Kulturkroniko

Lokomotivoj el Pollando kaj Eŭropo partoprenos la 30-an Paradon de Lokomotivoj, kiu okazos la 2-an de majo en Wolsztyn en okcidenta Pollando. La evento organizata ekde 1991 estas unu el la plej gravaj fervojistaj aranĝoj en Eŭropo. Ĉiufoje ĝi logas milojn da turistoj kaj ŝatantoj de la fervojo el la tuta mondo.
En la nunjara jubilea parado, kiu koincidas kun la 100-jariĝo de la lokomotivejo en Wolsztyn, partoprenos lokomotivoj el Pollando kaj krome el Belgio, Britio, Ĉeĥio, Germanio, Hungario kaj Luksemburgio. Inter ili estos ankaŭ tiaj, kiuj neniam antaŭe venis al Wolsztyn.
Dum la ĉefa aranĝo la 2-an de majo la parado daŭros unu kaj duonan horojn. Lokomotivoj prezentiĝos individue kaj en grupa formacio. Vespere en Wolsztyn-lokomotivejo estas planita multmedia evento „Lumo, vaporo, sono”.
La traveturoj per trajnoj tirataj de vaporlokomotivoj okazos dum tri festaj tagoj ĝis la 3-a de majo. La lokomotivejo en Wolsztyn estas la lasta en la mondo, kiu prizorgas laŭhorarajn pasaĝerajn traveturojn tiratajn de vaporlokomotivoj sur normalŝpuraj reloj.

El la elsendo 30.04.2026. Legas Gabi – 01′ 39″

Fine de aprilo (la 24-an) en la Cervantes-instituto en Varsovio finiĝis ciklo de renkontiĝoj dediĉitaj la grupo de polaj infanoj, la viktimoj de la hitlerana germaniga politiko, kiuj en 1946 trovis rifuĝejon en Barcelono.
Tiam al Barcelono venis 125 polaj infanoj, la viktimoj de la germaniga politiko de la 3-a Regno. Dank’ al grafo Józef Potocki kaj pola konsula personalo ili ricevis ŝancon por nova vivo kaj por reakiro de perdita digno.
Lige kun la 80-a datreveno de ĉi tiu evento la Cervantes-instituto en Varsovio kaj la Muzeo de Polaj Infanoj – Viktimoj de Totalismo pretigis ciklon da eventoj proksimigantaj la tiaman diplomatian kuntekston kaj la malfacilan vojon de junaj poloj el germanaj koncentrejoj al Barcelono. La lasta debato okazis sub la titolo „Neatendita azilo. La polaj-hispanaj rilatoj postmilite”.
La eventon partoprenis polaj kaj hispanaj esploristoj. La diskutoj rilatis al eksterlanda politiko de Hispanio post 1945 kaj al klopodoj krei en Barcelono centron por polaj infanoj.
La organizantoj memorigis, ke al la germanigado estis subigitaj ĉirkaŭ 200 mil polaj infanoj, plej ofte kelkjaruloj forŝiritaj de la gepatroj. En centroj en – la okupaciata de germanoj- Pollando ili estis trude germanigataj. Post la milito la pola registro en ekzilo en Londono kaj Pola Ruĝa Kruco retrovis ĉirkaŭ 30 mil tiajn infanojn. Plimulto rapide revenis al Pollando, sed parto de ili daŭre troviĝis en tendaroj por rifuĝintoj en Aŭstrio kaj Germanio. Ĝuste por ili kreiĝis la centro en Barcelono.

El la elsendo 30.04.2026. Legas Maciek – 02′ 02″

En 2025 oni notis eĉ je 4,2 procentoj pli da vizitantoj en la polaj muzeoj, entute estis 46,2 milionoj. Dum la lasta jaro la muzeoj pretigis tri mil konstantajn kaj 4,6 mil portempajn ekspoziciojn, firmigante tiel la rolon de muzeoj kiel aktivaj kulturinstitucioj. Avanis la regionoj de Varsovio kaj Krakovo, kie oni notis eĉ je pli ol 59 procentoj da muzeaj vizitantoj.
La datumoj de la Ĉefa Statistika Oficejo elmontras, ke la polaj kulturinstitucioj ĉiam pli ofte – krom ekspozicia funkcio – rolas kiel socia spaco. Pli ol 71 procentoj de polaj muzeoj apartenas al la publika sektoro, inter kiuj dominas tiuj gvidataj de komunumoj.
En 2025 14,1 milionoj da personoj vizitis muzeojn senpage kaj 7,4 milionoj ricevis rabatitajn biletojn. Lernejaj grupoj konsistigis 8,2 procentojn de ĉiuj vizitantoj, kio konfirmas la rolon de muzeoj en la kleriga kaj kultura edukado de la juna generacio.
Laŭ la stato fine de 2025 la muzeaj ekspoziciaj objektoj kalkuliĝis je 22 milionoj, kio estas je 1,4 procentoj pli ol en 2024. Krom la ekspozicia agado la polaj muzeoj organizis preskaŭ 159 mil kulturajn kaj edukajn aranĝojn (je 4,2 procentoj pli ol en 2024). La polaj muzeoj organizis ankaŭ en 2025 13 mil gviditajn vizitojn, en kiuj partoprenis pli ol 290 mil personoj.

