Kulturkroniko

Ĝis majo 2026 en la Palaco de Reĝo Johano la 3-a Sobieski en Varsovio daŭras portempa ekspozicio, dediĉita al la ligoj inter la reĝa Sobieski-familio kaj unu el la plej gravaj reĝaj gentoj de Anglio, Skotlando kaj Irlando, la Stuart-dinastio.
Temas pri la unua ĉi-speca prezento de la pentraĵoj kolektitaj kaj aranĝitaj, kiel rakonto pri la familiaj kaj politikaj ligoj inter Sobieski- kaj Stuart-familioj. La ekspozicio „Brilo kaj spektro de la krono” enhavas artverkojn, personajn memoraĵojn kaj dokumentojn – ankaŭ el privataj kolektoj – kiuj ĝis nun ne estis prezentataj al vasta publiko. Inter ili troviĝas portretoj de Maria Kle mentyna Sobieski kaj Jakobo la 3-a Stuart de Antonio David, portretoj de iliaj filoj – Karlo Edvardo Stuart kaj Henriko Benedikto, horloĝo de Maria Klementina, preĝolibro de la reĝino Maria Stuart, krokizoj de la herooj de la ekspozicio kaj romaj palacoj, en kiuj ili vivis. La vizitantoj konatiĝas ankaŭ kun scenoj pri la nupto de la paro, bapto de ilia filo, kaj unika letero de la reĝido Konstanty Sobieski el 1720. Multas aliaj artverkoj kaj memoraĵoj.
La centra figuro de la ekspozicio estas Maria Klementyna Sobieski, la nepino de la reĝo Johano la 3-a Sobieski kaj Maria Kazimira, la edzino de Jakobo la 3-a Stuart, pretendanta al la trono de Anglio, Skotlando kaj Irlando. Havante 17 jarojn ŝi fariĝis lia fianĉino, kaj post multaj obstakloj ŝi atingis Italion por edziniĝi al Jakobo en 1719. La sorto de Maria Klementyna – ekde feliĉa geedzigo, tra mallonga periodo de feliĉa familia vivo en Italio, kies frukto estis du filoj – ĝis konflikto kun la edzo pri ilia edukmaniero kaj izoliĝo en klostro kaj morto – spegulas sorton de multaj tiuepokaj virinoj, kies vivo estis kondiĉita de granda politiko.
La ekspozicion akompanas edukprogramo adresita al diversaĝaj vizitantoj. Lige kun la ekspozicinaŭguro okazis internacia simpozio kun partopreno de fakuloj el Pollando, Britio kaj Italio, dediĉita al la historio de la du reĝaj familioj kaj ilia heredaĵo. La patronecon super la ekspozicio transprenis la Instituto POLONIKA kaj la Brita Ambasado en Varsovio.

El la elsendo 05.02.2026. Legas Gabi – 03′ 07″

Pola pianistino kaj komponistino, Hania Rani transprenis en januaro en Berlino la Eŭropan Filmpremion pro la muziko por la jam famiĝinta filmo de Joachim Trier „Sentimentala valoro”. La artistino estas konata pro la komponado de muziko minimalisma kaj subtila, tamen emociiga, liganta elementojn de muziko klasika, pop-muziko kaj elektronika muziko. Hania Rani ricevis krome multajn aliajn premiojn, i.a. ŝi fariĝis laŭreatino de la pola muzika premio Frederikoj, ŝi estis premiita en la festivalo de la Polaj Beletraj Filmoj pro muziko por la filmo „Laŭeble for de ĉi tie”; ŝi estas laŭreatino de la premio de la periodaĵo „Politiko” en la kategorio muziko populara.
Aldonendas, ke ĉi tiu plej nova filmo de Joachim Trier, por kiu la muzikon komponis Hania Rani, estis nomumita por Oskar-premioj en 9 kategorioj. Aliflanke inter kromaj fortaj kandidatoj por Oskar-premio 2026 troviĝas du aliaj filmoj, al kiuj kontribuis polaj artistoj.
Inter la nomumitoj por la 98-a eldono de la premioj en la kategorio la plej bona filmo rivalas „Hamnet” reĝisorita de Chloé Zhao. Por Oskar-premio en ĉi tiu filmo estis nomumita Małgosia Turzańska, pola-usona kostumgrafistino. Ŝi diplomitiĝis en la Fakultato pri Scenografio kaj Kostumologio en la Belarta Akademio en Prago kaj en New York University Tisch School of the Arts. Ŝi aŭtoris pli frue kostumojn por kelkaj famaj usonaj filmoj, kiel Hell or High Water, You Were Never Really Here, Stranger Things, The Green Knight.
Al Oskar-premio 2026 pretendas ankaŭ la pola-kanada filmreĝisoro kaj kreanto de animaĵoj Maciek Szczerbowski. Li estis nomumita en la kategorio la plej bona mallonga animita filmo „The Girl Who Cried Pearls”, Knabino, kiu ploris per perloj.

