Kulturkroniko

La Kastela Muzeo en Malbork ricevis la premion Grand Prix en la 46-a Konkurso pri la Muzea Evento de la Jaro – Sybilla 2025. Ĝi estis atribuita pro la ekspozicio „Omaĝo 500. Historio-Kulturo-Memoro”. La ekspozicio rilatis al la 500-jariĝo de la Traktato, kiu senigis la Teŭtonan Ordenon je la povo, kaj ĝia lasta granda majstro Albrecht Hohenzollern ĵuris sur la krakova foirplaco fidelecon al la pola reĝo Sigismundo la Maljuna.
La konkurso pri la Muzea Evento de la Jaro – Sybilla estas la plej grava rekonesprimo por la atingaĵoj de la polaj muzeoj en la lando kaj eksterlando. Ĝi atribuas premiojn en ses kategorioj: konservado kaj protekto de la kulturheredaĵo, edukado, scienc-esploraj projektoj, novaj kaj modernigitaj konstantaj ekspozicioj, ekspozicioj portempaj, investaĵoj.
La konkurson organizas la pola kulturministerio kaj Nacia Muzea Instituto.

El la elsendo 30.06.2026. Legas Gabi – 01′ 21″

Ćmielów famas en Pollando ĉefe pro sia porcelanfabriko, sed dank’ al la projekto Stratocastle, el la ruino de la tiea magnata rezidejo, ĝi transformiĝis en mondklasan atrakciaĵon. Ĝuste ĉi tie troviĝas la plej granda en la mondo kolekto de gitaroj kun la aŭtografoj de la legendecaj rok-steluloj. Entute temas pri pli ol 400 unikaj instrumentoj, memoraĵoj ligitaj kun la nomoj de i.a. Jimi Hendrix, The Rolling Stones, Nirvana aŭ Taylor Swift. Sur la muroj de la muzeo, jam nomita Muzeo de Vivaj Instrumentoj troviĝas gitaroj subskribitaj de la membroj de Led Zeppelin, Deep Purple, Black Sabbath, Aerosmith aŭ Guns N’ Roses. Krome estas memoraĵoj ligitaj i.a. kun Michael Jackson, Madonna kaj Tina Turner. La skalo de la projekto – oficiale lanĉita en majo – ebligas diri, ke Ćmielów en la Centra Eŭropo estas muzike komparebla kun Nashville, donante unikan ŝancon konatiĝi kun la sortoj de muzikidoloj deproksime.
La Muzeon de Vivaj Instrumentoj formas ne sole eksponaĵoj, sed ankaŭ koncerta ĉirkaŭkastela spaco adaptita al amaspublikaj eventoj, kun gastronomia sfero funkcianta en la kastela interno.
Kvankam la Muzeo estis jam malfermita en majo, vera kulmino venos la 17-an de julio, kiam la Grandan Inaŭguron partoprenos la supergrupo BEAT, sian arton prezentos tiaj virtuozoj kiel Adrian Belew, Tony Levin, Danny Carey kaj legendeca Steve Vai. La artistoj prezentos muzikaĵojn el la repertuaro de King Crimson, kio estos aparta evento por entuziasmuloj de progresiva rokmuziko. La sezonon fermos Sound of the Ages Festival la 22-an de aŭgusto.

El la elsendo 30.06.2026. Legas Maciek – 02′ 01″

Ekde la 5-a de julio ĝis la 20-a de septembro 2026 en la varsovia Arkikatedrala Baziliko de s-ta Johano Baptisto okazos la 33-a eldono de la Internacia Festivalo de la Orgena Muziko „Orgeno de la Arkikatedralo”. Tio estas unu el la plej gravaj eventoj de la orgena muziko en Pollando kaj unu el la plej konataj orgenaj festivaloj en la Centra Eŭropo.
La okazanta ekde la 1994-a jaro festivalo venigas al Varsovio la plej elstarajn orgenvirtuozojn, profesorojn de renomaj muzikaj altlernejoj, laŭreatojn de internaciaj konkursoj kaj orgenludistojn de la plej gravaj katedraloj de la mondo. Nunjare eblos admiri la orgenkoncertojn de 12 artistoj el Belgio, Italio, Hispanio, Germanio, Svislando kaj Pollando.
La koncertoj en la varsovia Arkikatedrala Baziliko de s-ta Johano Baptisto, en la Malnovurba Kvartalo okazos per la monumenteca orgeno de la firmao E, en Pollando. La eksterordinaraj akustikaj kondiĉoj de la sanktejo venigas por la festivalo same muzikŝatantojn, kiel ankaŭ profesiajn muzikistojn el la lando kaj el la mondo.