El la elsendo 30.04.2026. Legas Pamela – 02′ 14″

En la Podlaĥia Muzeo en Bjalistoko en aprilo, kiel „eksponaĵo de la monato” estas prezentata la 18-jarcenta biografio de reĝo Johano la 3-a Sobieski. La tiea kampanjo „la eksponaĵo de la monato” estis inaŭgurta en 2021. Ĝi celas proksimigi al la vizitantoj la historion de objektoj el la muzeaj kolektoj, kiuj ne estas rigardeblaj al vasta publiko. Ili estas prezentataj en la vestiblo de la muzeo, kiu troviĝas en la Urbodomo de Bjalistoko.
En aprilo 2026 kiel „monata eksponaĵo” estas prezentata biografio de la reĝo Johano la 3-a Sobieski (1629-1696) de Jakub Kazimierz Rubinkowski tre populara en la 18-a jarcento. Temas pri publikaĵo kun gloriga kaj patosa karaktero koncentriĝanta pri la militaj kaj politikaj sukcesoj de la reĝo. Ĝia prezento ligiĝas kun la 330-a mortodatreveno de la reĝo.
Unu el la libroedonoj aperis la presejo de monakoj bazilianoj en la najbara Supraśl, kiu estis unu el la plej gravaj presejoj de la 1-a Respubliko. Ĝi plenumis tre gravan rolo en la pola 18-jarcenta kulturo, kaj bazilianoj alportis signifan kontribuon al la popularigo de la klerigepoka literaturo presante i.a. lernolibrojn, vortarojn, konsillibrojn, librojn historiajn kaj aliajn. La malnovpresaĵoj el Supraśl apartenas al la plej valoraj objektoj en la Podlĥia Muzeo rilatantaj al la historio kaj kulturo de la regiono. La baziliana presejo en Supraśl funkciis en la jaroj 1695-1803 publikigante en la pola lingvo, latino kaj la malnovslava.

El la elsendo 25.04.2026. Legas Maciek – 02′ 01″

Kiel informis en la ĵusaj tagoj la Ĉefa Statistika Oficejo fine de la 2025-a jaro en Pollando funkciis 321 artgalerioj, kio signis kreskon je 3 kaj duona procento kompare kun la antaŭa jaro.
La kresko rilatis ankaŭ al la nombro de la vizitantoj, kiujn oni taksis je 6,4 milionoj da personoj kaj kio signifis kreskon 9-procentan. La artgalerioj organizis 4172 ekspoziciojn, inkluzive de 268 subĉielaj. 3785 okazis en Pollando. 244 estis ekspozicioj internaciaj.
La ŝtataj kaj komunumaj artgalerioj disponas pri 1,2 milionoj da ekspoziciataj objektoj. Plej multnombre estas reprezentitaj en ili la pentroarto. Pli ol 65 procentoj de la artgalerioj apartenas al la publika sektoro kaj en 2025 logis 92 procentojn de la vizitantoj.

El la elsendo 25.04.2026. Legas Maciek – 01′ 05″

Se ĉio estos realigita konforme al planoj Sagrada Família en Barcelono estos finkonstruita en 2026 en la 100-a mortodatreveno de Antonio Gaudi, ĝia aŭtoro.
Sagrada Família estas unu el la plej famaj konstruplacoj. Ĝi estas nun la plej alta preĝejo de la mondo superante 162 metrojn inluzive de la kruco sur la pinto de la meza turo. Ĝi estas ekzemplo de secesistila arkitekturo kaj organika interpreto de gotiko.
La konstruado de Sagrada Família daŭras ekde 1882. Influis tion la arkitektura vizio de la konstruaĵo mem kun multaj komplikaj detaloj. Bremse por la konstruado efikis la frua morto de Gaudi mem, perdiĝo kaj celkonscia detruo de mulktaj originalaj planoj kaj modeloj de Gaudi dum la civitana milito. Kaj laste bremsan efikon favis kovim 19, kiu malebligis senĝenan liveradon de konstrumaterialoj.
Aktuale Sagrada Família dank’ al engagiĝo de la friamo Arupo, kiam Sagrada Família estis realigita jam 60procente, estas objekto, kiun karakterizas malpli granda uzo – dum la ekspluatado – kaj redukto de karbona spuro en la konstruelemtnoj kaj en la procezo de ilia produkto. La aplikitaj konstrusolvoj firmigas la tutan konstruaĵon kontraŭ eventualaj tertremoj aŭ ŝiraj ventoj.
La finkonstruo de Sagrada Família en 2026 rilatas sole al la ekstera arkitektura formo, la laboroj ene de la katedralo povos daŭri eĉ ĝis 2034-a jaro.

