Novaĵoj

Krakovo lanĉas interesan eksperimenton kun pionira karaktero en la skalo de Pollando. Temas pri antikoncipiga projekto rilata al la urbaj kolomboj, kiu en humaneca maniero limigos la troan populacion de la birdoj, plibonigante ilian bonstaton kaj pozitive influonte la purecon kaj estetikon de la urbo.
La projekto konsistas en la dozado en birdomanĝujoj instalitaj urbcentre de maizograjnoj kun speciala, sekura por homo kaj aliaj animaloj antikoncipiga substanco. La programo estis pretigita kunlabore kun sciencaj kaj esploraj institutoj kaj esplorcentroj.
Krakovo enkondukas ĉi tiun solvon imitante aliajn urbojn, ĉefe en Eŭropo kaj Kanado. Tiuj projektoj estas realigataj en Belgio kaj aparte en la urbo Willebroek, en Italio, kiu jam en 2002 registris tiucele la medikamenton Ovistop, en Barcelono, Hispanio. Similajn projektojn enkondukas aŭ testas Aŭstrio, Tajvano, Japanio kaj Kolombio. En Kanado ekde 2022 oni testas antikoncipigajn birdomanĝujojn OvoControl.
Kvankam kolomboj estas nedisigebla elemento de la urba panoramo, ilia troa kvanto kreas grandajn problemojn. Unusola maniero limigi la nedezirindajn fenomenojn, jam sukcese aplikata en multaj aliaj landoj, estas la kontrolo de la kolomba populacikresko.

El la elsendo 25.03.2026. Legas Gabi – 01′ 47″

Fine de 2025 en la Białowieża-Arbarego, en la nordorienta Pollando, estis notitaj 1176 bizonoj (Bison bonasus) vivantaj libere.
La nunjara frosta vintro favoris la observadon de la bestoj, kiuj volonte grupiĝis ĉirkaŭ la nutrigaj trogoj. Tio faciligis ne nur taksi la kvanton de la bestoj en la grego, sed ankaŭ juĝi ilian bonstaton, sanstaton kaj difini la nombrecon de la populacio kun konsidero de la aĝo kaj sekso de la bestoj. Tio ne sukcesis plene, sed tamen oni sukcesis difini, ke temis i.a. pri 248 maskloj kaj 505 femaloj. Oni rekonis 176 bizonidojn, tio estas junajn bestojn naskiĝintajn pasintjare.
Dum la pasintjara nombrado oni konstatis 870 bizonojn vivantajn libere. Tamen sciencistoj kaj arbaristoj atentigis, ke aŭtune de la pasinta jaro bizonoj, kiuj pli frue migris al alia tereno, en kiu vivas bizonoj, tio estas la Knyszyn-Arbarego revenis al la Białowieża-Arbarego.
La vintra nombrado de bizonoj okazas ne sole sur la arbaraj terenoj, sed ankaŭ sur la najbaraj terenoj al la Białowieża-Arbarego, kien la animaloj povas libere moviĝi.

El la elsendo 25.03.2026. Legas Maciek – 01′ 27″

La 24-an de marto Pollando solenis la Nacian Tagon de Memoro pri Poloj Savantaj Judojn dum la 2-a mondmilito. Krom solenaĵoj en Pollando, en la Eŭropa Parlamento estis malfermita porokaza ekspozicio, pretigita de la Rrzeszów-filio de Instituto pri la Nacia Memoro. Ĝi daŭros ĝis la plej proksima vendredo.
La ekspozicipaneloj kun elektitaj fotoj kaj dokumentoj prezentas helpon donatan de poloj al la juda loĝantaro sub la germana okupacio. Temas same pri la organiza helpo de ŻEGOTA (Konsilio por helpi judojn), kiel ankaŭ individua, same en la okupaciita de germanoj lando, kiel ankaŭ ekster ĝiaj limoj.
La ekspozicio i.a. proksimigas la silueton de la pola diplomato Aleksander Ładoś, kiu gvidis dum la milito grupon de diplomatoj, kiuj savadis judojn disponigante al ili falsajn pasportojn (almenaŭ 3262), kiuj konfirmis ilian civitanecon de Latina Ameriko. Ĝi proksimigas la familion Ulma, kiuj – kaŝante 8 judojn dum la germana okupacio estis murditaj kun siaj 5 infanoj kaj la 6-a ankoraŭ ne naskita. La ekspozicio memorigas, ke dum la 2-a mondmilito pereis preskaŭ 6 milionoj da polaj civitanoj, inkluzive de 3 milionoj da polaj civitanoj de juda nacieco. Ĉirkaŭ 230-300 mil judoj entreprenis la provon savi la vivon, en kio helpis poloj malgraŭ la fakto, ke pro ĉia helpoformo al j udoj minacis la mortopuno.
Al la solenaĵoj okaze de la Tago de Memoro pri Poloj Savantaj Judojn dum la 2-a mondmilito ni referencos en la hodiaŭa programo, aparte en la kunteksto de la figuro de pastro Marceli Godlewski, omaĝita en la varsovia preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj. Apartan ateston de lia agado donis Ludoviko Kristoforo Zaleski-Zamenhof en la libro „La Zamenhof-strato” de Roman Dobrzyński.