El la elsendo 30.06.2026. Legas Pamela – 01′ 45″

En 1766, do antaŭ 260 jaroj laŭ la decido de la reĝo Stanisław August ĉe la Reĝa Kastelo en Varsovio Marcello Bacciarelli establis la Reĝan Pentrejon, la unuan en Pollando lernejon de la pentroarto. En Eŭropo tiuepoke funkciis kelkaj belartaj akademioj, ofte ĉe la reĝaj kortegoj, kie estis rimarkita la bezono eduki profesiajn artistojn.
Bacciarelli fariĝis direktoro en la varsovia Reĝa Pentrejo kaj inter la profesoroj estis renomaj pentristoj i.a. Bernardo Bellotto (Canaletto), Ludwik Marteau, Mateusz Tokarski, Antoni Albertrandy, formante bone funkciantan pedagogian kadron. Dank’ al la diplomitoj, postaj profesoroj, komenciĝis kontinua edukado de instruistoj por la artaj lernejoj. La komenca instruado en la Reĝa Pentrejo konsistis unuavice en la kopiado de pentraĵoj kaj skulptaĵoj, sed iom post iom, estis instalitaj aliaj specializoj. Studentoj devis alproprigi sciojn pri mitologio, historio, matematiko, fiziko, optiko. Dank’ al la pentreja biblioteko studentoj lernis krome pri artmetioj, anatomio, kostumologio, pri la antikva arto kaj pri la plej novaj – tiuepoke – arkeologiaj malkovroj. Ĝis la abdiko de la reĝo en 1795 en la Pentrejo dilplomitiĝis de 50 ĝis 70 studentoj. La ideon de la Reĝa Pentrejo transprenis la privata pentrejo de Marcello Bacciarelli. En 1816 du jarojn antaŭ sia morto la artisto fariĝis honora dekano de la Belarta Lernejo, kiu kreiĝis kade de la Varsovia Universitato. Tiu posteno estis ne nur simbola, sed ankaŭ persona referenco al la origino de la Reĝa Pentrejo.

El la elsendo 20.06.2026. Legas Gabi – 02′ 27″

Inter la 26-a de majo kaj la 6-a de septembro 2026 en la fama Museo Nacional Thyssen-Bornemisza en Madrido sian individuan ekspozicion havas Ewa Juszkiewicz. Ŝi estas diplomitino de la Belarta Akademio en Gdansko kaj unu el la plej gravaj figuroj sur la pola arta scenejo. En sia kreado ŝi majstre gravitas inter perfekta, klasikisma stilo kaj moderna, feminisma mesaĝo kaj tiel partoprenas aktualajn diskutojn pri la virina reprezentiĝo en kulturo kaj arthistorio. En ŝia dialogo kun la historio de la portreta pentroarto ŝiaj virinaj vizaĝoj estas anstataŭigitaj per fantaziaj komponaĵoj el teksaĵoj, floroj kaj herboj. Tiel Juszkiewicz ŝanceligas tradiciajn estetikajn kanonojn kaj konvenciajn imagojn pri la virina belo, ŝi reinterpretas la tradicion de la eŭropa virina portreto, inspirante sin per la arto de malnovaj majstroj, sed ankaŭ rompante ĝiajn skemojn kaj normojn.
Ŝiaj portretoj estis prezentitaj i.a. en Brooklyn Museum, Centre Pompidou-Metz, Musée d’Art Moderne de Paris aŭ Museo Picasso Málaga. Ili troviĝas en la kolektoj de Albertina Museum, Long Museum kaj en Museum of Contemporary Art San Diego. Unu el ŝiaj tolaĵoj dum aŭkcio de Christie’s estis vendita kontraŭ unu kaj duona milionoj da dolaroj. La ekspozicio en Museo Nacional Thyssen-Bornemisza konfirmas la kreskantan pozicion de la pola artistino sur la internacia scenejo de nuntempa arto.

