Novaĵoj

Ekde la 1-a de januaro validos ŝanĝoj en la pola ortografio. Ili koncernas certajn regulojn pri la uzo de majuskloj kaj minuskloj, same kiel kombinitan aŭ apartigitan ortografion de vortoj kaj la uzon de streketoj. La Konsilio de la Pola Lingvo celas normigi la regulojn kaj faciligi ilian lernadon kaj aplikon en la praktiko. Tio estas la plej signifa revizio de ortografiaj reguloj de jardekoj. La lasta reformo estis efektivigita en 1936.
Oni anoncis, ke la nova ortografia vortaro inkluzivos proksimume 100 000 kapvortojn. Ĝi estos senpaga kaj havebla en tri versio j: libra (en limigita eldono), elektronika, tamen ne kiel PDF-dosiero sed aplikaĵo, kaj poŝtelefona apo. La vortaro estos havebla senpage, tamen, pro la malfrua decido rilate la financadon, la publikaĵo aperos post ĉirkaŭ unu jaro.
Pri la ortografiaj ŝanĝoj eblos informiĝi pere de sociaj amaskomunikiloj. Unufoje semajne, en la profiloj de “Ortografia 2026” ĉe Instagramo, Jutubo kaj Fejsbuko aperos afiŝo detaliganta unu el la novaj ortografiaj reguloj. Ĉi tiuj afiŝoj provizas informojn pri ĉiuj novaj reguloj en facile komprenebla formo.

El la elsendo 10.01.2026. Legas Maciek – 01′ 31″

La uniaj landoj konsentis vendrede subskribi komercan interkonsenton kun la sudamerika ŝtatbloko Mercosur. Laŭ uniaj fontoj, Pollando, Francio, Irlando, Hungario kaj Aŭstrio voĉdonis kontraŭ la interkonsento, dum Belgio sindetenis. La interkonsento signifas, ke la prezidanto de la Eŭropa Komisiono, Ursula von der Leyen, povas veturi al Paragvajo por ĝin subskribi.
La komerca interkonsento kun la landoj de Mercosur — Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo — enkondukos tarifajn preferojn por certaj agrikulturaj produktoj. Rekompence, la merkatoj de ĉi tiuj landoj estos malfermitaj al industriaj varoj el la Unio.
Pli frue, ambasadoroj akceptis protektoklaŭzon – en pli severa versio – kiu celas protekti hejmajn produktantojn kontraŭ merkataj perturboj. Estis decidite restarigi la pli restriktan version de ĉi tiu mekanismo, antaŭe aprobitan de la Eŭropa Parlamento. Fine, la mekanismo estos envivigata, se prezoj je sentemaj produktoj en la Unio, kiel bovaĵo, kokaĵo kaj laktaĵoj, falos je 5%, ne 8%.
La klaŭzo celas protekti hejmajn produktantojn, kiam la komerca interkonsento, enkondukos tarifajn preferojn por importado el Mercosur-landoj: Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo.

El la elsendo 10.01.2026. Legas Milada kaj Krystyna – 01′ 51″

La 1-an de januaro 2026 Bulgario oficiale akceptis komunan unian valuton. Ekster la eŭrosfero, krom Pollando, restas Ĉeĥio, Danlando, Hungario, Rumanio kaj Svedio.
Laŭ la komisio de la gazeto „Super Express” la esplorinstituto Pollster enketis polojn i.a. pri tio, ĉu Pollando devus akcepti komunan unian valuton. Skeptikan opinion esprimis eĉ 70 procentoj de la enketitaj poloj – inter kiuj 48 procentoj decide kontestis tiun eblon. La envivigon de eŭro subtenis 21 procentoj de la respondintoj, inter kiuj 9 procentoj deklaris sian firman opinion pri la demando. La enketado de Pollster okazis la 31-an de decembro 2025 kaj la 1-an de januaro 2026.
Kontraŭ eŭro esprimis sin pli frue, la 19-an/la 20-an de decembro 2025, du trionoj de la enketitaj poloj en la samrilata opinisondado de la instituto IBRiS, komisiita de la gazeto „Rzeczpospolita”. La gazeto aldone skribas, kial la eniro de Pollando en la eŭrosferon estas nereala. Unuavice temas pri ekonomiaj motivoj ligitaj kun la kriterioj de konverĝo. Laŭ la informoj de la pola financministerio, publikigitaj antaŭ Kristnasko 2025, konforme al la datumoj pri oktobro, Pollando estas submetita al la unia proceduro pri troa ŝuldo kaj tial ne plenumas la kriterion de fiska stabileco. Krome Pollando ankoraŭ ne plenumis la kriteriojn pri prezstabileco kaj konverĝo de interezoprocentoj. Samtempe, ĉar la zloto ne partoprenas en la Eŭropa Kurza Mekanismo (ERM II), Pollando ankaŭ ne plenumas la kriterion pri valutkurzo.

