Novaĵoj

Eŭropa Komisiono nomumis polon, Marcin Stryjecki, por la posteno de direktoro pri tradukado en la Direkcio de Skribaj Tradukoj. Tio estas unu el la plej grandaj tradukservoj en la mondo, priservanta la 24 oficialajn lingvojn de la Unio.
Marcin Stryjecki havas pli ol 30-jaran profesian sperton, vastajn kompetentojn pri administrado de grandaj plurlingvaj operacioj kaj pri kunordigado de grandkvantaj komplikaj tradukdosieroj.
Stryjecki ekde 2003, kiel oficisto de la Eŭropa Komisiono, kunlaboris ankaŭ kun aliaj institucioj de la Komisiono kaj kun landaj lingvo-oficejoj, universitatoj kaj profesiaj societoj. Aktuale li estras, en la Ĝenerala Direkcio pri Tradukado, la sekcion pri tradukado kaj redaktado koncerne la anglan lingvon. Pli frue li estis estro de sekcioj en la pola kaj portugala lingvoj.

El la elsendo 25.05.2026. Legas Maciek – 01′ 01″

Fine de aprilo (la 24-an) en la Cervantes-instituto en Varsovio finiĝis ciklo de renkontiĝoj dediĉitaj la grupo de polaj infanoj, la viktimoj de la hitlerana germaniga politiko, kiuj en 1946 trovis rifuĝejon en Barcelono.
Tiam al Barcelono venis 125 polaj infanoj, la viktimoj de la germaniga politiko de la 3-a Regno. Dank’ al grafo Józef Potocki kaj pola konsula personalo ili ricevis ŝancon por nova vivo kaj por reakiro de perdita digno.
Lige kun la 80-a datreveno de ĉi tiu evento la Cervantes-instituto en Varsovio kaj la Muzeo de Polaj Infanoj – Viktimoj de Totalismo pretigis ciklon da eventoj proksimigantaj la tiaman diplomatian kuntekston kaj la malfacilan vojon de junaj poloj el germanaj koncentrejoj al Barcelono. La lasta debato okazis sub la titolo „Neatendita azilo. La polaj-hispanaj rilatoj postmilite”.
La eventon partoprenis polaj kaj hispanaj esploristoj. La diskutoj rilatis al eksterlanda politiko de Hispanio post 1945 kaj al klopodoj krei en Barcelono centron por polaj infanoj.
La organizantoj memorigis, ke al la germanigado estis subigitaj ĉirkaŭ 200 mil polaj infanoj, plej ofte kelkjaruloj forŝiritaj de la gepatroj. En centroj en – la okupaciata de germanoj- Pollando ili estis trude germanigataj. Post la milito la pola registro en ekzilo en Londono kaj Pola Ruĝa Kruco retrovis ĉirkaŭ 30 mil tiajn infanojn. Plimulto rapide revenis al Pollando, sed parto de ili daŭre troviĝis en tendaroj por rifuĝintoj en Aŭstrio kaj Germanio. Ĝuste por ili kreiĝis la centro en Barcelono.

El la elsendo 25.05.2026. Legas Maciek – 02′ 02″

Kun scivolemo ni legas pri multaj centjaraj japanoj aŭ sardoj. Centjaruloj vivas ankaŭ en Pollando. Fine de marto 2026 en la tuta lando temis pri 4179 senjoroj. Finante la 100-an vivojaron ili ricevas aŭtomate kroman konstantan monatan monservon en la alteco de preskaŭ 7 mil zlotoj aldone al la jam ricevata emerituro aŭ pensio. Tiu aŭtomateco ne koncernas 100-jarulojn, kiuj ne havas emerituron aŭ pension. Ili devas pruvi per aparta dokumento, ke dum almenaŭ 10 jaroj post la fino de la 16-a vivojaro, la centro de iliaj personaj aŭ ekonomiaj interesoj troviĝis en Pollando.
La plej multaj polaj 100-jaruloj vivas en la centra regiono Mazovio kaj en Silezio, en la suda Pollando. Laŭ la plej novaj datumoj de la pola asekurinstituto ilia nombro kreskas. Dum la lasta jarduono aldoniĝis pli ol 300 grandaĝuloj, kiuj ricevas honoran monservon.

El la elsendo 25.05.2026. Legas Milada 01′ 37″

Laŭ la raporto de Internacia Agentejo por la Migrado, IOM la migrantoj en 2024 – en la monda skalo – konsistigis 3,7 procentojn de la tutmonda populacio. Ilia nombro triobliĝis inter 1970 kaj 2024 ĝis pli ol 304 milionoj. Unu el inter 20 plej grandaj migrokoridoroj kondukas tra la limo inter Germanio kaj Pollando. Ĝi estas la 17-a en la listo, sed en Eŭropo la unua kaj la alia landoj akceptas la plej multajn migrantojn. La trian lokon okupas Francio.
Laŭ la aŭtoroj de la raporto plimulto de la homoj forlasas siajn hejmlandojn pro laboro, pro motivoj familiaj kaj edukaj. Daŭre inter ili estas homoj devigataj al migrado pro persekutoj, perforto kaj katastrofoj.
Pli ol 40 procentoj de la migrantoj, alivorte 121 milionoj naskiĝis en Azio, kaj pli ol 20 procentoj devenas el 6 landoj. Unuavice Barato, sekve Sirio, Bangladeŝo, Ĉinio, Afganlando aŭ Pakistano, kaj krome Meksiko. Inter migrantoj temas pri 158 milionoj da viroj kaj 146 milionoj da virinoj.
Laŭ Internacia Agentejo por la Migrado en 2024 Eŭropo kaj Azio akceptis 94, respektive 92 milionojn da migrantoj. En tiu listo sekvas Norda Ameriko kun pli ol 61 milionoj da migrantoj, kio konsistigas 20 procentojn de la globskala populacio de la migrantoj. Sekvas Afriko, Latina Ameriko kaj Kar aiboj kaj Oceanio.
Inter la 20 plej grandaj interŝtataj migrokoridoroj estas tiu el Meksiko al Usono, kiun en 2024 uzis ĉirkaŭ 11 milionoj da personoj. Sekvas la migrokoridoro inter Afganlando kaj Irano, kiun uzis 3,7 milionoj da migrantoj, la trian – inter Sirio kaj Turkio – uzis 3,5 milionoj da migrantoj. La kvaran lokon okupas migrokoridoro inter Rusio kaj Ukrainio.
La unua raporto de Internacia Agentejo por la Migrado estis publikigita en la 2-mila jaro.

