Novaĵoj

La fondaĵo „Perspektywy” jam de 16 jaroj organizas – kadre de la programo „Study in Poland” kune kun konferenco de la rektoroj de polaj altlernejoj – la konkurson „Interstudent”. En la eldono 2026 estis elektitaj 8 eksterlandaj studentoj , kiuj pro siaj aktivadoj riĉigas la lokan akademian medion kaj konstruas pontojn inter kulturoj. Nunjare la konkurskapitulo elektis la plej bonajn kaj plej aktivajn studentojn el inter pli ol 200 kandidatoj el 55 altlernejoj kaj 51 landoj.
En la kategorio de bakalaŭraj studoj la premion ricevis Emilie Horn (Germanio/Brazilo) el la fakultato pri Internacia Merkatistiko de la Ekonomika Universitato en Krakovo. En la kategorio de magistrigaj studoj laŭreatoj fariĝis Valeria Quintana Solis el Meksikio, studentino de juro en la Jagelona Universitato kaj Munisa Ziyomukhamedova el Uzbekio studanta Financan Administradon kaj Kontadon en Supera Merkatika Lernejo en Dąbrowia Górnicza. Kiel la plej bona studento de doktorigaj studoj estis elektita Jeremy Caldeira el Usono el la Doktoriga Lernejo de la Sociaj Sciencoj de Varsovia Universitato.
La plej bona polkolonia studento evidentiĝis Nicola Secci el Italio studanta aplikatan informadikon en la Vroclava Politekniko. Specialajn premiojn pro aparta scienca kaj socia agado ricevis Wiktoria Ptak el Usono, studentino de la kuracista fakultato e n la Medicina Universtato en Bjalistoko, Fatih Pekcan el Turkio, studento pri psikologio el la Supera Lernejo de Socia Psikologio kaj Pascal Muam Mah el Kamerunio, doktoriĝonto en la Min- kaj Fandindustria Akademio en Krakovo. La premioj estis enmanigitaj fine de januaro en Krakovo dum la konferenco „Eksterlandaj studentoj en Pollando 2026”.

El la elsendo 10.02.2026. Legas Maciek – 02′ 13″

La Politekniko de Vroclavo en la sudokcidenta Pollando funkciigis novan fakultaton pri robotiko kaj inteligentaj mekatronikaj sistemoj. Studoj havas interbranĉan karakteron kaj edukos estontajn specialistojn por la inteligenta industrio.
Dum la studoj (parte distancaj) studentoj disponos pri modernaj laboratorioj, kaj ŝlosila estos kunlaboro dum la studoj kun industrio kaj la ebleco verki diplomlaboraĵojn kunlabore kun firmaoj. Studontoj povas elekti inter du specializoj – mekatroniko kaj industria aŭtomatiko kaj robotiko. La studoj pri la nova specializo daŭros tri semestojn.
Samtempe la studentiga kampanjo en la Vroclava Politekniko rilatas al 59 studdirektoj, inter kiuj estas anglalingvaj. Estis pretigitaj 3 417 lokoj, inkluzive de 390 en eksterĉeestaj studoj. En la Vroclava Politekniko studas 21 mil personoj, inkluzive de 1600 studentoj eksterlandaj el 70 landoj. Estas 850 doktoriĝantoj, inkluzive de 120 eksterlandanoj.