El la elsendo 10.01.2026. Legas Milada kaj Krystyna – 02′ 28″

La 1-an de januaro 2026 okazis la solena ŝanĝceremonio de la pola flago flirtanta super la Prezidenta Palaco en Varsovio. Ekde tiam la solenaĵo, okazos ĉiun sabaton je la 12-a horo. Laŭ la prezidenta decido la malhisitaj ekzempleroj de la pola flago estos transdonitaj al lernejoj, fajrobrigadoj, publikaj servoj, lokaj komunumoj kaj ŝtataj institucioj en la tuta lando.
La blankruĝa nacia flago estas unu el la plej gravaj signoj de la pola ŝtateco, neniam ĝi havis sole ceremonian signifon, ĉiam emfazante dignon, fieron pri la daŭro de la nacio kaj de la Respubliko, ankaŭ en la periodoj kiam la pola ŝtato ne povis ekzisti formale. La kutimo hisi la nacian flagon super la prezidenta rezidejo estas firma elemento de la konstitucia ordo, de la kulturo d e simboloj kaj ŝtata protokolo.
Kiel estis atentigite en la porokaza komuniko „En la pola realo tio havas signifon apartan, radikiĝintan en la historia memoro kaj en la spertoj de longdaŭra batalo por la suvereneco de la ŝtato”.

El la elsendo 05.01.2026. Legas Barbara – 01′ 34″

La kristnasketosa periodo daŭras. Morgaŭ, la 6-an de januaro en la festo de Epifanio, tra la stratoj de preskaŭ mil lokoj en Pollando kaj en dekoj da eksterlande moviĝos Paradoj de Tri Reĝoj. Nunjare ilia devizo „La esperon ili ĝuas” devenas el la pola 17-jarcenta kristnaska kanto kaj ligas al la finiĝonta morgaŭ en la Katolika Eklezio Jubilea Jaro, kies devizo estis „Pilgrimantoj de Espero”.
En Varsovio la evento komenciĝos per la pilgrimado de la graveda Maryja kun Jozefo al Bet Leĥem por subiĝi al popolregistro ordonita de la imperiestro Aŭgusto. La startoloko estas la Monumento de Nikolao Kopernik, kie oni preĝos Anĝeluson, kaj la fino okazos ĉe la Kastela Placo de Malnovurba Kvartalo. Tie okazos la kulmina adorkliniĝo de la Tri Reĝoj reprezentantaj popolojn de tri kontinentoj, kiuj plenumos kristnaskajn kantojn en siaj indiĝenaj lingvoj. Ili ofertos al Jesuo-Infaneto mirhon – la signon de sufero, olibanon kiel la signon de preĝo kaj oron kiel simbolon de la reĝa misio. La organizitan parton de la parado partoprenos ĉirkaŭ 400 infanoj.
Por la partoprenantoj la organizantoj pretigis 600 mil kronojn kaj 150 mil kantlibrojn. Post la omaĝo al la Novnaskiĝinta Jesuo la partoprenantoj de la evento dancos polonezon laŭ la melodio de la kristnaska kanto „Di’ naskiĝas”.
En 2024 la Paradojn de Tri Reĝoj en Pollando partoprenis du milionoj da personoj.

El la elsendo 05.01.2026. Legas Milada – 02′ 26″

La vojaĝekspertoj el la germana turisma platformo Tourlane pretigis la rangoliston de 65 historiaj urbocentroj el kvin regionoj de la mondo. Oni prenis en konsideron la historian aĝon de la urbo, koston de gvidita ekskurso, popularecon en Instragram, kaj unuavice amikan rilaton al la piedirantoj. Ĉi-lasta faktoro konsistigis eĉ duonon de la pritaksaj poentoj.
La unuan lokon en la rangolisto de la plej belaj historiaj urbocentroj en Eŭropo okupis Krakovo en Pollando. Oni akcentis eksterordinaran koncentriĝon de atrakciaj objektoj sur malgranda surfaco kaj bonegajn kondiĉojn por perpieda vizitado de la loko. Oni notis eĉ 8 milionojn da fotoj de la krakova urbocentro ĉe Instragram kaj la fakton, ke ekde 1978 ĝi troviĝas en la Listo de la Monda Unesko-heredaĵo. La duan lokon en Eŭropo akiris la historia urbocentro de la itala Napolo kaj la trian Ratyzbona en Germanio. La listo de Tourlane mencias krome 22 aliajn historiajn centrojn en Eŭropo.
Se temas pri la plej belaj urbocentroj – konsiderante la aplikitajn kriteriojn – en la aliaj mondopartoj – estis menciitaj en la Norda Afriko kaj en la Proksima Oriento – Suso en Tunizio, Feso kaj Marakeŝo en Maroko. En Azio oni elektis Hội An en Vjetnamio, Bhaktapur en Nepalo kaj Kioto en Japanio. En Usono estis elektitaj Sankta Aŭgusteno en Florido, Ĉarlstono en la Suda Karolino, Novorleano en Luiziano. En la Latina Ameriko al la plej belaj kaj facile viziteblaj historiaj urbocentroj estis kalkulitaj Kartageno en Kolombio, Oaxaca en Meksiko, Salvadoro de Bahio en Brazilo.