El la elsendo 15.05.2026. Legas Barbara – 03′ 02″

Fine de marto dum aparta solenaĵo en Bruselo estis anoncitaj la rezultoj de la konkurso por la Eŭropa Arbo de la Jaro 2026. En tiu konkurso – organizata ekde 2011 – ne temas pri la arbo plej malnova, plej alta aŭ plej vasta. En la rivalado gravas ĝia historio kaj rolo rilate al la media identeco. Tio, kiel ĝi influas la lokan imagon kaj emociojn.
Nunjare venkis plurjarcenta kverko el Litovio kaj Malnova Sovaĝa Pomujo el Slovakio. Inter la 12 konkursfinalanoj ektroviĝis ankaŭ arbo el la pola loko Szydłowiec, kiu okupis la 3-an lokon. Pasintjare ĝi akiris la titolon de la Pola Arbo de la Jaro, kio ebligis al ĝi partopreni la internacian, t.e. eŭropan rivaladon.
La 110-jara longtiga ulmo apartenas al la plej grandaj atrakciaĵoj de Szydłowiec pro sia aparta formo, dank’ al kiu ĝi estas difinata kiel Kurba Arbo. Ĝi kreskas sur malgranda kastela insulo ĉirkaŭita de fosaĵo kaj karakteriĝas per kliniĝinta – preskaŭ horizontale – trunko, speguliĝanta en la akvo, kio kreas magian etoson. Ĉirkaŭ la arboformo kreiĝas loka legendo. Ĝi rakontas pri senesperiĝinta junulino, kiu ĉiutage sopire fiksrigardis la fosaĵon, post kiam la glaciiĝinta akvo rompiĝis sub la rapidanta al ŝi kavaliro kun la ĝoja informo pri permeso de sia sinjoro edziĝi al ŝi. Iom post iom la memoro pri la knabino paliĝis, sed en tiu loko elkreskis kliniĝinta longtiga ulmo, kiu delikate tuŝetas per siaj folioj la akvospegulon. Kaj la kliniĝinta branĉo por multaj rolas kiel romantika benko.

El la elsendo 15.05.2026. Legas Gabi – 02′ 20″

La malnova ĉefurbo de Pollando, Krakovo troviĝas inter 50 la plej bonaj urboj de la mondo 2026. En la prestiĝa rangolisto de la periodaĵo TimeOut Krakovo estas menciita kiel la unusola loko en Pollando.
La listigita je la 16-a loko ĝi antaŭis tiajn urbojn kiel Porto, Madrido, Sidnejo, Parizo aŭ Singapuro. La rangoliston pretigas ne sole ekspertoj kaj korespondantoj de TimeOut, sed ankaŭ influas ĝin opinioj de la loĝantoj. Estas konsideritaj kultura kaj gastronomia oferto, la socia aspekto, ĝenerala kontentosento de la loĝantoj, favoraj prezoj, alireblo al la verdaj kaj ripozigaj spacoj, la kvalito de la urba trafiko kaj ankaŭ la urba aŭtenteco. La unuan lokon egalrange kun Ŝanhajo kaj Edinburgo akiris Melburno.
Aliflanke la brita ĵurnalo The Times agnoskis la aktualan ĉefurbon de Pollando, Varsovion kiel la plej bonan eŭropan urbon por semajnfina vizito. La redakcio taksis ĝin kiel unu el la plej atrakciaj urboj de la kontinento. Varsovio antaŭis Barcelonon, Romon kaj Lisbonon. La ĵurnalo aprecis en la pola ĉefurbo la ligojn inter historio kaj moderneco, gastronomian oferton, kulturon, verdajn spacojn, sekurecon kaj atrakciajn prezojn.

El la elsendo 05.05.2026. Legas Maciek – 01′ 30″

La pola alkoholaĵa merkato en la jara skalo havas la valoron de 50 miliardoj da zlotoj. Tamen de kelkaj jaroj ĝi ŝrumpas laŭ la nombra konsidero. Poloj limigas la aĉetadon de alkoholaĵoj, kion konfirmas la esploroj pri la konsumado. Laŭ Shopfully Poland tio estas motivita same per la ekonomiaj, kiel ankaŭ per sanaj motivoj.
Antaŭ Pasko Shopfully Poland enketis konsumantojn pri sumo planita por la festokaza aĉeto de alkoholaĵoj kaj poste ripetis la demandon, ĉi-foje celante realajn elspezojn. Antaŭ la Pasko 43,8 procentoj de la demanditoj planis elspezi por alkoholaĵoj ĝis 150 zlotoj, finfine tiun sumon elspezis iom pli da personoj, ĉar 54,4 procentoj de la konsumantoj. Samtempe inter personoj, kiuj planis pli altajn elspezojn por la festokazaj alkoholaĵoj oni notis malkreskon koncerne efektivajn elspezojn, ofte preskaŭ 50-procentan. Apenaŭ kreskis la elcento de personoj, kiuj antaŭ la Pasko deklaris neniujn elspezojn por alkoholaĵoj aŭ abstinadon kaj sekve informis pri efektiva aferstato. La kresko egalis al unu dekono de procento, de 22,3 ĝis 22,4 procentoj. Tiuj datumoj laŭ specialistoj de Shopfully Poland konfirmas la stabilecon de personaj sintenoj rilate alkoholaĵojn. La decidoj rezigni pri la drinkado ne ŝanĝiĝas pro la festa okazo.
Interesaj estas datumoj rilate al la generacio Z, tio estas personoj naskiĝintaj post 1995, kiuj gandkvante rezignas pri alkoholaĵoj preferante sanan vivstilon kaj sobrecon. Z-junuloj drinkas eĉ 87 procentojn de la alkoholaĵoj malpli ol la antaŭa generacio, sekvante la tendencon NoLo, sen alkoholaĵo aŭ alkoholaĵo nur malaltprocenta.