El la elsendo 05.04.2026. Legas Maciek – 01′ 52″

Post plurjaraj klopodoj, entrepenitaj jam en la 90-aj jaroj de la pasinta jarcento – al la Kastelo en Malbork – revenis la mezepoka skulptaĵo prezentanta la kapon de s-ta Jakobo, kiu estis ŝtelita post la 2-a mondmilito en 1945 el ĝia rubo. En neklarigitaj cirkonstancoj ĝi ektroviĝis en la aŭkcia domo en Munkeno kaj poste en la kolektoj de Germana Nacia Muzeo en Nurimbergo. Aktuale – post la redono al la pola flanko – ĝi estas prezentata en Malbork aparte, sed baldaŭ ĝi estos kunigita kun la ĝis nun senkapa figuro de la sanktulo.
Antaŭ la ruinigo la figuro de sankta Jakobo estis parto de la t.n. apostola kolegio – komplekso da figuroj kreiĝintaj dum la plukonstruo de la kastela preĝejo en la jaroj 1331-1344. La devenanta el la 1-a duono de la 14-a jarcento kapo de la sanktulfirugo konservis originalan polikramiaĵon kaj estas unu el la plej valoraj historiaj objektoj el la komenca periodo, kiam en Malbork instaliĝis la Teŭtona Ordeno. La reakiron de la objekto helpis foto de la kapo de la sanktulo fone de la kastelruino.

El la elsendo 05.04.2026. Legas Maciek – 01′ 23″

En la historia ligna preĝejo en la vilaĝo Orawka, en la regiono de Krakovo, tradicie estas publike prezentataj la karesmaj kurtenoj. Tio estas unu el la plej gravaj kulturreligiaj eventoj de la Karesmo en la preĝejo – laŭ sia titolo dediĉita al la vizito de Maria ĉe Elizabeta. La preĝejo konstruita meze de la 17-a jarcento – en ĉi tiu vilaĝo. La plej malnovaj informoj pri la uzo de karesmaj vualoj devenas en la 11-a jarcento el la benediktanaj klostroj. Kun la tempofluo ili populariĝis en la tuta Katolika Eklezio. Temas pri aparta fenomeno el la limo de arto, liturgio kaj popola pieco.
La vualoj kun penta kaj liturgia karaktero servas por kovri altarojn dum la karesma periodo. En 2026 la plej malnova el la lokaj karesmaj vualoj notas apartan jubileon. Kreita en 1676 ĝi fariĝis jam 350-jara. Ĉi tiu aparta vualo estas farita el kvin strioj de dika lina kanvaso kolorigita per plantaj pigmentoj kaj prezentas unu el la bibliaj scenoj, en kiu la Dipatrino akompanita de anĝeloj tenas sur la manoj la demetitan de sur la kruco korpon de Kristo. La tolaĵo prezentas ankaŭ la instrumentojn de la Pasiono, >Arma Christi<. Pliaj vualoj el la preĝejo en Orawka (el la limo de la 18-a kaj la 19-a jarcentoj) prezentas la Vipadon de Kristo, Pentantan Marian Magdalenan kaj La 7 dolorojn de la Dipatrino.
La 350-jariĝo de la plej malnova karesma vualo en Orawka fariĝis okazo por prezenti la aspekton de 24 aliaj karesmaj kurtenoj el Eŭropo kaj la Suda Ameriko, broditaj aŭ pentritaj.
La karesmaj vualoj kovrantaj la altarojn estis tre popularaj en la mezepoko dividante fidelulojn disde la antaŭaltaro, kie la sacerdotoj celebirs la mesan riton. Tiel la karesma fasto pri la manĝoj estis kompletigita per rigarda fasto. La broditaj aŭ pentritaj scenoj el la Biblio krome estis proksimigantaj al nelegopovaj fideluloj la enhavon de la Sankta Libro, ebligante al ili partoprenon kun kompreno en la karesma liturgio.