El la elsendo 30.12.2025. Legas Gabi – 02′ 22″

La fondaĵo de la Pola Energetika Grupo Akcia Kompanio, PEG jam la kvaran fojon organizis artkonkurson „Renkontiĝo kun Arto” adresitan al lernantoj de bazaj lernejoj. La temo de la konkurso ligiĝis kun interpretado de la pentraĵoj de Vincent van Gogh.
La ĵurio elektis 210 laŭreatojn el inter 3254 infanoj sendintaj desegnaĵojn, riĉajn je ravaj interpretoj de van Gogh-tolaĵoj. Entute oni alsendis 571 verkojn pli ol en la pasinta jaro. La plej aktivaj estis infanoj el la klasoj 4-6. La artaĵoj de la plej aĝaj infanoj el la 7/8-aj jaroj distingiĝis per matureco, bonega tekniko, perfekta rego de koloroj kaj tio signifas laŭ la organizantoj, ke naskiĝas nova generacio de artistoj.
La laŭreatoj kiel premion ĝuos partoprenon en ekskursoj en unu el 7 Naciaj Muzeoj en la lando. Nunjare temas pri la muzeoj en Varsovio, Gdansko, Lublino, Krakovo, Vroclavo, Kielce kaj Szczecin. La vizitoj okazos ekde marto 2026.

El la elsendo 30.12.2025. Legas Maciek – 01′ 22″

La Fondaĵo por Ĝenerala Legado antaŭ Kristnasko lanĉis plurplatforman kvestan kampanjon „Donacu libron”. Ĝia celo estis, ke ĉiu infano ricevu kiel kristnaskan donacon libron. Tio malkovru al la infano la ĝojon legi kaj samtempe egaligu vivŝancojn. La devizo de la nunjara kampanjo estis „Ĉiu infano bezonas flugilojn”. Ĝi aludas al la nepra kontakto kun libro kaj al la legado kiel evoluiga faktoro jam ekde la infanaĝo.
Manko de legolibroj en la hejma ĉirkaŭaĵo signifas limigitan kontakton kun la librolegado kaj sekve malpli grandajn ŝancojn por lingva, kogna kaj emocia evoluo de la infano. La kampanjo „Ĉiu infano bezonas flugilojn” celis liveri librotitolojn konforme al aĝo kaj atendoj de legontaj infanoj, tiel ke la librolegado fariĝu por la infano fonto de vera plezuro, distro kaj malkovro de eksterordinaraj horizontoj.
Ekspertoj elstarigas i.a., ke la infanoj, kiuj ĉiutage aŭdas la legatan tekston konas 100 procente pli da vortoj ol la aliaj. Samtempe la kontakto kun libro kaj ĝia enhavo protektas kontraŭ la socia ekskludo, egaligas vivstartajn ŝancojn kaj favoras personan evoluon. Ĝi helpas al la infano konstrui sociajn ligojn kaj kompetentojn, fronti malfacilaĵojn kaj streson.

El la elsendo 25.12.2025. Legas Gabi – 01′ 45″

La plej malnova pola kristnaska kanto, estis kreita en la 15-a jarcento, kaj ĝian manuskripton gardas la trezorejo de la Jagelona Universitato en Krakovo. La komponaĵo baziĝanta sur la melodio de gregoria ĉanto enhavas tekston, kiu similas al la nuntempaj popularaj kristnaskaj kantoj kaj mesaĝas esperon kaj atendadon je Jesuo. Ĝi komenciĝas per la vortoj „buccinemus in hac die”, alivorte „Ni blovu trumpeton en ĉi tiu tago”.
La latinan tekston verkis profesoro de la Krakova Universitato, teologo kaj filozofo Bartolomeo el Jasło. Oni difinis la aŭtoron laŭ akrostiko, kio estis la karakteriza mezepoka formo de la aŭtora subskribo. Tio estas, ke la unuopaj literoj de la versoj formas la nomon de la aŭtoro „Bartholomeus de Iaslo”. La muziknotoj de la kanto estis deĉifritaj dank’ al la kopio farita de bibliofilo, teologo kaj rektoro de la Krakova Universitato, Łukasz el Koźmin Wielki.
Dum jarcentoj la kanto estis esplorobjekto de historiistoj kaj muzikologoj. En la 2017-a jaro ĝia teksto estis tradukita en la polan lingvon, kaj ĉi-jare okazis la praplenumo de la komponaĵo en Muzeo de Collegium Maius de la Jagelona Universitato.

