Kulturkroniko

La nunjara ĵus komnciĝinta la 22-a eldono de la Internacia Muzikfestivalo „Chopin kaj lia Eŭropo”, daŭras ĝis la 6-a de septembro.
Tiu ĉi prestiĝa evento famas pro la kunprezento de la muziko de la pola komponisto kun la kreado de aliaj elstaraj artistoj. La nunjara festivala eldono, iom pli modesta laŭ la nombro de koncertoj, tamen riĉos je prezentiĝoj de elstaraj simfoniaj orkestroj el Kanado, Usono kaj Eŭropo, je recitaloj kaj koncertoj, kiujn partoprenos elstaraj pianistoj kaj aliaj renomaj artistoj.
En la centro troviĝas tradicie la pola muziko reliefigante kiel riĉa, varia kaj plurvefta estas la pola muzika tradicio. Apud komponaĵoj de Frederiko Chopin aŭdiĝos verkoj de Feliks Janiewicz, Karol Mikuli, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Grażyna Bacewicz kaj Krzysztof Penderecki. Muzikŝatantoj de la evento „Chopin kaj lia Eŭropo” ĝuos prezenton de Pittsburgh Symphony Orchestra, Royal Concertgebouw Orchestra kaj Orchestre Symphonique de Montréal. Ili prezentos la polan repertuaron akompanante laŭreatojn de Chopin-konkurso. Ĝuste tio apartenas al gravaj festivalaj momentoj, elstarigante la apartan karakteron de la festivalo.

El la elsendo 25.08.2026. Legis Barbara kaj Gabi – 01’40”

Meze de julio en la loko Opatów, en la suda de Pollando, estis lanĉita Historia Centro dediĉita al Templanoj, la Ordeno de Mizeraj Kavaliroj de Kristo kaj Salomona Sanktejo. Ĝi kreiĝis kiel elita kavalira ordeno en Jerusalemo en 1118 kun la celo protekti venantajn al ĝi pilgrimantojn.
Templanoj en Pollando aktivis ekde la 20-aj jaroj de la 13-a jarcento ĝis 1312, kiam la ordeno estis likvidita. Iliaj plej gravaj spuroj troviĝas en la lokoj Chwarszczany kaj Oleśnica Mała. Laŭ legendo, science nekonfirmita, kun ilia aktivado estas ligita ankaŭ la loko Opatów. La loka Kolegiata Preĝejo, agnoskita kiel la Historimonumento – daŭre logas misterserĉantojn, pro iamaj skulptaĵoj de kavaliroj kaj simboloj sur la sanktejmuroj.
La lanĉita nunjare Centro proksimigas la historion de la ordeno kaj de la mezepoko, la ligojn de templanoj kun la regiono. La ekspozicio okupas 12 salonojn kaj inter la eksponaĵoj troviĝas glavreplikoj, hakiloj, arbalestoj kaj figuro de komplete armita kavaliro sur ĉevalo. La ekspozicio ne limiĝas tamen al la historio de la ordeno mem, sed klarigas rilatojn de kristanismo kun islamo kaj historion de la banka funkciado. Ĝuste unu el la ekspozicipartoj estas dediĉita al la rolo de la Templanoj en la evoluo de la mezepoka banka sistemo.

El la elsendo 25.08.2026. Legis Pamela – 01’29”

La kodekso „Augustinus Hipponensis Sermones” troviĝanta en la Dioceza Biblioteko en Pelplin estis konata al esploristoj. Al Pelplin ĝi venis kun cistercianoj, kies patrina abatejo troviĝis en Bad Doberan en Maklemburgio. La biblioteko de Pelplin troviĝas en daŭra kontakto kun membroj de la Societo de la Klostro Bad Doberan, interesiĝantaj pri libregoj el la malnova abatejo. Unu el la germanaj esploristoj ne povante malĉifri fragmenton de la manuskripto petis helpon de profesoro Christian Tornau el Würzburg-universitato. Sekve de liaj esploroj pri la 12-jarcenta manuskripto kun ses homilioj estis malkovrite, ke du el la tekstoj atribuitaj al s-ta Aŭgusteno ĝis nun ne estis konataj al la sciencistoj.
La malkovro kvankam ne ŝanĝas principe la rigardon al la ideoj de s-ta Aŭgusteno, tamen grave kompletigas konojn pri lia teologio kaj filozofio. Por la Dioceza Biblioteko en Pelplin la malkovro rekonfirmas la signifon de ĝiaj kolektoj, en kiu troviĝas ĉirkaŭ 650 manuskriptoj kaj pli ol 550 inkunabloj.
La sciencan prilaboron de la malkovritaj homilioj gvidas Christian Tornau kaj Clemens Weidmann. En Pelplin oni pretigos faksimilojn de la manuskripto.