El la elsendo 05.02.2026. Legas Maciek – 02′ 09″

La mortinta en junio 2025 pentristo Basil Alkazzi dum dek jaroj estis unu el la sponsoroj de la Nacia Muzeo en Gdansko. Nun la Nacia Muzeo en Gdansko ĝis la 1-a de marto 2026 prezentas ekspozicion al li dediĉitan. Basil Alkazzi praktikis desegnadon, akvarelpentradon kaj guaŝpentradon. Lia kreado disvolviĝis marĝene de la ĉefa artfluo, konsistante el profunda meditado pri belo kaj sperto de la naturo.
Dank’ al Basil Alkazzi la Muzeo riĉiĝis je 149 verkoj de 43 artistoj el Usono, Britio, Japanio, Suda Koreio kaj Latvio. Li mem donacis al la muzeo 26 siajn verkojn. Inter aliaj aŭtoroj estas klasikuloj de la nuntempa arto, kiel John Hedgecoe, David Hockney, Joe Tilson, Paul Huxley aŭ Keith Vaughan. Krome la ekspozicio entenas artaĵojn de junaj artistoj, ofte laŭreatoj de la lanĉitaj de Alkazzi premioj. La jarajn stipendiojn de la lanĉita de li Royal College of Art. ricevis pli ol 90 artistoj. Samtempe dank’ al liaj rimedoj la Muzeo aĉetis 200 verkojn. Ili aktuale formas la plej grandan en la polaj muzeaj kolekton de artistoj, debutintaj post la dumila jaro.
La ekspozicion akompanas riĉa kleriga programo kaj kuratoraj vizitgvidadoj.

El la elsendo 25.01.2026. Legas Maciek – 01′ 36″

Polaj raportistinoj Hanna Krall kaj Anna Bikont estis distingitaj per la literatura premio de Odette kaj Léon Chertok. Ili ricevis ĝin pro la eldonitaj en Francio libroj „Prezo. Serĉante postmilite judajn infanojn” (Bikont) kaj „Fantomo de doloro. Ĉiuj raportaĵoj” (Krall).
La premio estas atribuata ekde la 2025-a jaro pro literaturaj verkoj pri la hombuĉado.
„Prezo. Serĉante postmilite judajn infanojn” de Anna Bikont rakontas pri la postmilita serĉado de Centra Komitato de Judoj en Pollando de pli ol 50 judaj infanoj, savitaj kaj protektitaj de kristanaj familioj dum la 2-a mondmilito.
„La fantomo de doloro” de Hanna Krall en unu volumo entenas ĉiujn raportaĵojn de la aŭtorino el la jaroj 1993-2003 dediĉitajn al sorto, pereo kaj memoro.
La francaj tradukoj de ambaŭ libroj estis eldonitaj ĉe Noir Sur Blanc.

El la elsendo 25.01.2026. Legas Maciek – 01′ 10″

Dank’ al la projekto „Apollo” ĝis la 2028-a jaro en la Cifereca Nacia Muzeo en Varsovio aperos pliaj 40 mil 844 objektoj. Tiu iniciato estis ebla dank’ al la financa subvencio el la Eŭropaj Fondusoj kaj Pola Kulturministerio.
Aktuale en la paĝoj de la Cifereca Nacia Biblioteko en Varsovio troviĝas jam pli ol 170 mil artverkoj. Eblas konsulti tie komentojn de esploristoj, eblas konsulti multmediajn fontojn. Dank’ al la nova projekto estos aldonitaj pliaj objektoj, samtempe la tuta portalo estos alkonformigita al la plej novaj postuloj de la cifer eca disponeblo. Aldoniĝos en la cifereca formo kolektoj de moneroj, medaloj, fotografaĵoj kaj ikonografaĵoj, artverkoj el la Kabineto de Krokizoj kaj Desegnaĵoj, el la Kolekto de la Orienta Arto.
En la plano estas prilaboro de sekcio kun aŭdiogvidiloj, kiu ebligos al vizitantoj aŭskulti informojn pri la rigardataj verkoj kaj rigardi filmojn ligitajn kun ili.
La projekto „Apollo” daŭrigas la pli fruajn projektojn, kiel „La Malferma Nacia” aŭ „Hereditas”, kiuj ebligis ciferecigi pli ol 60 mil objektojn. La progresojn de la nuna projekto, finiĝonta en majo 2028, eblas sekvi pere de la reta paĝo de la Nacia Muzeo en Varsovio (https://cyfrowe.mnw.art.pl/pl/zbiory).