El la elsendo 25.12.2025. Legas Maciek – 01′ 31″

La kristnaska eterne verda pingloarbo (konifero) estas firma elemento de la pola Kristnasko de pli ol ducent jaroj. La kutimo ornami kristnaskan abieton atingis Pollandon lime de la 18/19-jarcentaj dank’ al germanaj setlintoj. La kutimon trakti abion kiel kristnaskan arbon, iuj ligas kun la misiista agado de s-ta Bonifaco. En la jaro 723 li forhakis potencan kverkon dediĉitan al la dio Thor kaj el la proksime kreskanta abio li konstruis altaron, aŭ elmontris ĝin kiel arbon de Jesuo-infaneto kun eterne verdaj branĉoj simbolantaj la eternan vivon.
La kristnaska arbeto en Pollando povas signifi same abion, piceon aŭ pinon. En la lastaj jaroj plej volonte – eĉ 80-procente poloj aĉetas abiojn, aparte la kaŭkazajn abiojn, kiuj dominas en la plantejoj de pingloarbaj stikaĵoj.
La kaŭkazan abion karakterizas molaj pingloj, kiuj malsame kiel ĉe piceoj ne falas en hejtataj domoj. Tamen piceoj, malpli kostaj, sed bele aromantaj, estas serĉataj de ĉirkaŭ 15 procentoj de klientoj. Tamen iliaj pingloj estas akraj kaj rapide falas. Pinoj kun tre longaj pingloj estas popularaj nur en iuj regionoj de la lando.
En Pollando ĉiujare oni aĉetas ĉirkaŭ 6 milionojn da kultivataj, kristnaskaj arboj. La kristnaskaj arbetoj 2025 estis plantitaj antaŭ 7-9 jaroj.

El la elsendo 25.12.2025. Legas Milada – 02′ 15″

Ok polaj esplorostinoj ricevis la premiojn L’Oréal-UNESCO por Virinoj kaj la Scienco. Dum la porokaza solenaĵo estis substrekite, ke subteno de virinoj en la scienco estas procezo strategia kaj baza investaĵo por la estonteco de esploroj, novumado kaj la tuta socio. La celo de ĉi tiu programo estas la popularigado de atingaĵoj de junaj, talentaj esploristinoj, instigo al ilia daŭra laboro por la scienca evoluo kaj financa subteno.
En la 25-a eldono de la programo la ĵurio konsistanta el 17 elstaraj reprezentantoj de la pola scienco, konsideris 389 proponojn de stipendiitinoj. La elektitaj ok laŭreatinoj krom stipendioj en la magistriĝa, doktoriĝa kaj habilita kategorioj en la suma alteco de 100 mil zlotoj ricevis individuajn premiojn de la pola edukministerio en la alteco de po 15 mil zlotoj.
En Pollando la programo L’Oréal-UNESCO por Virinoj kaj la Scienco estas realigata ekde la 2001-a jaro. Ĝia partnero estas la Pola Unesko-komitato, pola edukministerio, Pola Sciencakademio kaj UN Global Compact Network Poland. Entute en ĉiuj eldonoj de la programo estis premiitaj 137 sciencistinoj.

El la elsendo 10.12.2025. Legas Gabi – 01′ 43″

En la ĵus finiĝinta lu-sezono de publikaj bicikloj oni prunteprenis publikajn biciklojn pli ol 8 milionojn da fojoj. Uzis ilin ĉirkaŭ 500 mil personoj, kiuj sume traveturis 23 milionojn da kilometroj kaj biciklis dum 234 milionoj da minutoj.
La gvida reto estas la varsovia Veturilo, kies biciklojn oni pruntis 4,6 milionojn da fojoj. En ĝi ĉiam pli oftas elektraj bicikloj, entute 300, kiuj kovris 15 procentojn de la traveturoj. Altajn indicojn atingis ankaŭ Vroclavo, la vojevodio de Katowice, Lodzo kaj Bjalistoko. Kvankam la bicikla lu-sezono finiĝis, duono de la lueblaj bicikloj funkcios en la vojevodio de Katowice kaj Vroclavo.
En 2025 okazis oficiala kunigo de la germana marko Nextbike kun la pola filio. La firmao Star Capital prezentis komunan strategion de evoluo kaj investaĵoj. Jam somere Nextbike funkciigis en Varsovio la plej grandan en la Centra-Orienta Eŭropo produkto-servan centron de la publika bicikloluado. Dank’ al 36-metra muntolinio la varsovia centro produktos ĝis 150 biciklojn tage. Ĉi-jare oni jam liveris 10 mil biciklojn al Barcelono, Zagrebo, Bonn, Nurimbergo kaj Kassel. Nextbike planas en 2026 partopreni en kelkdek polaj aŭkcioj samtempe evoluigante sian ekspansion en Finnlando, Svedio, Litovio kaj Balkanio. En la grupo oni diskutas pri projektoj en Francio, Germanio, Aŭstrio kaj Hispanio. Venontjare la firmao planas plian evoluigon de publikaj elektraj bicikloj testante ilin en diversaj polaj kaj eŭropaj urboj.

