Kulturkroniko

Ĝis la 13-a de septembro en la Muzeo de la Varsovia Arkidiocezo estas vizitebla ekspozicio „Art Déco kaj Sacrum. La dekora arto de la intermilita jardudeko”. Temas pri la unua en Pollando tiom vastskala prezento, kiu bildigas la ligojn de la tiuepoka estetiko kun la religia spaco.
Objektoj, kiuj kutime servis al la liturgio, en la ekspozicio atestas pri momento, kiam la tradicia religia arto frontis la lingvaĵon de modernismo kaj la elegantecon de la stilo art déco.
La ĉefan lokon en la ekspozicio okupas ornato kaj meskalika kovrilo el Wawel-katedralo en Krakovo, projektitaj de Zofia Stryjeńska. La ekspozicio enhavas krome la aŭtoritan de ŝi kristnaskan kripeton. Multas samstilaj artaĵoj de aliaj renomaj artistoj de la epoko kaj objektoj el la tn. Zakopane-skolo ligitaj kun la montarana arto.
El la kolektoj de la Muzeo mem devenas eksterordinara bibliofila objekto – „Paŝtistaj kristnaskaj kantoj de Tytus Czyżewski kun lignogravuraĵoj” de Tadeusz Makowski. La prezentataj objektoj el la privataj kolektoj neniam antaŭe estis prezentitaj, la aliaj devenas el diversaj muzeaj centroj en Pollando. Kvankam en la intermilita jardudeko plimulto de la pastraro rilatis al modernismo kun rezervo la artistoj ĉiam pli kuraĝe eksperimentis kun simpligita formo, geometria alrigardo al la objektoj kaj la dekorstilo de art déco. La eksplodo de la 2-a mondmilito ĉesigis tiun procezon antaŭ ol ĝi maturiĝis.
La postmilita realo kaj malamika rilato de la nova reĝimo al la Eklezio puŝis la temon al la marĝeno de sciencaj esploroj kaj el kolektiva memoro por kelkdek jaroj. La ekspozicio kreiĝis kiel frukto de sciencaj sesioj en Płock, kiuj proksimigis kiom multo estas ankoraŭ en ĉi tiu sfero malkovrenda.

El la elsendo 05.09.2026. Legas Gabi – 02′ 20″

Ekde la 1-a de septembro dum la tuta semajno en la Eŭropa Parlamento estis rigardebla ekspozicio dediĉita al la rabitaj de germanoj, en la daŭro de la 2-a mondmilito, polaj artverkoj. La ekspozicio estis lanĉita en la 87-a datreveno de la germana atako kontraŭ Pollando, kio komencis la militon.
Dum ĝi el Pollando estis forveturigitaj pli ol 500 mil dokumentitaj artverkoj kaj aliaj kulturhavaĵoj, kiuj ĝis nun ne revenis al la lando. La ekspozicio organizita laŭ iniciatoj de la polaj eŭrodeputitoj Arkadiusz Mularczyk kaj Jacek Ozdoba reliefigis la skalon de la rabado kaj detruao de la pola kulturheredaĵo. On prezentis specimene kelkdek artverkojn, kiuj neniam postmilite revenis al Pollando.

El la elsendo 05.09.2026. Legas Maciek – 0′ 50″

La Nacia Pola Banko encirkuligis la 1-an de septembro eksterordinaran arĝentan kolektistan moneron. Ĝi prezentas la unuan polan leĝeratletikan olimpikĉampioninon kaj militheroinon, Hanna Konopacka – „Halina Konopacka en la servo al la Patrujo”.
La reverso de la monero prezentas la vizaĝon de Halina Konopacka ĉirkaŭitan per motivoj ligantaj al ŝiaj sportaj sukcesoj: fragmento de kurejo de la olimpika stadiono kaj laŭrobranĉeto, simbolanta venkon. La averso bildigas la scenon de la evakuo de la orprovizoj de la Pola Banko en septembro 1939, tio estas orstangetoj kaj urba buso el la tiama periodo. Tio aludas al la biografio de Konopacka, kiu post la eksplodo de la 2-a mondmilito partoprenis brilan evakuon de oro de la Pola Nacia Banko tra Pollando, Rumanio, Turkio kaj Sirio al Francio. Ŝi mem stiris iun el la konvojbusoj helpante savi la nacian trezoron.