El la elsendo 25.01.2026. Legas Pamela – 01′ 45″

Ekde la fino de novembro ĝis la 1-a de marto 2026 denove la krakova Muzeo de la Japana Tekniko kaj Arto, Manggha prezentas al la publiko interesan ekspozicion, kiu proksimigas la misterojn de la japana kulturo.
Sub la titolo „Brilo de la tempo. La japana lako en la aplikata arto” ĝi proponas eksterordinaran vojaĝon tra la mondo de unu el la plej malnovaj kaj fajnaj metioj de Japanio. La spektanto konatiĝas kun >urushibako<, tio estas diversstilaj skatoletoj, minikofretoj kaj aliaj mistere ornamitaj objektoj, por kies elfaro estis uzita la tradicia lako >urushi<. Inter la eksponaĵoj troviĝas same artverkoj de la iamaj majstroj, kiel ankaŭ verkoj de la nuntempaj artistoj, kio pruvas la neŝireblan kontinuecon de la arto. La ekspozicio „Brilo de la tempo. La japana lako en la aplikata arto” donas la okazon konatiĝi kun diversaj ornamaj stiloj kaj teknikoj, kiel >maki-e< – priŝutado per la ora pulvoro, >raden< (inkrustado per perlamoto) aŭ >choshitsu<, skulptado en lako.
Tiu interesa ekspozicio kunigas objektojn el la polaj publikaj institucioj kaj de polaj kolektantoj, kun verkoj de japanaj artistoj. Ĝi bildigas riĉon kaj variecon de ĉi tiu eksterordinara tradicio.

El la elsendo 15.01.2026. Legas Gabi – 01′ 48″

Ankoraŭ kelkajn tagojn estas vizitebla interesa ekspozicio en la Silezia Muzeo en Katowice. Ĝia titolo „Etnoalternativo. Nova rigardo al la popola arto” referencas al riĉo de diversspecaj popolkostumoj en Pollando. En la regiono Supra Silezio temas pri kelkaj, kaj en lokaj variantoj pri eĉ dek kelkaj specoj. Ĉiu havas apartan karakteron kaj rolis kiel specifa komuniko plena de simbolaj signifoj. Unuavice ĝi rolis kiel vizitbileto de vestanta ĝin homo, informis pri lia/ŝia la deveno, socia, civila statuso aŭ aparteno al konkreta socia grupo. En la Supra Silezio la popola vesto estis ankaŭ elemento de patriotismo, manifesto de la aparteno al la pola nacio.
La ekspozicio prezentas elektitajn elementojn de la regionaj vestoj, devenantajn en plimulto de antaŭ unu jarcento. Akompanas ilin arkivaj fotoj dokumentantaj portantajn ilin homojn.
La prezentatajn eksponaĵojn akompanas projektoj de Beata Bojda, inspiritaj de sileziaj popolaj vestoj kaj stilizitaj laŭ popolaj vestoj el la muzea kolekto.

El la elsendo 15.01.2026. Legas Maciek – 01′ 15″

En la Ĉefa Konstruaĵo de la Nacia Biblioteko en Krakovo eblas ekde la komenco de decembro viziti la Artgalerion de la Eŭropa Arto. Ĝi enhavas la plej bonajn ekzemplojn de la pentroarto kaj skulptarto el la muzea kolekto. Temas pri konstanta ekspozicio de la eŭropa arto, kiu inter 2013-2020 havis alian adreson. La nun funkciigita artgalerio prezentas pli ol 120 verkojn kreiĝintajn inter la 13-a kaj 20-a jarcentoj. I.a. troviĝas tie tolaĵoj apartenantaj al la kanono de la arthistorio, aŭtoritaj de Paolo Veneziano, Lorenzo Lotto, Lavinia Fontana, Pieter Brueghel la juna, Lucas Cranach juna, Luca Giordano, Matteo Pretti, Elisabeth Vigée-Lebrun kaj Maurice de Vlamincka. Krome troviĝas tie skulptaĵoj, interalie de Antonio Canova kaj Gustav Vigeland.
Dum la preparo de la konstanta ekspozicio de la eŭropa arto en Krakovo estis faritaj multaj historiaj, artaj kaj konservistaj laboroj. Ĉeokaze oni malkov ris forgesitajn verkojn. Interalie temas pri pentraĵo de Hans Fries, unu el la plej gravaj svisaj artistoj el la malfrugotika epoko.

