Kulturkroniko

Nur du semajnoj restas ĝis inaŭguro de la muzeo de Igor Mitoraj, la 6-an de junio, en la toskana Pietrasanta. La unua en la mondo muzeo dediĉita al pola skulptisto kreiĝis en la adaptita komerca halego el la 60-aj jaroj. La vitrumita pavilono troviĝas en la proksimeco de la historia centro de la urbeto, difinata kiel malgranda Ateno – pro firma ĉeesto de artistoj kaj skulptistoj kaj proksime al la fama minejo de la Karara marmoro. La muzeo ne nur omaĝas la artiston mortintan antaŭ 12 jaroj, sed reliefigas liajn fortajn ligojn kun la loko, kiu fariĝis por li spaco de laboro, inspiro kaj krea evoluo.
La muzeo rolos kiel moderna centro de la nuntempa arto koncentriĝanta pri esploroj, eksperimentado kaj dialogo inter diversaj artaj formoj. La nova muzeo firmigas la internacian pozicion de Pietrasanta kaj aldone akcentas ĝian rolon sur la mapo de la eŭropa kulturo.
La naskiĝinta en 1944 artisto estas aŭtoro de mondkonataj monumentecaj skulptaĵoj. Li studis pentroarton ĉe Tadeusz Kantor en Krakovo. La veturo al Meksiko kaŭzis ŝanĝon de liaj artaj interesiĝoj kaj enamiĝon al la skulptado. Mitoraj laboris sekve i.a. en Parizo, sed sian ĉefan laborejon li kreis en Pietrasanta, en kiu li pasigis kelkdek jarojn. Unu el la plej karakterizaj trajtoj de lia kreado estas skulptaĵoj prezentantaj fragmentojn de la homa korpo – kapoj, trunkoj kaj maskoj – konscie en sia formo damaĝitaj kun fendoj aŭ mankantaj elementoj. Mitoraj inspirite de la antikva arto tiamaniere prezentis fragilecon kaj mankojn de homo, kaŝitajn sub ideala, klasika beleco.

El la elsendo 20.05.2026. Legas Gabi – 02′ 23″

Fragmenton de la mezepoka bizanca pendoseruro retrovis membroj el la serĉgrupo de la societo „Szansa” en la loko Sobótka, en la suda Pollando. Sobótka estas unu el la plej malnovaj polaj vilaĝoj, kies origino radikas en la 11-a jarcento kaj ĝia nomo – laŭ fakuloj – indikas la tagon de la semajno, dum kiu okazis tie bazaroj (sobota/sabato). Iam troviĝis tie biendomo kaj gastejo.
Bronza, ĉevalforma objekto el la 12-a aŭ 13-a jarcento povis esti kunportita de kavaliro revenanta post la kruckavalira ekspedicio al la Sankta Tero aŭ perdita de pilgrimanto. Estas sciate, ke la loka princo Henryk de Sandomierz kun siaj kavaliroj partoprenis ekspedicion al Jerusalemo en la jaroj 1153-54, kaj ekzistas premisoj aserti, ke li partoprenis la 2-an kruckavaliran ekspedicion en 1147. La kavaliroj el Sandomierz-regiono partoprenis ankaŭ la 3-an kruckavaliran ekspedicion. Ekde 1257 la vilaĝo estis propraĵo de klaranina klostro.
La pendoseruro bildiganta ĉevalon kun malfermita faŭko konsistis el du simetriaj partoj ene de kiuj troviĝis fera blokanta mekanismo. Bedaŭrinde ĝi transdaŭris nur kiel koroditaj fragmentoj. La mezepokaj pendoseruroj en la formo de bestoj estis maloftaj elfaraĵoj kreataj plej verŝajne laŭ individua mendo. Du analogaj objektoj el la 12-a jarcento troviĝas en la kolekto de Harvard-Universitato en la usona Cambridge. Simila objekto troviĝas en privata kolekto en Germanio, pliaj i.a. en Korinto, Izmiro kaj Karamano. La tradicio de ilia elfarado deriviĝas el la antikva Romo.
La pendoseruro el Sobótka post restaŭristaj laboroj kaj scienca priskribo trafos al muzeo.