El la elsendo 10.02.2026. Legas Maciek – 01′ 20″

La 26-an de januaro oni solenis en Pollando la 60-jariĝon de la unua sukcesa transplanto de renoj. La operacio daŭris 57 minutojn kaj la reno preskaŭ tuj komencis funkcii. Tiu evento fariĝis simbolo de la dinamika evoluo de la organtransplantado dum la sekvaj ses jardekoj.
En la 60-aj jaroj la transplantologio apenaŭ komencis evolui kaj en la mondo okazis nur kelkcent rentransplantoj. En Pollando la operacio havis pioniran karakteron – ne nur laŭ la medicina – sed ankaŭ laŭ la organiza kaj leĝa konsidero. Ankoraŭ ne ekzistis reguloj pri cerba morto nek leĝoj pri transplantado. Konsenton por preni organojn devis esprimi prokuroro kaj la familio de organdonanto. Nun la pola transplantologio apartenas al la plej alte taksitaj en Eŭropo.
Dum jaroj Varsovio estis la unusola centro por rentransplantado, kio kun la tempofluo ŝanĝiĝis. Laŭ la datenoj de Poltranplant jara pluvivo kun transplantita reno en Pollando egalas al 96 procentoj, superante la eŭropan mezumon, kiu egalas al 92 procentoj. 85 procentoj de pacientoj ĝuas bone funkciantan organon 5 jarojn post la transplanto.
La rentransplanto ebligas al la paciento pli longan vivon, sed aldone vivon pli kvalitan kompare kun la dializbezono. La plej granda defio ligiĝas kun la risko de infektoj, tumoroj rezultantaj el la neceso de imunolimiga, imunosupresa traktado. En Pollando la rentransplanton atendas ĉirkaŭ 1500 pacientoj dum dializataj estas preskaŭ 20 mil personoj.
La estonteco de rentransplantado ligiĝas kun evoluo de robotika kirurgio, artefarita intelekto, interspecia organtransplantado kaj artefaritaj aŭ kultivitaj organoj.

El la elsendo 30.01.2026. Legas Gabi – 02′ 31″

En la daŭro de la lastaj kvar jaroj signife kreskis la eksporto de polaj alkoholaĵoj, inter kiuj plej rapide kreskas la eksporto de viskio. La valoro de ĝia eksporto en 2021 en alteco de 40 milionoj da polaj zlotoj en 2024 kreskis ĝis 187 milionoj da zlotoj, alivorte egalis al 46 milionoj da eŭroj. En la sama periodo la eksporto de polaj likvoroj triobliĝis. En 2024 la alkohola sektoro generis la Landan Produkton Brute en la alteco de preskaŭ 6 miliardoj da eŭroj. Malgraŭ dinamika kresko de viskieksporto, la plej grava pola alkoholaĵo sur la internacia merkato, restas vodko. Ĝia eksporto en 2024 havis la valoron de 209 milionoj da eŭroj.
Pollando eksportas siajn alkoholaĵojn ĉefe al Francio, Usono, Hungario, Britio kaj Germanio. Krom la signifo de la alkohola sektoro por la Landa Produkto Brute gravas ne sole la produktado, sed ankaŭ vasta reto de kreiĝintaj tiuokaze ekonomiaj kontaktoj kaj ligoj.

El la elsendo 20.01.2026. Legas Gabi – 01′ 23″

Pri la karakterizaj ceramikaĵoj el la manufakturo Bolesławiec ni jam kelkfoje informis en niaj elsendoj. Ĝiaj karakterizaj kobaltkoloraj produktoj estas konataj ne nur en Pollando kaj Eŭropo. Aldone al la tradiciaj tasoj, teleroj, ornamaĵoj, Bolesławiec-produktoj aperis en nova rolo.
Komence de oktobro sur la merkato ceramikaĵoj el Bolesław prezentiĝis kiel lampoelementoj. Ĉio ĉi dank’ al la kunlaboro kun la firmao ARGON-lampoj el la regiono de Częstochowa. Ĉi-lasta liveras i.a. laktoblankajn ampolojn kaj ŝtalementojn, lakitajn en koloroj inspiritaj de Bolesławiec-ceramikaĵoj.
La lampokolekto BOLL estas produktata en metiista maniero, do ne temas pri la amasskala produktado. Ĝi estas samtempe la ekzemplo de la krea kunlaboro de malsamaj firmaoj kun la celo liveri al la klientoj en Pollando kaj eksterlande originalan, polan dezajnon.