El la elsendo 05.09.2026. Legas Milada – 01′ 32″

La nunjara ĵus komnciĝinta la 22-a eldono de la Internacia Muzikfestivalo „Chopin kaj lia Eŭropo”, daŭras ĝis la 6-a de septembro.
Tiu ĉi prestiĝa evento famas pro la kunprezento de la muziko de la pola komponisto kun la kreado de aliaj elstaraj artistoj. La nunjara festivala eldono, iom pli modesta laŭ la nombro de koncertoj, tamen riĉos je prezentiĝoj de elstaraj simfoniaj orkestroj el Kanado, Usono kaj Eŭropo, je recitaloj kaj koncertoj, kiujn partoprenos elstaraj pianistoj kaj aliaj renomaj artistoj.
En la centro troviĝas tradicie la pola muziko reliefigante kiel riĉa, varia kaj plurvefta estas la pola muzika tradicio. Apud komponaĵoj de Frederiko Chopin aŭdiĝos verkoj de Feliks Janiewicz, Karol Mikuli, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Grażyna Bacewicz kaj Krzysztof Penderecki. Muzikŝatantoj de la evento „Chopin kaj lia Eŭropo” ĝuos prezenton de Pittsburgh Symphony Orchestra, Royal Concertgebouw Orchestra kaj Orchestre Symphonique de Montréal. Ili prezentos la polan repertuaron akompanante laŭreatojn de Chopin-konkurso. Ĝuste tio apartenas al gravaj festivalaj momentoj, elstarigante la apartan karakteron de la festivalo.

El la elsendo 25.08.2026. Legis Barbara kaj Gabi – 01’40”

Meze de julio en la loko Opatów, en la suda de Pollando, estis lanĉita Historia Centro dediĉita al Templanoj, la Ordeno de Mizeraj Kavaliroj de Kristo kaj Salomona Sanktejo. Ĝi kreiĝis kiel elita kavalira ordeno en Jerusalemo en 1118 kun la celo protekti venantajn al ĝi pilgrimantojn.
Templanoj en Pollando aktivis ekde la 20-aj jaroj de la 13-a jarcento ĝis 1312, kiam la ordeno estis likvidita. Iliaj plej gravaj spuroj troviĝas en la lokoj Chwarszczany kaj Oleśnica Mała. Laŭ legendo, science nekonfirmita, kun ilia aktivado estas ligita ankaŭ la loko Opatów. La loka Kolegiata Preĝejo, agnoskita kiel la Historimonumento – daŭre logas misterserĉantojn, pro iamaj skulptaĵoj de kavaliroj kaj simboloj sur la sanktejmuroj.
La lanĉita nunjare Centro proksimigas la historion de la ordeno kaj de la mezepoko, la ligojn de templanoj kun la regiono. La ekspozicio okupas 12 salonojn kaj inter la eksponaĵoj troviĝas glavreplikoj, hakiloj, arbalestoj kaj figuro de komplete armita kavaliro sur ĉevalo. La ekspozicio ne limiĝas tamen al la historio de la ordeno mem, sed klarigas rilatojn de kristanismo kun islamo kaj historion de la banka funkciado. Ĝuste unu el la ekspozicipartoj estas dediĉita al la rolo de la Templanoj en la evoluo de la mezepoka banka sistemo.