El la elsendo 20.05.2026. Legas Maciek – 02′ 09″

Dum la daŭranta en Prago – ĝis la 15-a de oktobro – ekspozicio „Premislidoj – la reganta dinastio kaj ĝia epoko” – eblas rigardi kelkajn el la plej valoraj objektoj de la Trezoro el Środa Śląska. Retrovita en la 80-aj jaroj, en ĉi tiu pola loko, ĝi estas taksata kiel unu el la plej gravaj ĉi-specaj malkovroj en Eŭropo. Ĝi enhavas i.a. la nuptan virinan kronon el la 14-a jarcento, imperiestran agrafon el la 13-a jarcento, kelkajn mil arĝentajn kaj orajn monerojn kaj aliajn nepritakseble valorajn juvelojn, transdonitajn kiel garantiaĵo al loka bankisto de ĉeĥa reĝo, pli posta germana imperiestro Karlo la 4-a. La elektitaj objektoj estas cikle prezentataj en la Nacia Muzeo en Vroclavo.
Pli frue la krono estis luata al la Nacia Muzeo en Prago en 2010 por la ekspozicio „Reĝa nupto” kaj en 2016 por la ekspozicio „Sceptro kaj krono”.

El la elsendo 20.05.2026. Legas Pamela – 01′ 23″

La provizoj de la unusola en Pollando Muzeo pri Krimmedicino en Vroclavo, en la sudo de la lando, enhavas kelkajn mil eksponaĵojn. Ili estas prezentataj en tri negrandaj salonoj, kaj temas sole pri parto de la riĉa kolekto.
La historio de la muzea kolekto radikas lime de la 19-a kaj la 20-a jarcentoj. Tiam por la sciencaj kaj didaktaj esploroj oni komencis kolekti eksponaĵojn rilatajn al diversaj sektoroj de la krimmedicino. Dum la 2-a mondmilito saviĝis nur duono de la kolekto. La antaŭmilitan laboron de germanaj specialistoj transprenis postmilite polaj sciencistoj venintaj el Lvovo. Antaŭ ok jaroj la kolektoj riĉiĝis per la antaŭmilita kolekto de krimmedicinaj eksponaĵoj el Krakovo. La ekspozicio en unuopaj sektoroj traktas diversajn mortokaŭzojn. La unikaĵo en la monda skalo estas kolekto proksimiganta ŝanĝojn en la homaj organoj, okazintaj pro la uzo de batalgasoj dum la unua mondmilito.
La muzeajn kolektojn utiligas por didaktaj celoj medicinaj studentoj, estontaj specialistoj pri krimmedicino, juristoj kaj soldatoj. Antaŭ la vizito necesas partopreni muzean lecionon pri patologio. En la planoj estas nova sidejo de la muzeo, kies riĉajn kolektojn oni prezentos en dekkelkaj ekspoziciaj salonoj.

El la elsendo 10.05.2026. Legas Gabi – 01′ 50″

La 20-an de aprilo en la Katolika Lublina Universito estis malfermita Biblia Legejo, kion akompanas ekspozicio de historiaj ekzempleroj de la Biblio el la speciala kolekto de la biblioteko.
La Biblia Legejo enhavas pli ol ok mil volumojn kaj estas loko unika. La universitata biblioteko – krom servi al studentoj kaj sciencistoj – ludas samtempe la rolon de la historigardanto, ĉar kiel substrekis dum la solenaĵo la direktoro de la universitata biblioteko, Artur Podsiadły la Biblio kaj la Sankta Skribo apartenas al la plej granda heredaĵo por nia civilizacio, por Eŭropo. Ĝi rolas samtempe kiel inspiro por arto kaj kulturo dum por katolikoj estas fonto de la kredo.
La volumkolekto en la Biblia Legejo ne estas ferma kaj daŭre riĉiĝos i.a. se temas pri elektronikaj provizoj.
Nun troviĝas en ĝi plej diversaj eldonoj de la Biblio. Apud la Sankta Skribo en la originaj lingvoj troviĝas ĝiaj tradukoj al lingvoj historiaj kaj modernaj, eŭropaj, aziaj kaj afrikaj. Krome en la legejo troviĝas libroj ligitaj kun la biblia arkeologio, geografio, naturo, atlasoj bibliaj, enciklopedioj kaj lernolibroj de la bibliaj lingvoj, tekstoj kritikaj kaj interpretoj. Aparta fako estas dediĉita al rilatoj de Biblio kaj Korano.
En la legejo eblas konsulti librojn pri la historio de la Proksima Oriento, pri la historio de la Biblio, pri ĝia ĉeesto en kulturo kaj arto. La ĵus malfermita Biblia Legejo servos unuavice al studentoj kaj esploristoj el la Instituto pri la Bibliaj Sciencoj en la Katolika Lublina Universitato, sed krome al ĉiuj interesiĝantaj pri la biblia temaro.