El la elsendo 05.05.2026. Legas Maciek – 02′ 14″

Malgraŭ la fakto, ke 61 procentoj de la polaj konsumantoj ĉiutage pagas elektronike, eĉ 47 procentoj asertas, ke la ebleco uzi kontantan monon estas necesa por financa sekureco. La pagadon per kontanta mono preferas 31 procentoj de la enketitoj. I.a. tio sekvas el la enketo de la instituto IBRIS por BLIK, pola poŝtelefona pagosistemo.
Plej ofte la preferon por elektronikaj pagoj manifestas personoj malpli ol 40-jaraj, entute tri kvaronoj de la respondintoj. Oni konstatis krome, ke ju pli altajn enspezojn oni havas , des pli ofte oni elektas la poŝtelefonajn pagojn. Ekzemple eĉ 78 procentoj de la personoj enspezantaj pli ol 7 mil zlotojn nete elektas ciferecajn pagojn.
Kiel atentigas la aŭtoroj de la enketo, poloj ne rezignas pri fizika mono tutece, sed ŝanĝiĝas ilia maniero ĝin uzi. Preskaŭ ĉiu dua persono respondis, ke kontantan monon li/ŝi bezonas en krizaj situacioj kaj 36 procentoj informis, ke kontantan monon akiras helpe de poŝtelefono.
Tamen la tendenco al modernaj pagosolvoj ne estas sama en la tuta socio. Ĝenerale 44 procentoj de la respondintoj preferas la komforton uzi la poŝtelefonan bankoaplikaĵon. En tiu grupo, 72 procentoj de la respondintoj havis 18-29 jarojn, dum personoj pli ol 50-jaraj uzantaj poŝtelefonan bankoaplikaĵon, konsistigis nur 24 procentojn.
Ĝis nun 13 procentoj de la enketitoj plene rezignis pri la uzo de kontanta mono. Inter la plej junaj respondintoj, tio estas personoj 18-29 jaraĝaj, pri la fizika mono rezignis 24 procentoj.

El la elsendo 05.05.2026. Legas Milada – 02′ 48″

La pola porokaza monbileto „La miljara jubileo de la kroniĝo de Bolesław Chrobry” estis deklarita de Internacia Societo de Monbiletoj (IBNS) la plej bona en 2025.
La monbileto adresita al kolektantoj rivalis kun monbiletaj proponoj anoncitaj de la centraj bankoj el Turkmenio, Mekisiko, Kazaĥio, Tajlando, Bocvano, Namibio, Papuo-Novgvineo kaj Srilanko.
La pola monbileto en la reta voĉdonado, meze de decembro 2025, kun partopreno de retumantoj el la tuta mondo, akiris la plej multajn voĉojn.
La premiita kolektista monbileto kun la valoro de 20 zlotoj prezentanta bildon de la unua kronita gvidanto de Pollando estis emisiita nur en 70 mil ekzempleroj. Ĝi estis encirkuligita en novembro 2025. La grafikaĵo ligas al la pasinta tiujare miljara jubileo de la unua kroniĝo de la pola reĝo.
Sur la fronta parto la monbileto prezentas buston de Bolesłw Chrobry, kiu apogas sin je glavfusto, kaj aglon kun florkrono sur kronita ŝildo. La bildon inspiris grafikaĵo de Rudolf Frederyk Friedlein el ĉ. 1857.
La malantaŭa parto de la monbileto prezentas fragmenton de la Katedrala Pordego, en la unua ĉefurbo de Pollando Gniezno, kun historiaj scenoj ligitaj kun la komenco de la pola ŝtato. La ĉefa elemento estas pikilo el la ĵetlanco de sankta Maŭrico, kiun Bolesław Chrobry ricevis donace el la manoj de la imperiesto Otton la 3-a dum lia vizito en Gniezno.

El la elsendo 10.04.2026. Legas Gabi – 02′ 15″

La kvarfoja pola olimpika ĉampiono pri la piedirado, Robert Korzeniowski estis distingita en marto per kavalira Honora Legio. Enmanigante la distingon la franca ambasadoro en Pollando parolis ne nur pri la sportaj atingaĵoj de Korzeniowski, sed ankaŭ pri liaj meritoj por la konstruado de rilatoj inter Pollando kaj Francio. La solenaĵon partoprenis ankaŭ liaj amikoj el la francaj kluboj US Tourcoing kaj Racing Club de France.
Robert Korzeniowski komencis kolekti la orajn medalojn ekde la olimpiko en Atlanto en 1996 en la branĉo piedirado je 50 kilometroj. Dum la sekva olimpiko li fariĝis dufoja ormedalulo je distacoj je 20 kaj 50 kilometroj. Dum olimpiko en Ateno li gajnis oran medalon je la distanco de 50 kilometroj. Krome Korzeniowski enkontigis 4 medalojn en la tergloba ĉampionado en la jaroj 1995-2003.
En la jaroj 1997-2004 Robert Korzeniowski plenumis la honoran funkcion de ambasadoro de Toleremo kaj Fair Play ĉe Konsilio de Eŭropo. Post la emeritiĝo en 2004 Korzenowski rezignis pri la sporta kariero, sed ne retiriĝis el sporto. Li establis klubon RK Athletics kaj fondaĵon de Robert Korzeniowski, kiu organizas rivaladojn kaj popularigas leĝeratetikon inter junuloj.
La Honora Legio estas la lasta distingo por la sportisto plurfoje distingata ankaŭ en Pollando i.a. per la Kavalira Kruco, Oficira kaj Komandora Kruco de la Ordeno de la Renaskĝo de Pollando.
Robert Korzeniowski ricevis ankaŭ la oran medalon de la franca ministerio por junularo kaj sporto kaj troviĝas en la Galerio de Famo de la Internacia Federacio de Leĝera Atletiko.

