvas naĝado.
Samtempe malkreskis la elcento de poloj, kiuj deklaris sian tre bonan aŭ bonan fizikan dispozicion, je 1,4 procentoj. Entute 8,8 procentoj de la enketitoj sian fizikan lertecon taksis negative.
En la esplorado de la Ĉefa Statistika Oficejo ne estis konsideritaj devigaj sportaj okupoj de lernantoj kaj studentoj aŭ partopreno en fizika/mova rekapabligado.

El la elsendo 10.09.2026. Legas Gabi kaj Milada – 01′ 51″

La Internacia Pritakso de Lernejaj Kapabloj (Programme for laInternational Student Assessment) estas programo, elmontranta la nivelon kaj kapablodiferencojn de 15-jaruloj, kiuj disvolviĝas dum la lerneja edukado kaj ekster la lernejo. La esploro estas ideala por elmontri kiomgrade la edukado altiĝas aŭ malaltiĝas.
En ĉiu eldono de la Pritakso oni donas la atenton al la matematikaj kapabloj, kompreno de la legata teksto kaj al kompreno de natursciencoj. La Pritakso de 2025 la ĉefan atenton donis al la kompreno de natursciencoj.
La programon 2025 partoprenis 91 landoj kaj regionoj kaj la nombro de testitaj lernanoj superis 760 mil. Pollandon reprezentis 7103 lernantoj el 217 lernejoj kaj la testado okazis inter la 3-a de marto kaj la 25-a de aprilo 2025.
En ĉiuj tri testitaj sferoj la rezultoj de la polaj 15-jaruloj superis la mezumon por 38 landoj de OECD, Organizaĵo por la Ekonomia Kunlaboro kaj Evoluo kaj por 27 landoj de la Eŭropa Unio. En la Unio esence pli bonajn rezultojn atingis lernantoj en Estonio kaj Finnlando.
Komparante la rezultojn de la unuopaj landoj en la eldonoj 2022 kaj 2025 nur unu lando, Slovakio plibonigis siajn rezultojn rilate natursciencojn. La plimulto de la eŭropaj landoj havas la rezultojn sur pli-malpli sama nivelo kiel en 2022. Signife malpli bonajn rezultojn en la Unio notis Latvio, Danlando, Slovenio kaj Malto.
La malkreska tendenco same en la Unio kiel ankaŭ en la landoj de la Organizaĵo por la Ekonomia Kunlaboro kaj Evoluo estis notita en 2025 kompare al 2022 rilate al la matematikaj kapabloj kaj al la kompreno de legata teksto. Tio laŭ ekspertoj signifas alarman signalon por la eduksistemoj.
La plej bonajn, plej altajn rezultojn – simile kiel en la antaŭaj eldonoj de PISA-esploroj – atingis lernejoj en la aziaj landoj kaj regionoj.

El la elsendo 10.09.2026. Legas Maciek – 02′ 30″

Ekde la nova lernojaro, t.e. la 1-a de septembro en polaj lernejoj lernantoj ne rajtos uzi plurfunkciajn telefonojn kaj aliajn aranĝaĵojn, kiuj ebligas la komunikadon, son- kaj videoregistradon. Tio estas amendo de la kleriga leĝaro, por kiu en la pola Sejmo voĉdonis la plimulto de 420 deputitoj. Nun la leĝon traktos la Senato.
La decido validos en publikaj kaj nepublikaj bazaj lernejoj. La lernejoj dediĉos apartan deponejon por tiuj aranĝaĵoj, kiu garantios la protekton de la lernejanaj rajtoj al privateco. La amendo koncernas ankaŭ antaŭlernejojn kaj antaŭlernejajn klasojn en bazaj lernejoj. Sed rilate ĉi-lastajn estos entute malpermesita la kunportado de la plurfunkciaj telefonoj kaj de aliaj elektronikaĵoj sur la terenon de la tiunivelaj edukcentroj.
La malpermeso ne rilatas al la organizitaj lernejaj ekskursoj, estado en internulejoj kaj al la tempo pasigita sur la tereno de edukcentro ekster la klerigplano, ekzemple en sporta salonego, kiun lernejoj luas al la loĝantoj. La malpermeso antaŭvidas esceptojn kiel la decido de instruisto pri ilia uzo dum lecionoj, kiam aperos urĝa bezono kontakti la gepatrojn.
En la superbazaj lernejoj kiel liceoj aŭ teknikumoj, t.e. profesiaj mezlernejoj, ne validos la ĝenerala malpermeso, sed ĉiu lernejo devos difini en sia statuto principojn ligitajn kun la uzo de plurfunkciaj telefonoj kaj aliaj elektronikaĵoj aŭ decidi pri ilia malpermeso.