El la elsendo  25.08.2026. Legis Maciek – 01’29”

Meze de junio en Kielce, la suda Pollando, estis solene lanĉita Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi. Temas pri la dua ĉi-speca centro en Pollando post la krakova Muzeo de la Japana Arto kaj Tekniko Manggha. La nova centro kreiĝis dank’ al Adrian Lipa kaj la plimulto de la prezentataj objektoj devenas el la kolekto de pasia amanto kaj kolektanto de la japana arto, Grzegorz Tetela.
Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi estas interbranĉa spaco kaj arteduka projekto, liganta prezenton de la aŭtentaj objektoj de la kultura arto kun laborrenkontoj, realtempaj artagadoj kaj la popularigaj aktivadoj. La centra ekspozicio estas dediĉita al la kulturheredaĵo de Japanio, estante centro de interkultura dialogo koniganta la valorojn de bushido-kodo, t.e. kuraĝon, memperfektiĝadon kaj respekton en la kunteksto de la nuntempaj serĉadoj de identeco kaj vivsenco. La ekspozicio celas vastan publikon inkluzive de infanoj, junuloj, plenkreskuloj kaj senjoroj, ankaŭ homoj kun handikapo aŭ minacitaj de socia ekskludo.
La centra ekspozicio en la Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi prezentas la historion kaj estetikon de la japanaj militekipaĵo, koncentriĝante pri la periodoj Muromachi , Edo kaj Meiji, do periodo kiam la samuraja tradicio eniras la modernan epokon. Inter la eksponaĵoj estas japanaj glavoj: katana, wakizashi kaj tachi . Plian atrakciaĵon konsistigas originalaj, historia samurajaj kirasoj de la speco tosei-gusoku kaj riĉe ornamitaj tsubaoj. La vizitanto spuras la unuopajn evoluetapojn de la japana batalisto – ekde la spiritaj fontoj de bushido, tra realaĵoj de la samuraja vivo en la paca Edo-periodo ĝis moderniga procezo de Japanio en la Meiji-epoko. La simbolo kaj patrono de la muzeo en Kielce estas Musashi Miyamoto, legendeca majstro de glavo, filozofo kaj artisto, kies vivo kaj instruoj rolas kiel interpreta akso de la ekspozicio.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Gabi – 02′ 42″

La plej nova rangolisto de la portalo The Greatest Books lasis neniun dubon, ke la „reĝo de la pola literaturo” restas Stanisław Lem kaj lia romano „Solaris”, kiu aperis en E-traduko de Przemysław Wierzbowski en 2021.
La rangolisto de „La plej elstaraj polaj libroj de ĉiuj tempoj” kreiĝis helpe de speciala algoritmo, kiu konsideris la opiniojn de ekspertoj kaj la signifon de unuopaj titoloj en la monda kulturo. La akirinta la unuan lokon en la rangolisto „Solaris” de Stanisław Lem estas romano, kiu vekas scivolemon, inspiras, sed ne lasas sin unusignife interpreti. La verkita en 1961 romano rapide akiris la famon de unu el la plej gravaj verkoj de la monda sciencfikcio kaj estis tradukita en 40 lingvojn. Baze de ĝi kreiĝis tri filmoj. La romano estas psikologia veturo en la profundon de la homa animo kaj homaj malsukcesoj, kiu estas prezentita fone de kosmaj esploroj. Kaj kiel estas legeble en la komento de The Greatest Books-rangolisto „ĝi estas ankaŭ enpensiĝo pri soleco kaj ekzistanta baro en la komunikado kun fremda inteligento”.
La duan lokon en la rangolisto de The Greatest Books okupis „Ferdydurke” de Witold Gombrowicz, provoka kaj ironia rakonto pri identeco kaj sociaj maskoj. La tria loko estis atribuita al „Quo Vadis” de Henryk Sienkiewicz – romano kiu daŭre ravas pro la historia elano. La kreiĝintaj baze de ĝi filmoj senĉese estas kun intereso rigardataj en la tuta mondo. La E-tradukon de la romano faris Lidia Zamenhof. Antaŭ kelka tempo la tuta romano estis laŭtlegita en la elsendoj de la Pola RetRadio en Esperanto.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Maciek – 01′ 55″