El la elsendo 10.04.2026. Legas Maciek – 02′ 00″

La ministeroj de la Pasko 2026 en la Katolika Eklezio la unuan fojon trapasas sub la gvido de la papo Leono la 14-a, kiu – kiel oni substrekas – sukcese kaj talente ligas la defion de la nuntempo kun la referenco al manovaj strukturoj kaj stiloj en la funkciado de la papado.
Dum la Paska periodo temas i.a. pri la liturgio de la Sankta Ĵaŭdo denove celebrita en la Bazilko ĉe Laterano, la persona gvido de la Krucovojo en la roma Koloseo, kaj fine la liturgio de la Sankta Nokto, kiun denove inaŭgurigis la rito de la fajro, kiu simbolas komenco de la nova tempo. La flamigita de sekaj prunelbranĉoj granda kand elo el la abela vakso, simbolanta la Resurektintan Kriston inaugurs la liturgion de la Sankta Nokto.
Samtempe la amaskomunikiloj informas, ke malgraŭ persekutoj, la Katolika Eklezio frontas revigliĝon de kredo en iuj medioj. En Francio, kiu estas tradicie laika lando, haste kreskas la nombro de plenkreskuloj kaj junaj homoj, kiuj akceptas dum la Sankta Nokto, antaŭanta la Paskon, la baptosakramenton. En 2026 – laŭ la Konferenco de la Franca Episkoparo – temis pri 7135 personoj, kio kompare kun 2023 signifas 32-procentan kreskon. En la Katedralo de Westmister, Brito en 2026 la sakramentojn de bapto, konfirmaco kaj sankta komunio akceptis preskaŭ 800 plenkreskuloj.
Laŭ la aŭstralia „Catholic Weekly”, ĉiam pli da viroj el la generacio Z, do maturiĝintaj en la cifereca epoko serĉas profundan rilaton al Dio. Laŭ la aŭstralia NCLS rezulltas, ke eĉ 39 procentoj de viroj de ĉi tiu generacio (en la aĝo inter la 18-a kaj 28-a vivojaroj) opinias sin kristanoj. La unuan fojon ekde 30 jaroj ili superis la kristanajn virinojn, kiuj kalkuliĝas je 28 procentoj.
Laŭ la Papa Jarlibro kaj la Statistika Jarlibro de la Roma Eklezio por la jaroj 2023-2024 la nombro de katolikoj en Afriko en 2024 estis je 7 milionoj da personoj pli granda ol en 2023 kaj konsistigas 20,4 procentojn de la monda katolikaro. Tiel Afriko supris Eŭropon, kie la datumoj informas pri 20,1 procentoj da katolikoj. En ambaŭ Amerikoj katolikoj konsisitigas 64 procentojn de la loĝantoj. En Usono temas pri 47,7 procentoj. En Oceanio ĉiu kvara loĝanto estas katoliko. En Azio tiu elcento egalas al 3,3 procentoj.

El la elsendo 05.04.2026. Legas Barbara – 03′ 49″

La pola parlamento en la lastaj tagoj de marto omaĝis per aparta rezolucio datrevenon de historia evento. La 1-an de aprilo 2026 pasis la 370-a datreveno de >Ĵuroj de Lvovo<, kiujn la reĝo de Pollando, Jan Kazimierz prezentis antaŭ la blido de Gracoplena Dipatrino, en la lvova katedralo. En sia alparolo la reĝo Jan Kazimierz deklaris: „Hodiaŭ mi elektas Vin kiel mian Patroninon kaj kiel Reĝinon de miaj ŝtatoj”. La pola parlamento-sejmo en la datrevena rezolucio, proklamita per la plimulto memorigas, ke la >Ĵuroj de Lvovo< fariĝis unu el la plej gravaj politikaj-religiaj aktoj en la historio de Pollando. La Respubiko de Ambaŭ Nacioj meze de la 17-a jarcentro troviĝis en tre malfacila situacio interna kaj internacia; i.a. en 1655 Svedio atakis Pollandon. Tiu ĉi atako pro sia skalo kaj dimensio ricevis la nomon „la diluvo”. Oni taksas, ke „unu el la ŝlosilaj momentoj en la senpardona milito estis sukcesa defendo de la Helmonta Klostro kontraŭ svedoj en Częstochowa”.
La datrevena rezolucio de la pola parlamento konstatas i.a., ke la proklamo de la Dipatrino-la Reĝino de Pollado influis la firmiĝadon de la nacia identeco, disvastiĝon de la Maria-kulto, ĝi ebligis ankaŭ al la socio konsolidiĝi en batalo kontraŭ komunaj malamikoj. En la tuta lando komenciĝis partizana milito, kiun partoprenis ĉiuj tavoloj de la pola nacio.