El la elsendo 25.08.2026. Legis Pamela – 01’29”

La kodekso „Augustinus Hipponensis Sermones” troviĝanta en la Dioceza Biblioteko en Pelplin estis konata al esploristoj. Al Pelplin ĝi venis kun cistercianoj, kies patrina abatejo troviĝis en Bad Doberan en Maklemburgio. La biblioteko de Pelplin troviĝas en daŭra kontakto kun membroj de la Societo de la Klostro Bad Doberan, interesiĝantaj pri libregoj el la malnova abatejo. Unu el la germanaj esploristoj ne povante malĉifri fragmenton de la manuskripto petis helpon de profesoro Christian Tornau el Würzburg-universitato. Sekve de liaj esploroj pri la 12-jarcenta manuskripto kun ses homilioj estis malkovrite, ke du el la tekstoj atribuitaj al s-ta Aŭgusteno ĝis nun ne estis konataj al la sciencistoj.
La malkovro kvankam ne ŝanĝas principe la rigardon al la ideoj de s-ta Aŭgusteno, tamen grave kompletigas konojn pri lia teologio kaj filozofio. Por la Dioceza Biblioteko en Pelplin la malkovro rekonfirmas la signifon de ĝiaj kolektoj, en kiu troviĝas ĉirkaŭ 650 manuskriptoj kaj pli ol 550 inkunabloj.
La sciencan prilaboron de la malkovritaj homilioj gvidas Christian Tornau kaj Clemens Weidmann. En Pelplin oni pretigos faksimilojn de la manuskripto.

El la elsendo  25.08.2026. Legis Maciek – 01’29”

Meze de junio en Kielce, la suda Pollando, estis solene lanĉita Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi. Temas pri la dua ĉi-speca centro en Pollando post la krakova Muzeo de la Japana Arto kaj Tekniko Manggha. La nova centro kreiĝis dank’ al Adrian Lipa kaj la plimulto de la prezentataj objektoj devenas el la kolekto de pasia amanto kaj kolektanto de la japana arto, Grzegorz Tetela.
Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi estas interbranĉa spaco kaj arteduka projekto, liganta prezenton de la aŭtentaj objektoj de la kultura arto kun laborrenkontoj, realtempaj artagadoj kaj la popularigaj aktivadoj. La centra ekspozicio estas dediĉita al la kulturheredaĵo de Japanio, estante centro de interkultura dialogo koniganta la valorojn de bushido-kodo, t.e. kuraĝon, memperfektiĝadon kaj respekton en la kunteksto de la nuntempaj serĉadoj de identeco kaj vivsenco. La ekspozicio celas vastan publikon inkluzive de infanoj, junuloj, plenkreskuloj kaj senjoroj, ankaŭ homoj kun handikapo aŭ minacitaj de socia ekskludo.
La centra ekspozicio en la Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi prezentas la historion kaj estetikon de la japanaj militekipaĵo, koncentriĝante pri la periodoj Muromachi , Edo kaj Meiji, do periodo kiam la samuraja tradicio eniras la modernan epokon. Inter la eksponaĵoj estas japanaj glavoj: katana, wakizashi kaj tachi . Plian atrakciaĵon konsistigas originalaj, historia samurajaj kirasoj de la speco tosei-gusoku kaj riĉe ornamitaj tsubaoj. La vizitanto spuras la unuopajn evoluetapojn de la japana batalisto – ekde la spiritaj fontoj de bushido, tra realaĵoj de la samuraja vivo en la paca Edo-periodo ĝis moderniga procezo de Japanio en la Meiji-epoko. La simbolo kaj patrono de la muzeo en Kielce estas Musashi Miyamoto, legendeca majstro de glavo, filozofo kaj artisto, kies vivo kaj instruoj rolas kiel interpreta akso de la ekspozicio.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Gabi – 02′ 42″