El la elsendo 20.06.2026. Legas Maciek – 01′ 48″

La Pola Listo de Nemateria Kulturheredaĵo riĉiĝis je tri pliaj registroj rilatantaj al lokaj tradicioj.
Temas pri eltondaĵoj el kolora papero el Kurpie-regiono ĉe la Blanka Arbarego. Karakterizas ilin i.a. la kolorbunto kaj tavola komponado kaj aldone distingas ilin radiaj radoj, plurkoloraj rubandoj ornamitaj per rozetoj, virkoketoj kaj pupfiguroj. Iam tiuj eltondaĵoj estis uzataj kiel ornamaĵoj antaŭ la paskaj kaj kristnaskaj festoj.
Alia tradicio ĵus registrita estas ritaj kaj ornamaj elfaraĵoj el la historia-etnografia regiono Pałuki, lime de la kujawia-pomeraia kaj grandpoluja vojevodioj, en la okcidenta Pollando. Ĝiaj plej rekoneblaj elementoj estas ornamaĵoj el papero, pajlo kaj plantoj elfarataj en la antaŭpaska periodo kaj dum la rikolta sezono. Krome karakterizas tiun tradicion subplafonaj pendaĵoj el pajlo kaj silkpapero.
La tria tradicio ĵus notita en la pola listo de la nacia kulturheredaĵo ligiĝas kun la preparado de imponaj vaksaj kandeloj en la loko Tyszowce en la orienta Pollando. Ili altas inter 4 kaj 5 metrojn kaj pezas ĉirkaŭ 30-40 kilogramojn. La tradicio de ĉi tiuj kandeloj deriviĝas onidire el la 17-a jarcento, aparte el la periodo de la svedaj invadoj kontraŭ Pollando, kaj postulas penan kelktagan procedadon, en kies sekvo kreiĝas kandeloj similaj al arbotrunko. Ili konservas mielan koloron kaj aromon. Oni kutimas ilin porti ornamatajn per blankaj-ruĝaj rubandoj dum la religiaj kaj ŝtataj solenaĵoj.
Aktuale en la Pola Listo de na Nacia Kulturheredaĵo troviĝas 127 registroj dokumentantaj vivajn tradiciojn, kutimojn kaj kapablojn transdonatajn de generacioj al generacioj. Ekde 12 jaroj troviĝas en ĝi ankaŭ Esperanto kiel portanto de la E-kulturo.

El la elsendo 20.06.2026. Legas Maciek – 02′ 20″

Ĝis la fino de junio en la varsovia Etnografia Muzeo funkcias la ekspozicio „Ĉeestoformoj, la arto de karpatrutenoj”. Tio estas la unua tiom vasta prezento de artaj atingaĵoj de ĉi tiu etna grupo. Al ĝi kalkuliĝas i.a. tiaj artistoj kiel Andy Warhol, Epifaniusz Drowniak-Nikifor aŭ Jerzy Nowosielski.
La ekspozicio proksimigas la arton de karpatrutenoj, kiuj dum jaroj ekzistis marĝene de la historio de la eŭropa arto. La varsovia ekspozicio pruvas, ke la arto de karpatrutenoj ne estas folklora kuriozaĵo, sed vivanta aŭtonoma kaj plurflanka kulturparto, kapabla dialogi same kun la spirita heredaĵo de Karpatio, kiel kun la nuntempa estetiko.
La esenca fono de ilia historio estas spertoj de truda migrado, kiu speguliĝas en la verkoj de karpatrutenaj artistoj kaj ankaŭ en la uzataj de ili ĉiutagaj objektoj. En la ekspozicio ĝi rolas kiel vivanta atesto pri ilia historio kaj signo de la komunuma daŭro, kiu malgraŭ sia diasporeco konservis propran lingvon, identecon kaj memoron. En la kunteksto de la ekspozicio apartan emfazon akiras la vortoj de Andy Warhol „I’m from nowhere”, atestante pri identeco, kiu kapablas daŭri super la limoj kaj ŝanĝiĝantaj lokoj.

El la elsendo 10.06.2026. Legas Gabi – 01′ 39″

La Podlaĥia Operejo kaj Filharmonio el Bjalistoko estos unu el la partneroj de internacia projekto realigata kun Internacia Festivalo de Muziko kaj Danco en Grenado, Fondaĵo de Juan March en Madrido kaj Teatro de la Zarzuela. Kaj temas pri enscenigo de la opero „Fuego fatuo”, kiun komponis en 1918 Manuel de Falla. Malgraŭ la planoj enscenigi ĝin en Madrido, Barcelono kaj Parizo ĝi trafis en arkivojn. Nur la retrovo de la kompleta libreto de María de la O Lejárraga García kaj de la konserviĝintaj manuskriptoj de la partituro ebligis reveni al la ideo pri la enscenigo.
La opero rakontas la historion de juna komponisto Leonardo emocie disŝirita inter sentimento al la fidela kaj modesta Clara kaj la fascina kaj loga princino Lisa. La historio de amo, ambicioj, iluzioj kaj emociaj elektoj baziĝas sur la fortepianaj komponaĵoj de Frederiko Chopin, kiun Manuel de Falla adaptis kreante eksterordinaran omaĝon al la pola komponisto.
Grava partnero de la projekto estas la Pola Instituto en Madrido, dank’ al kiu institucioj el Pollando kaj Hispanio ligis kunlaboron. Patronecon super la evento transprenis la Nacia Chopin-instituto, kiu metis ĝin en la kalendaron de la oficialaj solenadoj de la 100-jariĝo de la Chopin-konkurso en 2027.