El la elsendo 05.04.2026. Legas Milada – 02′ 28″

Raportoj traktataj antaŭ UNo-forumo kaj publikaĵoj de la internaciaj organizoj, kiel Open Door aŭ Helpo al la Bezonanta Eklezio elmontras, ke kristanoj estas unu el la plej forte persekutataj religiaj grupoj en la mondo. Laŭ stato el la komenco de 2026 la skalo de persekutoj senĉese kreskas. Ili rilatas al preskaŭ 400 milionoj da kristanoj en la mondo. Laŭ disponeblaj donitaĵoj ĉiutage pereas 13 kristanoj, pli fruaj fontoj informis pri pli ol 170 mil kristanaj viktimoj jare.
Monda Indekso de Persekutoj 2025 kaj raportoj el la komenco de la nuna jaro konfirmas „nerenkontitan ĝis nun skalon de kontraŭkristana perforto kaj altan, eĉ eksterman nivelon de persekutoj en pli ol 50 landoj”. La plej malfacilan situacion frontas kristanoj en Subsahara Afriko, ekzemple Niĝerio, en la Proksima Oriento, en kelkaj regionoj de Azio. La Apostola Ĉefurbo ĉe UN-o Forumo en Ĝenevo konstante alarmas pri la situacio de kristanoj alvokante defendi la religian liberecon. Ke ne temas pri bagatela afero atestas la starigita Internacia Memortago pri Viktimoj de Perfortoaktoj pro Religio aŭ Konfesio, solenata la 22-an de aŭgusto.
La raportoj de Organizaĵo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE), de Ordo Iuris elmontras la kreskantan nombron de deliktoj kaj krimoj pro malamo rilate kristanojn en Eŭropo, inkluzive de vandalismaj aktoj en preĝejoj de Francio, Brito aŭ Germanio. Ili videble kreskis, en la lasta periodo de la tiel nomata batalanta demokratio, ankaŭ en Pollando.
La plej nova raporto Open Doors 2026 reliefigas, ke la persekutado de kristanoj havas sisteman karakteron. Ĝi rilatas same al la fizika perforto, kiel ankaŭ al jura kaj socia diskriminacio. La kontraŭkristana persekutado koncernas ĉiujn vivsferojn – privatan, familian, socian, nacian kaj eklezian.

El la elsendo 30.03.2026. Legas Milada – 03′ 01″

Krakovo lanĉas interesan eksperimenton kun pionira karaktero en la skalo de Pollando. Temas pri antikoncipiga projekto rilata al la urbaj kolomboj, kiu en humaneca maniero limigos la troan populacion de la birdoj, plibonigante ilian bonstaton kaj pozitive influonte la purecon kaj estetikon de la urbo.
La projekto konsistas en la dozado en birdomanĝujoj instalitaj urbcentre de maizograjnoj kun speciala, sekura por homo kaj aliaj animaloj antikoncipiga substanco. La programo estis pretigita kunlabore kun sciencaj kaj esploraj institutoj kaj esplorcentroj.
Krakovo enkondukas ĉi tiun solvon imitante aliajn urbojn, ĉefe en Eŭropo kaj Kanado. Tiuj projektoj estas realigataj en Belgio kaj aparte en la urbo Willebroek, en Italio, kiu jam en 2002 registris tiucele la medikamenton Ovistop, en Barcelono, Hispanio. Similajn projektojn enkondukas aŭ testas Aŭstrio, Tajvano, Japanio kaj Kolombio. En Kanado ekde 2022 oni testas antikoncipigajn birdomanĝujojn OvoControl.
Kvankam kolomboj estas nedisigebla elemento de la urba panoramo, ilia troa kvanto kreas grandajn problemojn. Unusola maniero limigi la nedezirindajn fenomenojn, jam sukcese aplikata en multaj aliaj landoj, estas la kontrolo de la kolomba populacikresko.

El la elsendo 25.03.2026. Legas Gabi – 01′ 47″

Fine de 2025 en la Białowieża-Arbarego, en la nordorienta Pollando, estis notitaj 1176 bizonoj (Bison bonasus) vivantaj libere.
La nunjara frosta vintro favoris la observadon de la bestoj, kiuj volonte grupiĝis ĉirkaŭ la nutrigaj trogoj. Tio faciligis ne nur taksi la kvanton de la bestoj en la grego, sed ankaŭ juĝi ilian bonstaton, sanstaton kaj difini la nombrecon de la populacio kun konsidero de la aĝo kaj sekso de la bestoj. Tio ne sukcesis plene, sed tamen oni sukcesis difini, ke temis i.a. pri 248 maskloj kaj 505 femaloj. Oni rekonis 176 bizonidojn, tio estas junajn bestojn naskiĝintajn pasintjare.
Dum la pasintjara nombrado oni konstatis 870 bizonojn vivantajn libere. Tamen sciencistoj kaj arbaristoj atentigis, ke aŭtune de la pasinta jaro bizonoj, kiuj pli frue migris al alia tereno, en kiu vivas bizonoj, tio estas la Knyszyn-Arbarego revenis al la Białowieża-Arbarego.
La vintra nombrado de bizonoj okazas ne sole sur la arbaraj terenoj, sed ankaŭ sur la najbaraj terenoj al la Białowieża-Arbarego, kien la animaloj povas libere moviĝi.

El la elsendo 25.03.2026. Legas Maciek – 01′ 27″

La 24-an de marto Pollando solenis la Nacian Tagon de Memoro pri Poloj Savantaj Judojn dum la 2-a mondmilito. Krom solenaĵoj en Pollando, en la Eŭropa Parlamento estis malfermita porokaza ekspozicio, pretigita de la Rrzeszów-filio de Instituto pri la Nacia Memoro. Ĝi daŭros ĝis la plej proksima vendredo.
La ekspozicipaneloj kun elektitaj fotoj kaj dokumentoj prezentas helpon donatan de poloj al la juda loĝantaro sub la germana okupacio. Temas same pri la organiza helpo de ŻEGOTA (Konsilio por helpi judojn), kiel ankaŭ individua, same en la okupaciita de germanoj lando, kiel ankaŭ ekster ĝiaj limoj.
La ekspozicio i.a. proksimigas la silueton de la pola diplomato Aleksander Ładoś, kiu gvidis dum la milito grupon de diplomatoj, kiuj savadis judojn disponigante al ili falsajn pasportojn (almenaŭ 3262), kiuj konfirmis ilian civitanecon de Latina Ameriko. Ĝi proksimigas la familion Ulma, kiuj – kaŝante 8 judojn dum la germana okupacio estis murditaj kun siaj 5 infanoj kaj la 6-a ankoraŭ ne naskita. La ekspozicio memorigas, ke dum la 2-a mondmilito pereis preskaŭ 6 milionoj da polaj civitanoj, inkluzive de 3 milionoj da polaj civitanoj de juda nacieco. Ĉirkaŭ 230-300 mil judoj entreprenis la provon savi la vivon, en kio helpis poloj malgraŭ la fakto, ke pro ĉia helpoformo al j udoj minacis la mortopuno.
Al la solenaĵoj okaze de la Tago de Memoro pri Poloj Savantaj Judojn dum la 2-a mondmilito ni referencos en la hodiaŭa programo, aparte en la kunteksto de la figuro de pastro Marceli Godlewski, omaĝita en la varsovia preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj. Apartan ateston de lia agado donis Ludoviko Kristoforo Zaleski-Zamenhof en la libro „La Zamenhof-strato” de Roman Dobrzyński.