La plej nova rangolisto de la portalo The Greatest Books lasis neniun dubon, ke la „reĝo de la pola literaturo” restas Stanisław Lem kaj lia romano „Solaris”, kiu aperis en E-traduko de Przemysław Wierzbowski en 2021.
La rangolisto de „La plej elstaraj polaj libroj de ĉiuj tempoj” kreiĝis helpe de speciala algoritmo, kiu konsideris la opiniojn de ekspertoj kaj la signifon de unuopaj titoloj en la monda kulturo. La akirinta la unuan lokon en la rangolisto „Solaris” de Stanisław Lem estas romano, kiu vekas scivolemon, inspiras, sed ne lasas sin unusignife interpreti. La verkita en 1961 romano rapide akiris la famon de unu el la plej gravaj verkoj de la monda sciencfikcio kaj estis tradukita en 40 lingvojn. Baze de ĝi kreiĝis tri filmoj. La romano estas psikologia veturo en la profundon de la homa animo kaj homaj malsukcesoj, kiu estas prezentita fone de kosmaj esploroj. Kaj kiel estas legeble en la komento de The Greatest Books-rangolisto „ĝi estas ankaŭ enpensiĝo pri soleco kaj ekzistanta baro en la komunikado kun fremda inteligento”.
La duan lokon en la rangolisto de The Greatest Books okupis „Ferdydurke” de Witold Gombrowicz, provoka kaj ironia rakonto pri identeco kaj sociaj maskoj. La tria loko estis atribuita al „Quo Vadis” de Henryk Sienkiewicz – romano kiu daŭre ravas pro la historia elano. La kreiĝintaj baze de ĝi filmoj senĉese estas kun intereso rigardataj en la tuta mondo. La E-tradukon de la romano faris Lidia Zamenhof. Antaŭ kelka tempo la tuta romano estis laŭtlegita en la elsendoj de la Pola RetRadio en Esperanto.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Maciek – 01′ 55″

Arĝenta Fifro estas la plej alta pola distingo atribuata al personoj aparte meritiĝintaj por la evoluo de la religia muziko kaj liturgia kulturo en Pollando. La laŭreato de ĝia nunjara eldono estas d-ro Jan Mikołaj Gładysz, de pli ol 40 jaroj ligita kun la Redemptorista Sanktejo en Tuchów, suda Pollando. Li estas orgenisto, direktisto, komponisto, muzikologo, pedagogo kaj mentoro de pluraj generacioj de ekleziaj muzikistoj. Sian didaktan laboron li gvidis en la Supera Redemptorista Seminario, en la Dioceza Organista Studumo en Tarnów kaj en muzikaj lernejoj. En 2020 li estis distingita per la papa medalo Bene Merenti pro elstaraj meritoj por la Eklezio sur muzika kampo.
Doktoro Jan Mikołaj Gładysz diplomitiĝis pri muzikologio en la Katolika Universitato de Lublin kaj en la Postdiploma Studumo por Kapelmajstroj de la Muzika Akademio en Katowice. Li doktoriĝis baze de la disertacio pri la muzika-liturgia vivo en la sanktejo de la Dipatrino de Tuchów.
La solena transdono de la distingo okazos la 2-an de aŭgusto kadre de la 33-a Internacia Festivalo de Orgenmuziko, „La Orgeno de la Arkikatedralo” en Varsovio. Ĝi apartenas al la plej gravaj eventoj de la orgena kaj religia muziko en Pollando, dum kiuj prezentiĝas la plej renomaj orgenistoj de Eŭropo kaj de la mondo.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Pamela – 01′ 52″

La Festivalo „Sonoj de la Nordo”, okazanta ĉiun duan jaron, estas unu el la plej malnovaj kaj plej gravaj folkaj eventoj en Pollando kaj unusola dediĉita al la muzikaj tradicioj de la Baltmara Regiono.
Ĝia 38-a eldono daŭros inter la 9-a kaj 12-a de julio kaj estos ne sole grava punkto en la somera kalendaro de la kulturaj eventoj en la Triurbo: Gdansko, Gdynia, Sopot. Ĝi estas ankaŭ la okazo rigardi kiel la tradicia muziko daŭre estas la viva inspirforto por laŭvicaj kreantoj. La okazanta ĉiun duan jaron evento provizas per arta energio la artistojn kaj la publikon en ĉiu el la prezentoformoj – koncertoj aŭ laborrenkontiĝoj. La festivalaj eventoj disvolviĝos en la Centro de s-ta Johano kaj en la Urbodomo de Gdansko, en la malnovurba spaco.
En la nunjara eldono de la Festivalo Sonoj de la Nordo estas planitaj ses koncertoj de artistoj el Pollando, Danlando, Svedio, Norvegio, Finnlando kaj Estonio. La organizantoj pretigis laborrenkontiĝojn, certigas dancvesperojn kun muziko en viva plenumo kaj la subĉielajn aktivaĵojn.

El la elsendo 10.07.2026. Legas Maciek – 01′ 17″