El la elsendo 05.01.2026. Legas Maciek – 01′ 27″

Ekde la mezo de la 19-a jarcento ĝis 1914 en la pola arto ekzistis la tiel nomata Munkena Skolo. Formis ĝin neformala grupo de polaj pentristoj, kiuj edukiĝis aŭ kreis en Munkeno. Pro la foresto de Pollando sur la mapo de Eŭropo ligis ilin komuna nacieco kaj la fakto, ke en ilia arto speguliĝis ofte polaj motivoj, historiaj scenoj, portretoj kaj pejzaĝoj.
Kun ilia arto eblas nun konatiĝi en la ekspozicio funkcianta ĝis la 8-a de marto 2026 en la Nacia Muzeo en Lublino (la orienta Pollando).
Ĝi enhavas 250 verkojn de 60 polaj artistoj, i.a. Teodor Axentowicz, Adam Chmielowski, Ludomir Benedyktowicz, Olga Boznańska, Józef Brand, Maurycy Gottlieb, Alfred Wierusz-Kowalski, fratoj Gierymski, Józef Chełmoński, Zofia Stryjeńska. Sur la surfaco de preskaŭ 700 kvadrataj metroj eblas rigardi tolaĵojn i.a. el la Pola Muzeo en Rapperswil, kiuj la unuan fojon estas prezentitaj en tioma amplekso. Ili formas unu parton de la ekspozicio. En la dua troviĝas objektoj ligitaj kun la pentrista laboro i.a. pentristaj stabloj kaj paletroj.

El la elsendo 05.01.2026. Legas Maciek – 01′ 24″

Dum la decembra 20-a sesio de Unesko-konferenco en Nov-Delhio i.a. la pola tradicio de la plantbranĉa korboplektado ektroviĝis en la Reprezenta Unesko-Listo de Nemateria Kulturheredaĵo de la Homaro.
Tiu agnosko ebligos intergeneracian peradon de la tradicio kaj daŭre popularigos ĉi tiun unikan metiarton per laborrenkontoj, ekspozicioj kaj edukprojektoj.
La plantbranĉa korboplektado havas en Pollando plurjarcentan tradicion. La baza krudmaterialo aplikata en ĉi tiu artmetio estis ĉiam plantdevenaj produktoj, kiel tigoj de herboj, pajlo, pinaj aŭ juniperaj radikoj. Tamen ĉefe, eĉ 90-procente, estas utiligataj salikbranĉetoj.
La plektado de korboj kaj diverspecaj ujoj estas unu el la plej malnovaj artmetioj produktataj en Pollando. Aktuale la ĉefaj regionoj, en kiuj praktikas branĉplektistoj kaj salikbranĉaj produktantoj estas la regionoj ĉirkaŭ la urboj Nowy Tomyśl en Poznań-regiono, kaj Rudnik apud San-rivero en Apudkarpatia Regiono. Unu el du lokoj en Pollando, kie dum majstrigaj profesiaj kursoj edukiĝas – ekde 2014 – profesiuloj pri korboplektado estas Kolektivo de Lernejoj kaj Klerigcentroj en Łowicz en la centra Pollando. Kvankam la nuntempaj sociaj portaloj koherigas similajn produktojn en la monda skalo, sed daŭre la pola plantbranĉa korboplektado kiel la bazan krudprodukton utiligas salikbranĉetojn. Tio ĝin distingas.
En la antaŭaj jaroj sur la Unesko-listo aperis jam 6 tradicioj el Pollando – elfarado de kristnaskaj kripetoj el Krakovo, la kulturo de arbarista mielproduktado, falkodresado, floraj tapiŝoj por la festo de la Dia Korpo, flosista tradicio kaj tradicia pola danco – polonezo.

El la elsendo 20.12.2025. Legas Maciek – 02′ 15″