El la elsendo 25.03.2026. Legas Milada – 03′ 12″

Pollando aliĝas al tiuj ŝtatoj, kiuj en kompleksa maniero protektas sian kulturan heredaĵon pere de ciferecigado kaj plurjara arkivado. Fine de februaro la ciferecigitaj kopioj de Chopin-manuskriptoj kaj ankaŭ liaj korespondaĵoj disponigitaj de la varsovia Chopin-Instituto estis transdonitaj al la Monda Arkta Arkivo, difinata ankaŭ kiel Biblioteko de la Mondofino. Tio estis jam la dua depono el Pollando.
La funkcianta ekde 2017 Arctic World Archive / Arkta Monda Arkivo troviĝas en la loko Longyearbyen ĉe la norvega arkipelago Svalbard. Tio estas malfunkcianta karbominejo, troviĝanta profunde sub la tero, en kiu regas konstantaj klimataj kondiĉoj, pro tio ĝi estas ideala loko por protekti kulturhavaĵojn. Baze de Spicberga Traktato el 1920 la norvega arkipelago estis agnoskita de ĝiaj sigelintoj kiel la senmilitarigita zono, kaj ebligas al ili utiligi la naturprovizojn de la arkipelago kaj gvidi tie sciencajn esplorojn. La signifo de la Arkta Arkivo estas nesubtaksebla en la kunteksto de la aktualaj geopolitikaj perturboj.
La unua pola depono estis transdonita al la Arkta Arkivo en 2024. Ĝi enhavis ciferecigitajn kopiojn de aliaj muzikaj manuskriptoj de Frederiko Chopin, inkluzive de liaj aŭtografoj el la Chopin-Muzeo en Varsovio. En 2026 krom la jam menciita en la komenco depono de la Chopin-Instituto al la pola breto en la Arkta Arkivo estis transdonitaj ciferecigitaj kopioj de muzikaj manuskriptoj kaj presaĵoj el elektitaj polaj bibliotekoj, arkivoj kaj muzeoj, do la plej valoraj provizoj de la polaj muzikaj bibliotekoj.
La deponaĵoj estas registritaj kun la uzo de teknologio Piql servanta por longdaŭra kaj enorme firma arkivigado de ciferecigitaj informoj sur fizika materialo, speciala teknika bendo. Tiu teknologio ebligas en konstantaj kondiĉoj protekti la datumojn eĉ pli ol unu mil jarojn.
La polaj materialoj kreiĝis kadre de la projekto subvenciita de la Unio „Pola muzika kulturo en la eŭropa perspektivo – fontoj kaj kuntekstoj”.

El la elsendo 15.03.2026. Legas Maciek – 02′ 32″

En Pollando la simbolan paŝon al matureco la statistika virino faras du jarojn pli frue ol la mezuma polo. Laŭ la datumoj de Eurostat polinoj forlasas la familian hejmon havante malpli ol 26 jarojn. Laŭ ĉi tiu vidpunkto Pollando okupas la mezan lokon en la eŭropa statistiko.
Eĉ ĝis la 19-a jarcento – almenaŭ dum kelkaj, dekkelkaj jaroj – la aĝo de junaj personoj forlasantaj la hejman neston estis malkreskanta. Sed la pandemio de kovim-19, kalkulata ĝis 2021, signife plilongigis la periodon de la eksterhejma memstariĝo.
Ĝenerale la fakto, ke junaj virinoj pli frue ol viroj forlasas la familian hejmon ne estas sole la pola specifaĵo. Tio okazas en ĉiuj eŭropaj landoj, i.a. en Italio, Greklando, Bulgario kaj Kroatio. Aliflanke pli frue la familian neston forlasas junuloj en Skandinavio. Ekzemple statistika svedino memstariĝas antaŭ la 22-a vivojaro, svedoj antaŭ la 23-a vivojaro.
Aldonendas, ke la decido pri pli frua memstariĝo de polinoj estas alprenata ofte malgraŭ iliaj malpli altaj salajroj rilate al la viraj.