El la elsendo 10.12.2025. Legas Maciek – 02′ 04″

En oktobro 2025 estis lanĉita la kampanjo „1000 kverkoj omaĝe al la kronceremonio de Boleslao la Brava” , la reĝo de Pollano. La stikaĵoj –inkluzive de 10 heredontoj de la legendeca pola kverko Bartek – estos planitaj en kvin vojevodioj en la suda Pollando. La kampanjo estis inaŭgurita en la loko Zagnańsk apud Kielce, kie troviĝas la plej malnova pola kverko Bartek. Laŭ unu el la legendoj en ĝia trunko la reĝo Jahano la 3-a Sobieski kaj lia edzino Marysieńka kaŝis trezorojn. Laŭ la alia, la reĝo revenanta post la triumfa venko super turkoj, dum la batalo apud Vieno, lasis en la arbotruno vinbotelon kaj konkeritan turkan sabron.
Laŭ ideodoninto de la kampanjo „1000 kverkoj je la 1000-jariĝo de la kroncermonio de reĝo Boleslao la Brava” kaj plantataj tiuokaze junaj kverkoarboj atestas pri la heredaĵo de la unua pola kronceremonio kaj pri la respondeco pri la estonteco de la pola naturo.

El la elsendo 30.11.2025. Legas Gabi – 01′ 13″

La pola vinproduktado notas dinamikan evoluon. Karakterizas ĝin rekorda nombro da vitejoj, kiuj okupis en la nuna jaro preskaŭ 1100 hektarojn, karakterizas ĝin kreskanta konsumado. Pri la kvalito de polaj vinoj atestas plej bone premioj. Dum la konkurso MUVINA 2025 la polaj vinoj akiris eĉ 9 medalojn, inkluzive de du oraj. Dum la alia evento, Decanter World Wine Awards 2025, polaj vinoj akiris 4 bronzajn medalojn.
Vitejoj ĝenerale vekas asociaciojn kun belegaj pejzaĝoj de hispanaj, italaj aŭ francaj regionoj. Ĉiam pli ofte ankaŭ en la pola panoramo estas rimarkeblaj deklivoj surkreskitaj de vitoj. La ĉefa urbo de la pola vinproduktado estas Zielona Góra, kies vinprodukta tradicio radikas en la 12-a jarcento.
Kvankam la plej multaj polaj vitejoj troviĝas ĝuste en la regiono de Zielona Góra kaj entute en la sudaj regionoj de la lando, multaj vitejoj kreiĝas en la aliaj landopartoj dank’ al la ekzistanta tie mikroklimato. En 2025 estis registritaj 699 vitejoj, je 132 pli ol en la pasinta jaro, kaj je 218 pli dum la lastaj du jaroj. Polaj vitejoj logas ĉiam pli da turistoj, kio – kune kun la organizado de eventoj – havas ŝlosilan signifon por la profitdoneco de multaj vitejoj, aparte malpli grandaj. Ĝenerale ekoturismo famigas vinproduktajn regionojn kaj pruvas, ke vino el Pollando povas konkuri kun la plej bonaj eŭropaj vinoj. La dinamika evoluo de la vinprodukta sektoro ebligas prognozi plian kreskon de la pola vinkvalito kaj rekoneblecon de la polaj vinoj eksterlande.

El la elsendo 30.11.2025. Legas Gabi – 02′ 19″

Varsovio la plej proksiman semajnon eniras la antaŭkristnaskan etoson kun enorma pompo. Ekde la 28-a de novembro lumparadoj, vertikala rulradego – kelkfoje difinata kiel diabla rado – novaj stratpasejoj kaj festaj ornamaĵoj transformis la varsovian Placon de Defiladoj kaj la tutan ĉirkaŭaĵon de la Kulturpalaco en vivpulsantan centron de vintraj atrakciaĵoj.
La kristnaska bazaro antaŭ la Kulturpalaco surprizas per la skalo de la festa ornamo, kiu – laŭ la organizantoj – povas konkuri ekzempe kun tiu en Berlino. Sur ĝia tereno troviĝas 100 lignaj budoj, en kiuj estas ofertitaj – metiaĵoj, regionaj frandaĵoj, varmaj alkoholaĵoj kaj kristnaskarbaj ornamaĵoj. Funkcias tie i.a. la venecia karuselo kaj en la kultura programo de la bazaro estas planitaj 16 eventoj – koncertoj, surscenejaj prezentiĝoj kaj karitataj kampanjoj.
En alia loko de Varsovio Kolejkowo funkcias la ekspozicio „La mielkuka urbo”. Por krei ĉi tiun unikan ekspozicion estis destinitaj 1400 tunoj da mielkuka pasto, 44 kilogramoj da ĉokolado, centoj da detaloj el glazuro. La ekspozicio prezentanta miniaturan Varsovion kun Kulturpalaco, stacidomoj kaj fantaziaj elementoj ligas arkitekturon, la sukeraĵistan arton kaj modelkonstruan fajnecon.
Tio ne elĉerpas la kristnaskperiodajn atrakciaĵojn. Ekde la 1-a de decembro la elrigarda teraso de la plej alta en Eŭropo nubskrapulo Varso Tower – 230 metrojn super la tero – transformiĝos en vintran ĝardenon sub la devizo „La festotempo super la nuboj”. Inter la atrakciaĵoj – evidente en la kristnaskperioda ornamo – oni servos frandaĵojn, varman vinon, fotosferojn kun la urbopanoramo en la vintra ornamo. Akomapanos ĉion la kristnaskfesta muzko kaj laŭtemaj reklamfilmetoj.