El la elsendo 25.03.2026. Legas Milada – 03′ 12″

Pollando aliĝas al tiuj ŝtatoj, kiuj en kompleksa maniero protektas sian kulturan heredaĵon pere de ciferecigado kaj plurjara arkivado. Fine de februaro la ciferecigitaj kopioj de Chopin-manuskriptoj kaj ankaŭ liaj korespondaĵoj disponigitaj de la varsovia Chopin-Instituto estis transdonitaj al la Monda Arkta Arkivo, difinata ankaŭ kiel Biblioteko de la Mondofino. Tio estis jam la dua depono el Pollando.
La funkcianta ekde 2017 Arctic World Archive / Arkta Monda Arkivo troviĝas en la loko Longyearbyen ĉe la norvega arkipelago Svalbard. Tio estas malfunkcianta karbominejo, troviĝanta profunde sub la tero, en kiu regas konstantaj klimataj kondiĉoj, pro tio ĝi estas ideala loko por protekti kulturhavaĵojn. Baze de Spicberga Traktato el 1920 la norvega arkipelago estis agnoskita de ĝiaj sigelintoj kiel la senmilitarigita zono, kaj ebligas al ili utiligi la naturprovizojn de la arkipelago kaj gvidi tie sciencajn esplorojn. La signifo de la Arkta Arkivo estas nesubtaksebla en la kunteksto de la aktualaj geopolitikaj perturboj.
La unua pola depono estis transdonita al la Arkta Arkivo en 2024. Ĝi enhavis ciferecigitajn kopiojn de aliaj muzikaj manuskriptoj de Frederiko Chopin, inkluzive de liaj aŭtografoj el la Chopin-Muzeo en Varsovio. En 2026 krom la jam menciita en la komenco depono de la Chopin-Instituto al la pola breto en la Arkta Arkivo estis transdonitaj ciferecigitaj kopioj de muzikaj manuskriptoj kaj presaĵoj el elektitaj polaj bibliotekoj, arkivoj kaj muzeoj, do la plej valoraj provizoj de la polaj muzikaj bibliotekoj.
La deponaĵoj estas registritaj kun la uzo de teknologio Piql servanta por longdaŭra kaj enorme firma arkivigado de ciferecigitaj informoj sur fizika materialo, speciala teknika bendo. Tiu teknologio ebligas en konstantaj kondiĉoj protekti la datumojn eĉ pli ol unu mil jarojn.
La polaj materialoj kreiĝis kadre de la projekto subvenciita de la Unio „Pola muzika kulturo en la eŭropa perspektivo – fontoj kaj kuntekstoj”.

El la elsendo 15.03.2026. Legas Maciek – 02′ 32″

En Pollando la simbolan paŝon al matureco la statistika virino faras du jarojn pli frue ol la mezuma polo. Laŭ la datumoj de Eurostat polinoj forlasas la familian hejmon havante malpli ol 26 jarojn. Laŭ ĉi tiu vidpunkto Pollando okupas la mezan lokon en la eŭropa statistiko.
Eĉ ĝis la 19-a jarcento – almenaŭ dum kelkaj, dekkelkaj jaroj – la aĝo de junaj personoj forlasantaj la hejman neston estis malkreskanta. Sed la pandemio de kovim-19, kalkulata ĝis 2021, signife plilongigis la periodon de la eksterhejma memstariĝo.
Ĝenerale la fakto, ke junaj virinoj pli frue ol viroj forlasas la familian hejmon ne estas sole la pola specifaĵo. Tio okazas en ĉiuj eŭropaj landoj, i.a. en Italio, Greklando, Bulgario kaj Kroatio. Aliflanke pli frue la familian neston forlasas junuloj en Skandinavio. Ekzemple statistika svedino memstariĝas antaŭ la 22-a vivojaro, svedoj antaŭ la 23-a vivojaro.
Aldonendas, ke la decido pri pli frua memstariĝo de polinoj estas alprenata ofte malgraŭ iliaj malpli altaj salajroj rilate al la viraj.