El la elsendo 15.03.2026. Legas Milada – 02′ 01″

La Gvidlibro de Michelin senĉese monitoras la evoluon de la kuirartaj vojaĝceloj en la tuta mondo. Ĝi kunlaboras kun organizaĵoj respondecaj pro la promociado de turismo en unuopaj landoj kaj regionoj. En Pollando tiu kunlaboro okazas kun la Pola Turisma Organizo. Tamen la elekto de restoracioj, kiuj rajtas ricevi la markon Michelin okazas ekskluzive baze de laboro de anonimaj inspektoroj.
Nunjare la unuan fojon la esplorado de polaj restoracioj okazos en la tuta lando kaj la plena listo estos anoncita fine de majo 2026. Ĝis nun Michelin-inspektoroj estis taksantaj restoraciojn en Varsovio, Poznano, Krakovo, Vroclavo kaj en la Pomeria Vojevodio. Ĉar la gastronomia merkato dinamike evoluas Michelin decidis vastigi siajn esplorojn je aliaj polaj urboj, kiel Bjalistoko, Katowice aŭ Lodzo, la apudmaraj kuraclokoj kaj eĉ lokoj ĉirkaŭ grandaj urboj.
En sia pritaksado la inspektoroj de Michelin aplikas, ekde la komenco, la samajn kvin tradiciajn kriteriojn. Temas pri la kvalito de la ingrediencoj, gustoharmonio, lerteco regi la kuirartajn teknikojn, personeco de la restoraciestro emfazita per kuirarta talento, kohereco de la menuo ankaŭ en la tempa perspektivo.
La Michelin-gvidlibro aperis en Francio lime de la 19-a kaj la 20-a jarcentoj liverante praktikajn informojn por vojaĝemaj aŭtistoj. La ampleksigitan restoraciselekton en Pollando akompanos elekto de hoteloj rekomendataj de la Michelin-gvidlibro. Ĝi enhavos la plej rekomendindajn kaj inspirajn tranoktolokojn en Pollando kaj en la mondo. Entute temos pli ol 8 mil hoteloj, kun konsidero de malsamaj prezoniveloj, en pli ol 130 landoj.

El la elsendo 05.03.2026. Legas Maciek – 02′ 07″

La valoro de nutraĵeksporto el Pollando en 2025, laŭ la raporto de la Nacia Centro por Agrikulturo (KOWR), atingis la rekordan valoron de 58,4 miliardoj da eŭroj. Tio estis kresko je 8,6 procentoj kompare kun 2024. Laŭ liveritaj datumoj, la plej grandan parton de eksportitaj varoj konsistigis viando, viandoproduktoj kaj brutaro (22% de la eksportovaloro).
Cerealaĵoj kaj prilaboritaj produktoj okupis la duan lokon kaj egalis al 11 procentoj de la eksportvaloro. Tabako kaj tabakproduktoj konsistigis 10 procentojn de la eksportitaj varoj, kaj tiuj produktoj estis venditaj ĉefe al Germanio, Hispanio kaj Italio. Polaj agronutraĵaj produktoj estis 75-procente eksportitaj al la unia merkato, kaj ilia valoro egalis al 43,9 miliardoj da eŭroj. La pola nutraĵeksporto el 2025 plej grande kreskis al Germanio, Francio, Nederlando kaj Ĉeĥio. Koncerne la kvinan plej grandan komercan partneron de Pollando, kiu estas Britio, la valoro de la pola nutraĵeksporto restis sur la nivelo de 2024.
Krome la polaj agro-nutraĵaj produktoj estis en 2025 eksportitaj al landoj ekster la Eŭropa Unio kaj ilia valoro egalis al 14,5 miliardoj da eŭroj. La ĉefaj klientoj de polaj nutraĵproduktoj estis Britio, Ukrainio, Usono kaj Turkio. Krome kreskis la eksportovaloro de la samaj polaj produktoj al tiaj landoj, kiel la Demokratia Respubliko Kongo (35%), Serbio (34%), Kosovo (25%), Albanio (28%), kaj la ukraina merkato (23%). En 2025 signife kreskis ankaŭ la eksporto de polaj agro-nutraĵaj produktoj al iuj sudorientaziaj landoj. La valoro de la pola eksporto al Tajvano kreskis je 53 procentoj, al Filipinoj je 21 procentoj, al Vjetnamio je 19 procentoj, al la Suda Koreio je 18 procentoj kaj al Malajzio je 15 procentoj.

El la elsendo 05.03.2026. Legas Milada – 03′ 19″

Meze de januaro Bielsko-Biała en la suda Pollando festis la atribuon de la nomo Pola Ĉefurbo de Kulturo 2026. La programo de la Polaj Ĉefurboj de Kulturo estis prezentita en septembro 2024 de la tiama kulturministro, Hanna Wróblewska. Ĝi kreiĝis responde al la alvoko de la finalanoj de la konkurso por la Eŭropa Ĉefurbo de Kulturo 2029. Tiel la urboj Bielsko-Biała [bjelsko bjaŭa], Katowice kaj Kołobrzeg [koŭobĵek] ricevis plian ŝancon por kultura evoluo. Tio imitas la modelon konatan i.a. el Italio. En 2027 la titolon de la Pola Ĉefurbo de Kulturo ĝuos Katowice, en 2028 la titolon ricevos Kołobrzeg.
En 2026 dank’ al tiu ĉi titolo en Bielsko-Biała dum la tuta jaro okazos pli ol 100 kultureventoj, inkluzive de tiuj, kiuj havas longan tradicion, kiel Internacia Festivalo de Pupteatra Arto, du ĵazaj eventoj kaj Festivalo de Polaj Komponistoj. Tute nova projekto estas adresita al junaj komponistoj Preisner Poento-konkurso, kiun patronecas konata komponisto Zbigniew Preisner. Por partopreni ĝin necesos ilustri muzike la pentraĵon de Pieter Bruegel „La Babelturo”. La plena programo estas konsultebla rete ĉe bb2026.pl
Aldonendas, ke ĝuste la urbon Bielsko-Biała Pola E-Asocio elektis kiel lokon de sia nunjara kongreso.