El la elsendo 10.05.2026. Legas Maciek – 01′ 55″

Lokomotivoj el Pollando kaj Eŭropo partoprenos la 30-an Paradon de Lokomotivoj, kiu okazos la 2-an de majo en Wolsztyn en okcidenta Pollando. La evento organizata ekde 1991 estas unu el la plej gravaj fervojistaj aranĝoj en Eŭropo. Ĉiufoje ĝi logas milojn da turistoj kaj ŝatantoj de la fervojo el la tuta mondo.
En la nunjara jubilea parado, kiu koincidas kun la 100-jariĝo de la lokomotivejo en Wolsztyn, partoprenos lokomotivoj el Pollando kaj krome el Belgio, Britio, Ĉeĥio, Germanio, Hungario kaj Luksemburgio. Inter ili estos ankaŭ tiaj, kiuj neniam antaŭe venis al Wolsztyn.
Dum la ĉefa aranĝo la 2-an de majo la parado daŭros unu kaj duonan horojn. Lokomotivoj prezentiĝos individue kaj en grupa formacio. Vespere en Wolsztyn-lokomotivejo estas planita multmedia evento „Lumo, vaporo, sono”.
La traveturoj per trajnoj tirataj de vaporlokomotivoj okazos dum tri festaj tagoj ĝis la 3-a de majo. La lokomotivejo en Wolsztyn estas la lasta en la mondo, kiu prizorgas laŭhorarajn pasaĝerajn traveturojn tiratajn de vaporlokomotivoj sur normalŝpuraj reloj.

El la elsendo 30.04.2026. Legas Gabi – 01′ 39″

Fine de aprilo (la 24-an) en la Cervantes-instituto en Varsovio finiĝis ciklo de renkontiĝoj dediĉitaj la grupo de polaj infanoj, la viktimoj de la hitlerana germaniga politiko, kiuj en 1946 trovis rifuĝejon en Barcelono.
Tiam al Barcelono venis 125 polaj infanoj, la viktimoj de la germaniga politiko de la 3-a Regno. Dank’ al grafo Józef Potocki kaj pola konsula personalo ili ricevis ŝancon por nova vivo kaj por reakiro de perdita digno.
Lige kun la 80-a datreveno de ĉi tiu evento la Cervantes-instituto en Varsovio kaj la Muzeo de Polaj Infanoj – Viktimoj de Totalismo pretigis ciklon da eventoj proksimigantaj la tiaman diplomatian kuntekston kaj la malfacilan vojon de junaj poloj el germanaj koncentrejoj al Barcelono. La lasta debato okazis sub la titolo „Neatendita azilo. La polaj-hispanaj rilatoj postmilite”.
La eventon partoprenis polaj kaj hispanaj esploristoj. La diskutoj rilatis al eksterlanda politiko de Hispanio post 1945 kaj al klopodoj krei en Barcelono centron por polaj infanoj.
La organizantoj memorigis, ke al la germanigado estis subigitaj ĉirkaŭ 200 mil polaj infanoj, plej ofte kelkjaruloj forŝiritaj de la gepatroj. En centroj en – la okupaciata de germanoj- Pollando ili estis trude germanigataj. Post la milito la pola registro en ekzilo en Londono kaj Pola Ruĝa Kruco retrovis ĉirkaŭ 30 mil tiajn infanojn. Plimulto rapide revenis al Pollando, sed parto de ili daŭre troviĝis en tendaroj por rifuĝintoj en Aŭstrio kaj Germanio. Ĝuste por ili kreiĝis la centro en Barcelono.