El la elsendo 15.03.2026. Legas Milada – 02′ 01″

La Gvidlibro de Michelin senĉese monitoras la evoluon de la kuirartaj vojaĝceloj en la tuta mondo. Ĝi kunlaboras kun organizaĵoj respondecaj pro la promociado de turismo en unuopaj landoj kaj regionoj. En Pollando tiu kunlaboro okazas kun la Pola Turisma Organizo. Tamen la elekto de restoracioj, kiuj rajtas ricevi la markon Michelin okazas ekskluzive baze de laboro de anonimaj inspektoroj.
Nunjare la unuan fojon la esplorado de polaj restoracioj okazos en la tuta lando kaj la plena listo estos anoncita fine de majo 2026. Ĝis nun Michelin-inspektoroj estis taksantaj restoraciojn en Varsovio, Poznano, Krakovo, Vroclavo kaj en la Pomeria Vojevodio. Ĉar la gastronomia merkato dinamike evoluas Michelin decidis vastigi siajn esplorojn je aliaj polaj urboj, kiel Bjalistoko, Katowice aŭ Lodzo, la apudmaraj kuraclokoj kaj eĉ lokoj ĉirkaŭ grandaj urboj.
En sia pritaksado la inspektoroj de Michelin aplikas, ekde la komenco, la samajn kvin tradiciajn kriteriojn. Temas pri la kvalito de la ingrediencoj, gustoharmonio, lerteco regi la kuirartajn teknikojn, personeco de la restoraciestro emfazita per kuirarta talento, kohereco de la menuo ankaŭ en la tempa perspektivo.
La Michelin-gvidlibro aperis en Francio lime de la 19-a kaj la 20-a jarcentoj liverante praktikajn informojn por vojaĝemaj aŭtistoj. La ampleksigitan restoraciselekton en Pollando akompanos elekto de hoteloj rekomendataj de la Michelin-gvidlibro. Ĝi enhavos la plej rekomendindajn kaj inspirajn tranoktolokojn en Pollando kaj en la mondo. Entute temos pli ol 8 mil hoteloj, kun konsidero de malsamaj prezoniveloj, en pli ol 130 landoj.

El la elsendo 05.03.2026. Legas Maciek – 02′ 07″

La valoro de nutraĵeksporto el Pollando en 2025, laŭ la raporto de la Nacia Centro por Agrikulturo (KOWR), atingis la rekordan valoron de 58,4 miliardoj da eŭroj. Tio estis kresko je 8,6 procentoj kompare kun 2024. Laŭ liveritaj datumoj, la plej grandan parton de eksportitaj varoj konsistigis viando, viandoproduktoj kaj brutaro (22% de la eksportovaloro).
Cerealaĵoj kaj prilaboritaj produktoj okupis la duan lokon kaj egalis al 11 procentoj de la eksportvaloro. Tabako kaj tabakproduktoj konsistigis 10 procentojn de la eksportitaj varoj, kaj tiuj produktoj estis venditaj ĉefe al Germanio, Hispanio kaj Italio. Polaj agronutraĵaj produktoj estis 75-procente eksportitaj al la unia merkato, kaj ilia valoro egalis al 43,9 miliardoj da eŭroj. La pola nutraĵeksporto el 2025 plej grande kreskis al Germanio, Francio, Nederlando kaj Ĉeĥio. Koncerne la kvinan plej grandan komercan partneron de Pollando, kiu estas Britio, la valoro de la pola nutraĵeksporto restis sur la nivelo de 2024.
Krome la polaj agro-nutraĵaj produktoj estis en 2025 eksportitaj al landoj ekster la Eŭropa Unio kaj ilia valoro egalis al 14,5 miliardoj da eŭroj. La ĉefaj klientoj de polaj nutraĵproduktoj estis Britio, Ukrainio, Usono kaj Turkio. Krome kreskis la eksportovaloro de la samaj polaj produktoj al tiaj landoj, kiel la Demokratia Respubliko Kongo (35%), Serbio (34%), Kosovo (25%), Albanio (28%), kaj la ukraina merkato (23%). En 2025 signife kreskis ankaŭ la eksporto de polaj agro-nutraĵaj produktoj al iuj sudorientaziaj landoj. La valoro de la pola eksporto al Tajvano kreskis je 53 procentoj, al Filipinoj je 21 procentoj, al Vjetnamio je 19 procentoj, al la Suda Koreio je 18 procentoj kaj al Malajzio je 15 procentoj.