El la elsendo 25.02.2026. Legas Pamela – 02′ 04″

Fine de januaro en Dubajo okazis unu el la plej gravaj eventoj en la nutrosektoro, Gulfood 2026.  Partoprenis ĝin pli ol 8500 ekspoziciantoj el 195 landoj. La vizitantoj povis konatiĝi ankaŭ kun la pola eksporta nutraĵoferto de 44 firmaoj, kadre de la nacia stando „Pollando gustas bone”, kiu prezentiĝis en tri apartaj lokoj kun la suma areo de 510 kvadrataj metroj.
Krome funkciis informa-promocia stando rilate al la programo 2024-2029. Krom la materialoj pri la pola agrikultura-nutraĵa sektoro kaj pri la polaj firmaoj, ĉiutage estis organizitaj de la polaj kuirmajstraj fakuloj kuirartaj prezentoj kaj pretigitaj de ili frandaĵoj. En aparta sektoro estis gviditaj merkatistaj interparoloj kun estontaj kunkontraktintoj, partneroj.
GULFOOD-foiro apartenas al la ĉefaj foiroj en la nutraĵa branĉo, ebligantaj al Pollando ne sole prezenti riĉan oferton de polaj nutraĵproduktoj al klientoj merkatistaj kaj individuaj. Ĝi estas ankaŭ la okazo ligi kontaktojn kun kunkontraktintoj el la Proksima Oriento, Afriko kaj Azio.
La laŭvica eldono de GULFOOD-foiro okazos en Dubajo en marto 2027, kiun denove partoprenos Pollando kun siaj naciaj standoj „Pollando gustas bone”.

El la elsendo 20.02.2026. Legas Maciek – 01′ 39″

Ekde la 17-a de februaro freŝaj fruktoj kaj legomoj, kaj krome bananoj vendataj en Pollando senpakume devas havi klaran grafikan simbolon de la devenlando, tio estas bildon de ĝia flago. Tiu informo devas troviĝi en videbla loko kaj esti legebla por ne erarigi klientojn. Tio ebligas al kliento havi plenan kaj klaran informon pri la aĉetataj produktoj. Ne estas klare, kiel aspektos la signado de la amaskvante vendataj produktoj el aliaj landoj, kiuj estas pakumataj en Pollando kaj vendataj kiel polaj produktoj. Tio aparte rilatas al produktoj el Ukrainio.
Krome, se la ĉefa produktokonsistero devenas el alia lando ol la vendopreta produkto la informo devas teksti „produktita en Pollando el ĉina ajlo”. Produktoj aperintaj sur la merkato antaŭ la 17-a de februaro povas esti vendataj laŭ malnovaj principoj ĝis elĉerpiĝo de la provizoj. Ĝis nun la klara difino de la produktodeveno rilatis sole al polaj produktoj.
Krome en 2026 ekde la 14-a de junio la etikedoj de miksitaj diverslandaj mieloj devos enhavi detalan informon pri ilia devenlando, ekzemple rilate mielmiksaĵojn: 60 procentoj el Argentino, 40 procentoj el Ĉinio. Ĝis nun mankas informoj, ĉu tio rilatos ankaŭ al informoj pri la jam vendataj miksaĵoj de olivoleo kaj vinoj el diversaj eŭropuniaj landoj.

El la elsendo 20.02.2026. Legas Milada – 02′ 07″

La fondaĵo „Perspektywy” jam de 16 jaroj organizas – kadre de la programo „Study in Poland” kune kun konferenco de la rektoroj de polaj altlernejoj – la konkurson „Interstudent”. En la eldono 2026 estis elektitaj 8 eksterlandaj studentoj , kiuj pro siaj aktivadoj riĉigas la lokan akademian medion kaj konstruas pontojn inter kulturoj. Nunjare la konkurskapitulo elektis la plej bonajn kaj plej aktivajn studentojn el inter pli ol 200 kandidatoj el 55 altlernejoj kaj 51 landoj.
En la kategorio de bakalaŭraj studoj la premion ricevis Emilie Horn (Germanio/Brazilo) el la fakultato pri Internacia Merkatistiko de la Ekonomika Universitato en Krakovo. En la kategorio de magistrigaj studoj laŭreatoj fariĝis Valeria Quintana Solis el Meksikio, studentino de juro en la Jagelona Universitato kaj Munisa Ziyomukhamedova el Uzbekio studanta Financan Administradon kaj Kontadon en Supera Merkatika Lernejo en Dąbrowia Górnicza. Kiel la plej bona studento de doktorigaj studoj estis elektita Jeremy Caldeira el Usono el la Doktoriga Lernejo de la Sociaj Sciencoj de Varsovia Universitato.
La plej bona polkolonia studento evidentiĝis Nicola Secci el Italio studanta aplikatan informadikon en la Vroclava Politekniko. Specialajn premiojn pro aparta scienca kaj socia agado ricevis Wiktoria Ptak el Usono, studentino de la kuracista fakultato e n la Medicina Universtato en Bjalistoko, Fatih Pekcan el Turkio, studento pri psikologio el la Supera Lernejo de Socia Psikologio kaj Pascal Muam Mah el Kamerunio, doktoriĝonto en la Min- kaj Fandindustria Akademio en Krakovo. La premioj estis enmanigitaj fine de januaro en Krakovo dum la konferenco „Eksterlandaj studentoj en Pollando 2026”.

El la elsendo 10.02.2026. Legas Maciek – 02′ 13″

La Politekniko de Vroclavo en la sudokcidenta Pollando funkciigis novan fakultaton pri robotiko kaj inteligentaj mekatronikaj sistemoj. Studoj havas interbranĉan karakteron kaj edukos estontajn specialistojn por la inteligenta industrio.
Dum la studoj (parte distancaj) studentoj disponos pri modernaj laboratorioj, kaj ŝlosila estos kunlaboro dum la studoj kun industrio kaj la ebleco verki diplomlaboraĵojn kunlabore kun firmaoj. Studontoj povas elekti inter du specializoj – mekatroniko kaj industria aŭtomatiko kaj robotiko. La studoj pri la nova specializo daŭros tri semestojn.
Samtempe la studentiga kampanjo en la Vroclava Politekniko rilatas al 59 studdirektoj, inter kiuj estas anglalingvaj. Estis pretigitaj 3 417 lokoj, inkluzive de 390 en eksterĉeestaj studoj. En la Vroclava Politekniko studas 21 mil personoj, inkluzive de 1600 studentoj eksterlandaj el 70 landoj. Estas 850 doktoriĝantoj, inkluzive de 120 eksterlandanoj.

El la elsendo 10.02.2026. Legas Maciek – 01′ 20″