El la elsendo 30.04.2026. Legas Maciek – 02′ 02″

En 2025 oni notis eĉ je 4,2 procentoj pli da vizitantoj en la polaj muzeoj, entute estis 46,2 milionoj. Dum la lasta jaro la muzeoj pretigis tri mil konstantajn kaj 4,6 mil portempajn ekspoziciojn, firmigante tiel la rolon de muzeoj kiel aktivaj kulturinstitucioj. Avanis la regionoj de Varsovio kaj Krakovo, kie oni notis eĉ je pli ol 59 procentoj da muzeaj vizitantoj.
La datumoj de la Ĉefa Statistika Oficejo elmontras, ke la polaj kulturinstitucioj ĉiam pli ofte – krom ekspozicia funkcio – rolas kiel socia spaco. Pli ol 71 procentoj de polaj muzeoj apartenas al la publika sektoro, inter kiuj dominas tiuj gvidataj de komunumoj.
En 2025 14,1 milionoj da personoj vizitis muzeojn senpage kaj 7,4 milionoj ricevis rabatitajn biletojn. Lernejaj grupoj konsistigis 8,2 procentojn de ĉiuj vizitantoj, kio konfirmas la rolon de muzeoj en la kleriga kaj kultura edukado de la juna generacio.
Laŭ la stato fine de 2025 la muzeaj ekspoziciaj objektoj kalkuliĝis je 22 milionoj, kio estas je 1,4 procentoj pli ol en 2024. Krom la ekspozicia agado la polaj muzeoj organizis preskaŭ 159 mil kulturajn kaj edukajn aranĝojn (je 4,2 procentoj pli ol en 2024). La polaj muzeoj organizis ankaŭ en 2025 13 mil gviditajn vizitojn, en kiuj partoprenis pli ol 290 mil personoj.

El la elsendo 30.04.2026. Legas Pamela – 02′ 14″

En la Podlaĥia Muzeo en Bjalistoko en aprilo, kiel „eksponaĵo de la monato” estas prezentata la 18-jarcenta biografio de reĝo Johano la 3-a Sobieski. La tiea kampanjo „la eksponaĵo de la monato” estis inaŭgurta en 2021. Ĝi celas proksimigi al la vizitantoj la historion de objektoj el la muzeaj kolektoj, kiuj ne estas rigardeblaj al vasta publiko. Ili estas prezentataj en la vestiblo de la muzeo, kiu troviĝas en la Urbodomo de Bjalistoko.
En aprilo 2026 kiel „monata eksponaĵo” estas prezentata biografio de la reĝo Johano la 3-a Sobieski (1629-1696) de Jakub Kazimierz Rubinkowski tre populara en la 18-a jarcento. Temas pri publikaĵo kun gloriga kaj patosa karaktero koncentriĝanta pri la militaj kaj politikaj sukcesoj de la reĝo. Ĝia prezento ligiĝas kun la 330-a mortodatreveno de la reĝo.
Unu el la libroedonoj aperis la presejo de monakoj bazilianoj en la najbara Supraśl, kiu estis unu el la plej gravaj presejoj de la 1-a Respubliko. Ĝi plenumis tre gravan rolo en la pola 18-jarcenta kulturo, kaj bazilianoj alportis signifan kontribuon al la popularigo de la klerigepoka literaturo presante i.a. lernolibrojn, vortarojn, konsillibrojn, librojn historiajn kaj aliajn. La malnovpresaĵoj el Supraśl apartenas al la plej valoraj objektoj en la Podlĥia Muzeo rilatantaj al la historio kaj kulturo de la regiono. La baziliana presejo en Supraśl funkciis en la jaroj 1695-1803 publikigante en la pola lingvo, latino kaj la malnovslava.

El la elsendo 25.04.2026. Legas Maciek – 02′ 01″

Kiel informis en la ĵusaj tagoj la Ĉefa Statistika Oficejo fine de la 2025-a jaro en Pollando funkciis 321 artgalerioj, kio signis kreskon je 3 kaj duona procento kompare kun la antaŭa jaro.
La kresko rilatis ankaŭ al la nombro de la vizitantoj, kiujn oni taksis je 6,4 milionoj da personoj kaj kio signifis kreskon 9-procentan. La artgalerioj organizis 4172 ekspoziciojn, inkluzive de 268 subĉielaj. 3785 okazis en Pollando. 244 estis ekspozicioj internaciaj.
La ŝtataj kaj komunumaj artgalerioj disponas pri 1,2 milionoj da ekspoziciataj objektoj. Plej multnombre estas reprezentitaj en ili la pentroarto. Pli ol 65 procentoj de la artgalerioj apartenas al la publika sektoro kaj en 2025 logis 92 procentojn de la vizitantoj.

El la elsendo 25.04.2026. Legas Maciek – 01′ 05″