El la elsendo 30.03.2026. Legas Gabi – 02′ 52″

Kiel ĉiujare – jam de deko da tagoj – ĉiuj bazaroj kaj ĉestrataj florstandoj, en sia oferto – krom tulipoj – proponis abundon da paskaj palmetoj. Laŭ la tradicio ili estas aspergataj dum la Palma Dimanĉo kaj en tiu „sanktigita” formo ili ornamas dum la Pasko la domojn de poloj.
La Paska Palmeto estas unu el la plej rekoneblaj simboloj de la pola Pasko. Ĝi populariĝis jam en frua mezepoko, kiam la Palma Dimanĉo – memoriganta la enveturon de Jesuo en Jerusalemon – komencis esti celebrata aparte. Ne disponante pri veraj palmobranĉoj la polaj fideluloj komencis kunporti al preĝejoj salikbranĉetojn ornamitajn per floroj kaj rubandoj. Ili simbolis verajn palmbranĉojn, per kiuj la loĝantoj de Jerusalemo bonvenigis Kriston.
Krom tio, ke la pola paska palmo referencas al la biblia sceno pri la enveturo de Jesuo en Jerusalemon, ĝi ankaŭ simbolas renaskiĝon, vivon, fekundecon. Tio kongruas kun la printempa aŭro kaj la festado de la Resurekto de Jesuo. Laŭ la popola kredo la paska palmeto plenumas protektan funkcion rilate al homoj kaj iliaj domoj kontraŭ la malbonaj fortoj, samtempe garantias feliĉon kaj prosperon.
En multaj regionoj elformiĝis apartaj, karakterizaj por ili propraj palmetoj, kiuj diferencas unuj disde la aliaj, per la uzataj materialoj, plenumteknikoj kaj aspekto. Iam pri la paskoelfarado okupiĝadis ĉefe vilaĝaninoj en la krepuskaj monatoj antaŭ la alveno de la printempo. Daŭre multregione okazas konkursoj por la plej bela aŭ plej alta palmo. Iliaj rezultoj estis anoncitaj la lastan dimanĉon. Nun, proprajn palmetojn pretigas kaj infanoj en antaŭlernejoj, kaj ofte pretigas ilin membroj de la senjoraj kluboj. En ĉiuj kazoj la komuna distro firmigas la tradicion.

El la elsendo 30.03.2026. Legas Maciek – 02′ 08″

Proksimiĝis al la fino – post 6-jaraj laboroj – la modernigo de la Varsovia Arsenalo, en kiu dum 70 jaroj sian sidejon havas la Ŝtata Arkeologia Muzeo. Malgraŭ la gviditaj laboroj la muzeo funkciis akceptante vizitantojn kaj liverante eksterlokajn muzeajn kursojn. Dum la du lastaj jaroj partoprenis ilin pli ol 200 mil personoj.
Post la renovigo la ekspoziciaj kaj eduka spacoj pligrandiĝis. Krome ankaŭ la muzea korto estis modernigita kaj lumigita. Tie ĉi ekde la 2–a de marto eblas rigardi du subĉielajn ekspoziciojn. La unua jam pretas kaj rilatas al “Trzcinica – Karpata Trojo” de la Subkarpatia Muzeo en Krosno. Krome la muzeo gastigos en 2026 ok portempajn ekspoziciojn. Inter ili estos prezentitaj “Trezoroj de la Mezepoko” kaj “Ĉe Vistulo, ĉe la rivero Urzecze.”
Daŭras laboroj pri la konstanta ekspozicio, malfermota en 2027. Tio estos la plej granda arkeologia ekspozicio en Pollando, kun la areo de 800 kvadrataj metroj, sur kiu troviĝos 3500 artefaktoj ekde la ŝtonepoko ĝis la malfrua mezepoko.
La renovigita Arkeologia Muzeo enhavas la kolekton de 75 mil unikaj historiaj volumoj. Sur la bretoj troviĝas jam duono de la dokumentoj, baldaŭ aperos tie la ceteraj.
La Varsovia Arsenalo estis konstruita en 1643. La unua grava renovigo okazis lime de la 17-a kaj 18-a jarcentoj, post kio la konstruaĵo similis al baroka palaco. Iom poste estis aldonitaj etaĝoj super la orientaj kaj okcidentaj aloj, kaj la centra elstaraĵo en la suda alo estis vastigita. Dum la Dua Mondmilito, la konstruaĵo suferis signifajn damaĝojn. Post ĝia fino la Arsenalo estis rekonstruita laŭ aspekto el 1938. Ekde 1957 ĝi servas kiel sidejo de la Ŝtata Arkeologia Muzeo.

El la elsendo 20.03.2026. Legas Maciek – 02′ 18″