El la elsendo 30.11.2025. Legas Gabi – 02′ 36″

La Akvofabriko en Szczecin, la nordokcidenta Pollando, estas loko por distro kaj sportaj aktivadoj, ĝi rolas kiel eduka spaco same por infanoj kiel ankaŭ por plenkreskuloj. Samtempe tio estas la plej moderna ĉi-speca objekto en Pollando.
En ĉi tiu moderna centro troviĝas publikaj kaj sportaj naĝejoj, akvoplacoj por infanoj kaj naĝejoj sen bariloj, kiuj aspektas kiel akvofaloj, spaco de eksteraj naĝejoj – funkciantaj inter majo kaj septembro – SPA-spacoj, saŭno, keglejo, grimpomuro. Entute sur tri etaĝoj kreiĝis 17 internaj basenoj, kies suma akvospegulo superas du mil kvadratajn metrojn. Krom la naĝejoj, amfiteatro, teraso – kiu vintre servas kiel glitejo, en la Akvofabriko funkcias edukcentro „EDUKATORIUM”, kies gvidmotivo estas akvo. Funkcias en ĝi ekspozicioj rilataj al diversaj sciencaj temoj, kiel kosmo, klimato, oceano, homo, akvocivilizacio kaj hidroinĝenierio. Funkcias tie ankaŭ laboratorioj, en kiuj eblas fari eksperimentojn.
La arkitektura projekto de „Akvofabriko” en 2025 akiris oran statueton en la konkurso „Internaciaj Arkitekturaj kaj Dezajnaj Premioj”. En ĉi tiu plebiscito de la Arkitektura kaj Dezajnista Komunumo rivalis arkitekturaj laborejoj el pli ol 45 landoj. Internacia ĵurio premias projektojn, kiuj vastigas penshorizontojn pri spaco, materialoj kaj uza funkcieco.

El la elsendo 30.11.2025. Legas Maciek – 01′ 42″

Pro la internacia premo la germana Aŭkcia Domo Felzmann en Neuss nuligis planitan por la lasta lundo aŭkcion de memoraĵoj kaj dokumentoj, ligitaj kun malliberigitoj de la germanaj koncentrejoj i.a. en Auschwitz kaj Majdanek. Akre protestis kontraŭ ĉi tiu plano la polaj aŭtoritatoj, inkluzive de la prezidenta ofico. Kontraŭ la planata aŭkcio protestis i.a. Interncia Oswięcim-komitato.
Oni planis elmeti dum la aŭkcio 623 objektojn, el la privata kolekto, inter kiuj, estis vendoprezentotaj leteroj de koncentrejaj malliberigitoj, polickartotekoj kaj memorkartetoj de Gestapo, dokumentoj el la gettoj i.a. Varsovio kaj Lodzo. Multaj el ĉi tiuj objektoj enhavas plenajn personajn donitaĵojn, inkluzive de nomoj, koncentrejaj registronumeroj, kio ekskludas komercadon per ili. Laŭ historiistoj la komercado per objektoj apartenantaj al la viktimoj de holokaŭsto kreas danĝeran precedencon. Ili postulas, ke la germanaj federaciaj kaj landaj institucioj enkonduku klarajn regulojn, kiuj malpermesos komercadon per memoraĵoj, ligitaj kun la viktimoj de la 3-a Regno.

El la elsendo 20.11.2025. Legas Barbara – 01′ 35″

Lastlunde la Sekureckonsilio de UN-o akceptis rezolucion, kiu subtenas la planon de la usona prezidento Donald Trump pri Gazao-sektoro. Voĉdonis por ĝi 13 landoj, Rusio kaj Ĉinio sindetenis. La dokumento antaŭvidas i.a. establon de Internaciaj Stabiligaj Trupoj/Internaciaj Stabiligaj Fortoj. ISF estus respondeca pro la limsekureco inter Gazao-sektoro kun Israelo kaj Egiptio, ĝi certigus la sekurecon de la civila loĝantaro kaj humanitaraj sferoj, ĝi ankaŭ respondecus pr i la instrukciado kaj kunlaboro kun novaj palestinaj policfortoj. La rezolucio konstatas, ke samtempe kun senmilitarigo kaj rekonstruo de Gazao kaj reformo de Palestina Aŭtonomio ĉe la okcidenta bordo de Jordano „povas fine kreiĝi kondiĉoj por fidinda vojo al suvereneco kaj ŝtataneco de Palestino”.