El la elsendo 05.03.2026. Legas Milada – 03′ 19″

Meze de januaro Bielsko-Biała en la suda Pollando festis la atribuon de la nomo Pola Ĉefurbo de Kulturo 2026. La programo de la Polaj Ĉefurboj de Kulturo estis prezentita en septembro 2024 de la tiama kulturministro, Hanna Wróblewska. Ĝi kreiĝis responde al la alvoko de la finalanoj de la konkurso por la Eŭropa Ĉefurbo de Kulturo 2029. Tiel la urboj Bielsko-Biała [bjelsko bjaŭa], Katowice kaj Kołobrzeg [koŭobĵek] ricevis plian ŝancon por kultura evoluo. Tio imitas la modelon konatan i.a. el Italio. En 2027 la titolon de la Pola Ĉefurbo de Kulturo ĝuos Katowice, en 2028 la titolon ricevos Kołobrzeg.
En 2026 dank’ al tiu ĉi titolo en Bielsko-Biała dum la tuta jaro okazos pli ol 100 kultureventoj, inkluzive de tiuj, kiuj havas longan tradicion, kiel Internacia Festivalo de Pupteatra Arto, du ĵazaj eventoj kaj Festivalo de Polaj Komponistoj. Tute nova projekto estas adresita al junaj komponistoj Preisner Poento-konkurso, kiun patronecas konata komponisto Zbigniew Preisner. Por partopreni ĝin necesos ilustri muzike la pentraĵon de Pieter Bruegel „La Babelturo”. La plena programo estas konsultebla rete ĉe bb2026.pl
Aldonendas, ke ĝuste la urbon Bielsko-Biała Pola E-Asocio elektis kiel lokon de sia nunjara kongreso.

El la elsendo 25.02.2026. Legas Pamela – 02′ 04″

Fine de januaro en Dubajo okazis unu el la plej gravaj eventoj en la nutrosektoro, Gulfood 2026.  Partoprenis ĝin pli ol 8500 ekspoziciantoj el 195 landoj. La vizitantoj povis konatiĝi ankaŭ kun la pola eksporta nutraĵoferto de 44 firmaoj, kadre de la nacia stando „Pollando gustas bone”, kiu prezentiĝis en tri apartaj lokoj kun la suma areo de 510 kvadrataj metroj.
Krome funkciis informa-promocia stando rilate al la programo 2024-2029. Krom la materialoj pri la pola agrikultura-nutraĵa sektoro kaj pri la polaj firmaoj, ĉiutage estis organizitaj de la polaj kuirmajstraj fakuloj kuirartaj prezentoj kaj pretigitaj de ili frandaĵoj. En aparta sektoro estis gviditaj merkatistaj interparoloj kun estontaj kunkontraktintoj, partneroj.
GULFOOD-foiro apartenas al la ĉefaj foiroj en la nutraĵa branĉo, ebligantaj al Pollando ne sole prezenti riĉan oferton de polaj nutraĵproduktoj al klientoj merkatistaj kaj individuaj. Ĝi estas ankaŭ la okazo ligi kontaktojn kun kunkontraktintoj el la Proksima Oriento, Afriko kaj Azio.
La laŭvica eldono de GULFOOD-foiro okazos en Dubajo en marto 2027, kiun denove partoprenos Pollando kun siaj naciaj standoj „Pollando gustas bone”.

El la elsendo 20.02.2026. Legas Maciek – 01′ 39″

Ekde la 17-a de februaro freŝaj fruktoj kaj legomoj, kaj krome bananoj vendataj en Pollando senpakume devas havi klaran grafikan simbolon de la devenlando, tio estas bildon de ĝia flago. Tiu informo devas troviĝi en videbla loko kaj esti legebla por ne erarigi klientojn. Tio ebligas al kliento havi plenan kaj klaran informon pri la aĉetataj produktoj. Ne estas klare, kiel aspektos la signado de la amaskvante vendataj produktoj el aliaj landoj, kiuj estas pakumataj en Pollando kaj vendataj kiel polaj produktoj. Tio aparte rilatas al produktoj el Ukrainio.
Krome, se la ĉefa produktokonsistero devenas el alia lando ol la vendopreta produkto la informo devas teksti „produktita en Pollando el ĉina ajlo”. Produktoj aperintaj sur la merkato antaŭ la 17-a de februaro povas esti vendataj laŭ malnovaj principoj ĝis elĉerpiĝo de la provizoj. Ĝis nun la klara difino de la produktodeveno rilatis sole al polaj produktoj.
Krome en 2026 ekde la 14-a de junio la etikedoj de miksitaj diverslandaj mieloj devos enhavi detalan informon pri ilia devenlando, ekzemple rilate mielmiksaĵojn: 60 procentoj el Argentino, 40 procentoj el Ĉinio. Ĝis nun mankas informoj, ĉu tio rilatos ankaŭ al informoj pri la jam vendataj miksaĵoj de olivoleo kaj vinoj el diversaj eŭropuniaj landoj.

El la elsendo 20.02.2026. Legas Milada – 02′ 07″