El la elsendo 10.06.2026. Legas Maciek – 01′ 36″

Jam de 15 jaroj estas organizata Tago de la Nacia Legado. Ĝi okazas sub la patroneco de la Prezidenta Paro kaj estas organizata de la Prezidenta Kancelario kunlabore kun la Nacia Kulturcentro. En la nuna jaro, la 5-an de septembro, oni legos amasskale la dramon de Adam Mickiewicz „La prapatroj” (Dziady).
Tra la jaroj la Tago transformiĝis de loka evento en eventon okazantan en pli ol 6 mil lokoj en Pollando kaj en la mondo. Ĝi daŭre evoluas pro la de-malsupra socia aktiviĝo, respondanta la iniciaton de la pola Prezidenta Paro. En iu momento la Prezidenta Kancelario komencis prepari specialajn libroeldonojn okaze de la Tago. La nunjara novaĵo estos aŭdiolibro promocianta la eventon en la brila interpreto de polaj aktoroj. Krome la Prezidenta Kancelario pretigas specialan elekton de dramfragmentoj por la plej junaj legantoj. Estas ankaŭ pretigataj podkastoj, lige kun la legota verko, destinitaj por personoj kun vastaj histori-literaturaj konoj kaj impresiĝemo. Unuflanke ili servos al popularigado de la verko, aliflanke kiel materialo riĉiganta per konkreta enhavo, konon pri ĉi tiu verko.
Kiel en la antaŭaj eldonoj de la Tago de la Nacia Legado sendube partoprenos ĝin esperantistaj medioj en la tuta mondo.

El la elsendo 30.05.2026. Legas Pamela – 01′ 46″

Ĝis la 19-a de julio la 2-a etaĝo de la varsovia Reĝa Kastelo transformiĝis en teatron. Tiel dum tri monatoj la kastelo revenis – post 400 jaroj – al la tradicio de unu el la plej bonaj teatroj en Eŭropo, la kortega operejo de reĝo Vladislavo la 4-a. La ekspozicio daŭranta ekde la mezo de aprilo prezentas pli ol 100 artefaktojn, ligitajn kun la opera teatro ĉe la kortego de la reĝo, devenantajn el polaj kolektoj kaj el eŭropaj institucioj. La ekspozicio enhavas interesajn ekzemplojn de pentroarto kaj grafiko, muzikajn instrumentojn kaj dokumentojn kaj presaĵojn el la epoko. La ekspozicio „Granda spektaklo” rakontas pri tio, kiel ambicia pola reĝo transformis sian kortegon en centron de ravaj spektakloj kaj kiel arto fariĝis grava instrumento de regopovo.
La reĝo Vladislavo la 4–a Vasa la pola reĝo en la jaroj 1632-1648 apartenis al la plej kleraj regantoj de sia epoko. Kiel sublima artamanto li bone komprenis, ke la arto povas servi ne sole al la animo, sed ankaŭ al politiko. Dum sia junulaĝa vojaĝo tra Eŭropo dum kiu li vizitis i.a. Florencon, Romon, Mantuon, Parmon, Venecion kaj Vienon li renkontis la plej modernajn formojn de teatraj spektakloj. Post la reveno li decidis establi similan lokon en Varsovio. Jam en 1628 en la kastelo estis enscenigita la opero „Acis kaj Galateo”, per kiu la kortega teatro komencis funkcii. Baldaŭ post pliaj plukonstruoj kaj novigoj ĝi fariĝis unu el la plej modernaj teatroj en Eŭropo.
Dank’ al la rekonstruaj elementoj kaj multmediaj projekcioj la ekspozicio „Granda spektaklo” proksimigas la funkciadon de la baroka kortega scenejo.

El la elsendo 30.05.2026. Legas Gabi – 02′ 21″