El la elsendo 20.01.2026. Legas Maciek – 01′ 08″

Lastmerkrede en la Prezidenta Palaco okazis novjara renkontiĝo de la prezidenta paro kun reprezentantoj de eklezioj kaj naciaj malplimultoj en Pollando. Dum ĝi Karol Nawrocki, kiel la prezidento de la Pola Respubliko deklaris, ke li sentas respondecon pri ĉiuj civitanoj de Pollando sendepende, en kiu preĝejo ili preĝas kaj al kiu nacia malplimulto apartenas. „Mia devo – deklaris la pola prezidento – estas protekto de ĉiuj civitanoj de la Respubliko, certigo de sekureco, normaleco, bonstato kaj bona vivo en nia komuna domo, kiu estas la Respubliko. Li certigis ankaŭ, ke malgraŭ malsama demografia kaj religia specifeco Pollando estas daŭre malferma al naciaj malplimultoj kaj ĉiuj konfesioj.
Karol Nawrocki kiel la prezidento de Pollando turnis sin al la reprezentantoj de la eklezioj kaj naciaj malpimultoj, ke en diverskonfesiaj sanktejoj, kelkfoje diverslingve, ili ĉiam preĝu por la komuna domo, kiu estas Pola Respubliko.

El la elsendo 20.01.2026. Legas Milada – 01′ 38″

La pola Senato proklamis beatan monakinon Elżbieta Róża Czacka – patrono de la 2026-a jaro. Ŝi estas la antaŭkuriero de la pola tiflologio, establinto de la Protektosocieto por Blinduloj kaj de la Kongregacio de Franciskaninoj Servistinoj de la Kruco, kies misio estas zorgo pri personoj nevidantaj.
Grafino Maria Róża Czacka ricevis zorgeman edukon, ŝi konis plurajn lingvojn, pianludis kaj interesiĝis pri muziko. Ekde la infanaĝo ŝi frontis vidproblemojn, kaj plene blindiĝis havante 22 jarojn post la falo de sur rajdĉevalo. Post la akcidento ŝi multe vojaĝis tra Eŭropo vizitinte Francion, Aŭstrion kaj Svislandon. Tiam ŝi lernis brajlo-alfabeton kaj konatiĝis kun atingaĵoj en helpo al binduloj. En 1910 ŝi establis Protektosocieton por Blinduloj. Kiel la unua en Pollando ŝi komencis vastskalan protekton pri personoj nevidantaj. Ŝi establadis lernejojn, infanprotektejojn, bibliotekon kaj gvidis laborrenkontojn, dum kiuj blinduloj lernis praktikajn okupojn.
La 1-a mondmilito estis la periodo en kiu maturiĝis ŝia monakina vokiĝo al establota kongregacio, kiu zorgu pri blinduloj. En 1918 venis la unuaj kandidatinoj. Dank’ al ricevita mondonaco Róża Czacka establis Instituton por Blinduloj en la apudvarsovia Laski. Ĝi fariĝis moderna centro, en kiu blindaj edukatoj ricevis bazan kaj profesian edukon, kio ebligis al ili memstaran kaj sendependan financan vivon. En 1950 pro la malpliboniĝanta sanstato Róża Czacka transdonis la gvidadon de la Instituto al sia sekvulino. Ŝi mortis en 1961 opiniata sanktulino. Postmorte en 2010 ŝi estis distingita per Granda Kruco de la Ordeno de Renaskiĝo de Pollando.

El la elsendo 20.01.2026. Legas Pamela – 02′ 31″

Ekde la 1-a de januaro validos ŝanĝoj en la pola ortografio. Ili koncernas certajn regulojn pri la uzo de majuskloj kaj minuskloj, same kiel kombinitan aŭ apartigitan ortografion de vortoj kaj la uzon de streketoj. La Konsilio de la Pola Lingvo celas normigi la regulojn kaj faciligi ilian lernadon kaj aplikon en la praktiko. Tio estas la plej signifa revizio de ortografiaj reguloj de jardekoj. La lasta reformo estis efektivigita en 1936.
Oni anoncis, ke la nova ortografia vortaro inkluzivos proksimume 100 000 kapvortojn. Ĝi estos senpaga kaj havebla en tri versio j: libra (en limigita eldono), elektronika, tamen ne kiel PDF-dosiero sed aplikaĵo, kaj poŝtelefona apo. La vortaro estos havebla senpage, tamen, pro la malfrua decido rilate la financadon, la publikaĵo aperos post ĉirkaŭ unu jaro.
Pri la ortografiaj ŝanĝoj eblos informiĝi pere de sociaj amaskomunikiloj. Unufoje semajne, en la profiloj de “Ortografia 2026” ĉe Instagramo, Jutubo kaj Fejsbuko aperos afiŝo detaliganta unu el la novaj ortografiaj reguloj. Ĉi tiuj afiŝoj provizas informojn pri ĉiuj novaj reguloj en facile komprenebla formo.