El la elsendo 10.09.2026. Legas Pamela – 01′ 54″

Lastĵaude la pola prezidento Karol Nawrocki kun la edzino Marta publike invitis al amasa partopreno en la Tago de la Nacia Legado, la 5-an de septembro, dum kiu estas legota unu el plej gravaj verkoj de la pola literaturo „La Prauloj” de Adam Mickiewicz. Temas pri ciklo da romantikaj dramoj, en kiu inerplektiĝas motivoj de la pagana rita omaĝe al la mortintoj, fanstato, malfeliĉa amo kaj motivoj de matirologio kaj nacia mesianismo. „La Prauuloj” de Mickiewicz funkcias kiel la nacia mistero, en kiu popolaj ritoj fariĝas spaco por enpensiĝo pri la polaj sortoj kaj fundamentaj probemoj de nacia komunumo tiaj, kiel libereco kaj suvereneco.
La Nacia Legado estas la ĉiujara evento, en kiu partoprenas la prezidenta paro, lernejoj, bibliotekoj, kultuinstitutoj, institucioj publikaj kaj sociaj, personoj privataj. Ekde la komenco la kampanjon partoprenas esperantistoj en Pollando kaj ekster ĝiaj limoj.
En Bjalistoko la 5-an de septembro okazos eĉ du eventoj ligitaj kun la Tago. La Podlaĥia Libraro invitas politikistojn, gravajn personojn kaj aktorojn al legado en la pola lingvo. La nunjara legado de „La Prauloj” de Adam Mickiewicz en Esperanto sekvos je la 15-a horo en Centro de Ludoviko Zamenhof (Bjalistoka Kulturcentro). Tie oni legos la verkon en la traduko de Lidia Ligęza, kiu donis al ĝi la titolon „Avoj”. Tiu vorto ne rilatas tamen al biologiaj avoj, sed al prauloj (mortintaj parencoj) kaj al la iama popola rito dediĉita al ilia memoro.
La fragmentojn de la teksto en la bjalistoka Zamenhof-centro legos amatore membroj de la Bjalistoka E-Societo. La legadon akompanos la ruliĝanta surekrane teksto en la pola lingvo. La evento estos la okazo memorigi biografiajn faktojn el la vivo de Adam Mickiewicz, krome la partoprenantoj de la Nacia Legado en Esperanto povos aĉeti la ĵus eldonitan libroforme tekston.

El la elsendo 30.08.2026. Legas Barbara – 02’55

Profesorino Agnieszka Tycińska, la estro de Kliniko pri Intensa Kardiologia Terapio ĉe la Medicina Akademio en Bjalistoko, estis elektita kiel la prezidanto-elektito de ACVC – Asocio de Akuta Kardiovaskula Prizorgo – por la oficperiodo 2026-28. Tio estas unu el la plej gravaj strukturoj kadre de ESC – Eŭropa Kardiologia Societo.
Dum sia dujara oficado profesorino Tycińska kunkreos la evolustrategion de ACVC, ŝi reprezentos ĝin eksterlande. Post ĉi tiu periodo ŝi transprenos la plenan gvidadon de la eŭropa medio de specialistoj okupiĝantaj pri intensa kardiologia terapio. Ŝi estros la laborojn de sciencistoj kaj kuracistoj savantaj pacientojn en statoj vivminacaj i.a. kun akuta koronaria korsindromo, kardiogena ŝoko kaj severa korinsuficienco.
La elekto konfirmas ŝiajn vastajn kompetentojn kaj profesian aŭtoritatecon. Ŝi prezidas ACVC-komitaton pri Konfirmado kaj Akreditigado, membras en laborgrupoj pri subita korfunkcia halto. En 2025 ŝi estis krome elektita kiel la Prezidanto-elektito de la Pola Kardiologia Societo, kiun funkcion ŝi transprenos en 2027.

El la elsendo 30.08.2026. Legas Pamela – 01’50”

Nunjare ŝanĝiĝis sur la pola merkato la vendoreguloj de mielo, kio sekvas el adapto de la ĝistiamaj normoj al la uniaj reguloj.
La plej grava ŝanĝo rilatas al mielo subigita al intensa filtrado, el kiu estas forigita parto de la natura poleno. Tiu produkto ne plu povas esti sur la merkato difinata kiel „mielo”.
Poleno estas unu el la elementoj utiligataj dum la identigado de mielo por eviti la falsadon de la produkto. La foresto de poleno malfaciligas verkonformigon de la aŭtenteco de la produkto kaj difinon de ĝia efektiva fonto. Por konsumantoj tio signifas pli fidindan informon pri la mielo sur la merkato. La aĉetebla mielo devas havi naturan konsiston de poleno, enzimoj kaj aliaj por ĝi karakterizaj. La novaj reguloj ne ŝanĝas klasifikadon de mielo, sed rilatas nur al la kvalitaj konsideroj.

El la elsendo 30.08.2026. Legas Maciek – 0’56”

Ekde la 10-a de majo (krom lundoj) Krakovo revenigis la ceremonian malfermadon de la urbopordego. La urbogardistoj akompanitaj de la trumpetisto kaj reprezentanto de la krakova muzeo solene malfermas la pordegon en la Barbakano je la 10-a horo, ligante al la 18-jarcenta tradicio. La ideo celas reliefigi la fakton, ke la urbo estas malferma kaj bonvenigas ĉiujn. La evento okazas en la akompano de la 15-jarcenta melodio „Cracovia Civitas”.
Tiel, la urbomastroj inspiritaj de la historiaj dokumentoj, revenigis la memoron pri iam tre signifa kaj praktika kutimo, atribuante al ĝi iom pli aktualan formon. La ceremonio ligas al la dokumento el la 1721-a jaro detale priskribanta zorgon pri sekureco de la urbo. Kvankam la ĉefideo estas demonstri la urbon kiel malferman kaj bonvenigan al ĉiuj, tamen krakovanoj kiel mastroj de la urbo samtempe atentigas, ke tiuj kiuj Krakovon vizitas devas memori pri respekto por la urba heredaĵo, por la sociaj rilatoj en la urbo.

El la elsendo 20.08.2026. Legis Pamela – 01’24”