El la elsendo 20.11.2025. Legas Barbara – 01′ 11″

La 2-an de novembro 2025 pasis la 100-a datreveno de la inaŭguro de la Tombo de Nekonata Soldato en Varsovio. Ĝi estas simbolo omaĝanta ĉiujn soldatojn, kiuj dum jarcentoj pereis batalante defende por la Patrolando. La Tombo de Nekonata Soldato krom sennoma soldata tombo, entenas teron el 24 batalkampoj, sur kiuj pereis polaj soldatoj. En la centro de la Tombo flamas la eterna torĉo, kiu simbolas nefiniĝantan memoron, kiun gardas la Pola Nacio.
La ideo omaĝi la sennomajn soldatojn mortintajn en bataloj favore al la Patrolando aperis post la 1-a mondmilito en Francio. En Pollando la unuaj iniciatoj ligitaj kun starigo de la Tombo de Nekonata Soldato okazis en 2021. Post la preparlaboroj, la 2-an de novembro 1925, la ĉerko kun la korpo de la sennoma soldato elterigita el la Tombejo de Lvovaj Aglidoj (junaj defendantoj de Lvovo) estis sepultita en la centra parto de la Tombo. Sur la tombotabulo el griza ŝtono troviĝas la surskribo „Tie kuŝas pola soldato pereinta defende al la Patrolando”. La elekto de la lvova tombejo, el kiu estis prenita la korpo de la mortinta pola soldato okazis lotumvoje.
Dum la ŝtataj festoj ĉe la Tombo okazas solenaj ŝanĝoj de la soldata honorgardistaro. Okazas – kun la partopreno de la ŝtataj aŭtoritatoj – dekorado de la Tombo per florkronoj.

El la elsendo 10.11.2025. Legas Barbara – 02′ 05″

Ĝis hodiaŭ (10.11.2025) daŭras la 12-a Internacia Paderewski-festivalo en Varsovio, la plej grava evento dediĉita al la mondfama pola fortepianvirtuozo, politikisto kaj diplomato, ŝtatviro kaj unu el la patroj de la reakirita, regajnita suvereneco de Pollando en 1918. La festivalo omaĝas krome lian nunjaran 165-an naskiĝdatrevenon. Dum la festivalo aŭdiĝis unuavice komponaĵoj de Ignacy Jan Paderewski, kies arta kaj politika aktivado igis lin simbolo de patrioteco kaj nacia fiero. Kadre de la festivalo sonis krome muziko de aliaj majstroj de klasika muziko, kiel Chopin, Mozart, Ravel, Vivaldi, Brahms kaj Moniuszko. La f estivalon akompanis subĉiela ekspozicio aranĝita ĉe la ferbarilo de Ujazdów-Parko, en kiu troviĝas monumento de Paderewski. La titolo de la ekspozicio en la pola lingvo estas specifa vortludo, kiu referencas al la pianista kaj politikista aktiveco de la artisto. La vorto „wygrać” en la pola lingvo, en tiu kunteksto, signifas kaj elludi kaj venki, Ambaŭkaze temas pri la aludo al reakirita suvereneco de la lando en kio Paderewski ludis gravan rolon. Ĝi povas esti komprenita kiel „Paderewski elludis Pollandon per fortepiano” povas esti interpretita kiel „Paderewski gajnis Pollandon per fortepiano”.

El la elsendo 10.11.2025. Legas Barbara – 01′ 58″

La 7-an de novembro, antaŭtage de la Nacia Festo, ligita kun la 107-a datreveno de la reakirita, regajnita suvereneco, en polaj lernejoj, infanvartejoj kaj klerigcentroj – ankaŭ tiuj eksterlande – oni komune kantis la polan nacian himnon. La tradicia kampanjo fiksita je la 11-a horo kaj 11 minutoj ligis al la dato, tio estas la 11-a tago de la 11-a monato 1918.
Dum la unua eldono de la kampanjo en 2018, okaze de la 100-jariĝo de la reakirita sendependeco, partoprenis ĝin 5 milionoj da lernantoj kaj 580 mil instruistoj en pli ol 24 mil polaj klerigcentroj. En 2024 la kampanjo unuigis dum la komuna kantado de la himno 5 milionojn 480 mil lernantojn kaj instruistojn. La komunan kantadon de la himno partoprenis krome ĉirkaŭ 14 mil lernantoj kaj pli ol mil instruistoj el la polkoloniaj lernejoj en la mondo.

El la elsendo 10.11.2025. Legas Milada – 01′ 29″

Spotify, unu el la plej grandaj en la mondo muzikaj sonfluaj platformoj, informis, ke ĝi forigis eĉ 75 milionojn da komponaĵoj, generitaj de la artefarita intelekto. Parto estis publikigita de falsaj kreantoj, ŝajnigantaj konatajn artistojn. Tiel la platformo reagis kontraŭ kreskanta problemo de muzika spamado, kaj kontraŭ provoj manipuli la rekomendan sistemon. Spotify deklaris fajnigon de la sistemo, kiu kontrolas la aŭtorecon de la muziko ĉe ĝi aperanta.
La firmao faris la rezervon, ke kvankam la artefarita intelekto donas al artistoj novajn eblojn, ofte tamen tio kondukas al trouzoj kaj damaĝas aŭtentikajn muzikistojn. Kreiĝantaj tiamaniere komponaĵoj estos signitaj, kaj ne trafos al la rekomenda algoritmo de la platformo. Spotify krome instigas artistojn informi muzikŝatantojn, ĉu kaj kiamaniere AI estis uzita dum la kreado de iliaj komponaĵoj.