El la elsendo 10.01.2026. Legas Maciek – 01′ 31″

La uniaj landoj konsentis vendrede subskribi komercan interkonsenton kun la sudamerika ŝtatbloko Mercosur. Laŭ uniaj fontoj, Pollando, Francio, Irlando, Hungario kaj Aŭstrio voĉdonis kontraŭ la interkonsento, dum Belgio sindetenis. La interkonsento signifas, ke la prezidanto de la Eŭropa Komisiono, Ursula von der Leyen, povas veturi al Paragvajo por ĝin subskribi.
La komerca interkonsento kun la landoj de Mercosur — Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo — enkondukos tarifajn preferojn por certaj agrikulturaj produktoj. Rekompence, la merkatoj de ĉi tiuj landoj estos malfermitaj al industriaj varoj el la Unio.
Pli frue, ambasadoroj akceptis protektoklaŭzon – en pli severa versio – kiu celas protekti hejmajn produktantojn kontraŭ merkataj perturboj. Estis decidite restarigi la pli restriktan version de ĉi tiu mekanismo, antaŭe aprobitan de la Eŭropa Parlamento. Fine, la mekanismo estos envivigata, se prezoj je sentemaj produktoj en la Unio, kiel bovaĵo, kokaĵo kaj laktaĵoj, falos je 5%, ne 8%.
La klaŭzo celas protekti hejmajn produktantojn, kiam la komerca interkonsento, enkondukos tarifajn preferojn por importado el Mercosur-landoj: Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Urugvajo.

El la elsendo 10.01.2026. Legas Milada kaj Krystyna – 01′ 51″

La 1-an de januaro 2026 Bulgario oficiale akceptis komunan unian valuton. Ekster la eŭrosfero, krom Pollando, restas Ĉeĥio, Danlando, Hungario, Rumanio kaj Svedio.
Laŭ la komisio de la gazeto „Super Express” la esplorinstituto Pollster enketis polojn i.a. pri tio, ĉu Pollando devus akcepti komunan unian valuton. Skeptikan opinion esprimis eĉ 70 procentoj de la enketitaj poloj – inter kiuj 48 procentoj decide kontestis tiun eblon. La envivigon de eŭro subtenis 21 procentoj de la respondintoj, inter kiuj 9 procentoj deklaris sian firman opinion pri la demando. La enketado de Pollster okazis la 31-an de decembro 2025 kaj la 1-an de januaro 2026.
Kontraŭ eŭro esprimis sin pli frue, la 19-an/la 20-an de decembro 2025, du trionoj de la enketitaj poloj en la samrilata opinisondado de la instituto IBRiS, komisiita de la gazeto „Rzeczpospolita”. La gazeto aldone skribas, kial la eniro de Pollando en la eŭrosferon estas nereala. Unuavice temas pri ekonomiaj motivoj ligitaj kun la kriterioj de konverĝo. Laŭ la informoj de la pola financministerio, publikigitaj antaŭ Kristnasko 2025, konforme al la datumoj pri oktobro, Pollando estas submetita al la unia proceduro pri troa ŝuldo kaj tial ne plenumas la kriterion de fiska stabileco. Krome Pollando ankoraŭ ne plenumis la kriteriojn pri prezstabileco kaj konverĝo de interezoprocentoj. Samtempe, ĉar la zloto ne partoprenas en la Eŭropa Kurza Mekanismo (ERM II), Pollando ankaŭ ne plenumas la kriterion pri valutkurzo.

El la elsendo 10.01.2026. Legas Milada kaj Krystyna – 02′ 28″