El la elsendo 30.10.2025. Legas Gabi – 01′ 21″

La krakova firmao Astor subskribis dum Expo 2025 en Osako kontrakton kun la japana konzerno Kawasaki Robotics por livero de la projektita kaj produktataj en Pollando edukrobotoj Astorino. Ĝi jam liveris 200 robotojn el kiuj 150 al polaj lernejoj kaj altlernejoj, la ceterajn al i.a. Usono kaj Japanio. Laŭ la menciita kontrakto la polaj robotoj estos distribuataj en la reto kaj sub la marko de la japana potenculo.
Astorino altas ĉirkaŭ 50 centimentrojn kaj aspektas kvazaŭ malpli granda kopio de roboto industria. En Osaka ĝi i.a. prezentis la muntadon de la motorciklo Kawasaki Ninja. Astorino-n projektis Marek Niewiadomoski el la firmao Astor konsiderante la bezonojn de studentoj, kiuj povu senĝene uzi malpli grandan, malpli kostan kaj pli sekuran modelon de industria roboto, kiu akiris la prestiĝan licencon de la Societo de Teknika Inspektoraro – TÜV.
Astorino estas jam utiligata en lernejoj dum specializaj ekzamenoj pri muntado, funkciigado kaj priservado de robotikaj sistemoj kaj eksplutado kaj programado de robotiksistemoj. La kreita de lernanto aŭ studento algoritmo, dank’ al kiu roboto povas funkcii, povas esti apikita en industria roboro, kiu sammaniere faros planitan taskon. Kaj inverse programo stiranta roboton en fabriko, povas esti aplikata ĉe Astorino, kiu ripetos samajn manipuladojn.
La krakova firmao Astor specialiĝas pri industria aŭtomatiko ekde 1992. En 2-mila jaro ĝi vastigis sian oferton vendante industriajn robotojn de mondaj produktantoj. Ekde 2007 Astor fariĝis distribuanto de Kawasaki Robotiks, kiun ĝi reprezentas sur 12 merkatoj de la Centra-Orienta Eŭropo. Nun ĝi planas fariĝi la gvida firmo, se temas pri aŭtomatigo de la produktado en la regiono, ĉar robotoj en ĉiam pli granda skalo estos aplikataj en grandaj entreprenoj, sed ankaŭ en la sektoro de malgrandaj kaj mezgrandaj entreprenoj.

El la elsendo 30.10.2025. Legas Gabi – 02′ 52″

La pola firmao JNT Group, unu el la plej grandaj produktantoj kaj distribuantoj de vinoj, informis pri la transpreno de la renoma, hispana vitejo Marqués de Monistrol. Temas pri legendeca vitejo funkcianta ekde 1882 en Sant Sadurní d’Anoia, proksime al Barcelono. Ĝi famas pro la produktado de ŝaŭmvino „cava” laŭ la tradicia ĉampana metodo.
Marqués de Monistrol estas la dua plej malnova produktanto de la ŝaŭmvino „cava” en Hispanio. Ĝiaj produktoj plurfoje – jam en la 19-a jarcento – ricevis internaciajn premiojn en Bruselo kaj Parizo. Dum la lasta jardeko ĝi akiris eĉ 165 monde rekonitajn premiojn.
La transpreno de Marqués de Monistrol ne nur prestiĝe altigas la pozicion de la pola JNT Group sur la internacia merkato, sed ankaŭ povas firmigi la pozicion de Pollando, kiel grava eksportanto de vinoj kaj aliaj alkoholaĵoj en Eŭropo kaj en la mondo.

El la elsendo 30.10.2025. Legas Maciek – 01′ 09″

Ĝis la 26-a de oktobro 2025 en la biblioteko de la Universitato Cantoblanco en Madrido funkcias ekspozicio dediĉita al Janusz Korczak. Ĝi estis pretigita de la Instituo pri la Nacia Memoro, dank’ al la kunlaboro de la Pola Kulturinstituto en Madrido kaj la Papa Universitato Comillas.
Janusz Korczak estis la pedagogia pioniro kaj antaŭkuriero de aktivaj klopodoj favore al la infanaj rajtoj. Liaj edukmetodoj, baziĝantaj sur kunlaboro, respekto kaj individua traktado de infanoj daŭre estas aplikataj kaj evoluigataj en multaj edukcentroj en la tuta mondo.
Janusz Korczak (1878-1942), naskiĝinta en Varsovio kiel Henryk Goldszmit, finis medicinajn studojn, sed estas konata unuavice kiel verkisto kaj pedagogo. En 1911 li establis en Varsovio infandomon por judaj infanoj, kie li aplikis siajn novecajn edukmetodojn. Naŭ jarojn poste kreiĝis simila domo por polaj infanoj. Dum la 2-a mondmilito kun siaj edukitoj Janusz Korczak ektroviĝis en la varsovia getto. En aŭgusto 1942 kun la infanoj li estis deportita al la germana koncentrejo en Treblinka, kie li pereis.

El la elsendo 20.10.2025. Legas Gabi – 01′ 45″