Arĝenta Fifro estas la plej alta pola distingo atribuata al personoj aparte meritiĝintaj por la evoluo de la religia muziko kaj liturgia kulturo en Pollando. La laŭreato de ĝia nunjara eldono estas d-ro Jan Mikołaj Gładysz, de pli ol 40 jaroj ligita kun la Redemptorista Sanktejo en Tuchów, suda Pollando. Li estas orgenisto, direktisto, komponisto, muzikologo, pedagogo kaj mentoro de pluraj generacioj de ekleziaj muzikistoj. Sian didaktan laboron li gvidis en la Supera Redemptorista Seminario, en la Dioceza Organista Studumo en Tarnów kaj en muzikaj lernejoj. En 2020 li estis distingita per la papa medalo Bene Merenti pro elstaraj meritoj por la Eklezio sur muzika kampo.
Doktoro Jan Mikołaj Gładysz diplomitiĝis pri muzikologio en la Katolika Universitato de Lublin kaj en la Postdiploma Studumo por Kapelmajstroj de la Muzika Akademio en Katowice. Li doktoriĝis baze de la disertacio pri la muzika-liturgia vivo en la sanktejo de la Dipatrino de Tuchów.
La solena transdono de la distingo okazos la 2-an de aŭgusto kadre de la 33-a Internacia Festivalo de Orgenmuziko, „La Orgeno de la Arkikatedralo” en Varsovio. Ĝi apartenas al la plej gravaj eventoj de la orgena kaj religia muziko en Pollando, dum kiuj prezentiĝas la plej renomaj orgenistoj de Eŭropo kaj de la mondo.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Pamela – 01′ 52″

La Festivalo „Sonoj de la Nordo”, okazanta ĉiun duan jaron, estas unu el la plej malnovaj kaj plej gravaj folkaj eventoj en Pollando kaj unusola dediĉita al la muzikaj tradicioj de la Baltmara Regiono.
Ĝia 38-a eldono daŭros inter la 9-a kaj 12-a de julio kaj estos ne sole grava punkto en la somera kalendaro de la kulturaj eventoj en la Triurbo: Gdansko, Gdynia, Sopot. Ĝi estas ankaŭ la okazo rigardi kiel la tradicia muziko daŭre estas la viva inspirforto por laŭvicaj kreantoj. La okazanta ĉiun duan jaron evento provizas per arta energio la artistojn kaj la publikon en ĉiu el la prezentoformoj – koncertoj aŭ laborrenkontiĝoj. La festivalaj eventoj disvolviĝos en la Centro de s-ta Johano kaj en la Urbodomo de Gdansko, en la malnovurba spaco.
En la nunjara eldono de la Festivalo Sonoj de la Nordo estas planitaj ses koncertoj de artistoj el Pollando, Danlando, Svedio, Norvegio, Finnlando kaj Estonio. La organizantoj pretigis laborrenkontiĝojn, certigas dancvesperojn kun muziko en viva plenumo kaj la subĉielajn aktivaĵojn.

El la elsendo 10.07.2026. Legas Maciek – 01′ 17″

La vilaĝo Brzózki apud Bydgoszcz en la norda Pollando en 2025 estis proklamita en la plebiscito de „National Geographic” plia mirloko de Pollando. Ne mirige. Distingas ĝin la kvanto de la tieaj murpentraĵoj (muraloj) kompare al la nombro de loĝantoj – 10 je 100. Ĉiuj prezentas reproduktaĵojn de la pentraĵoj de Vincent van Gogh.
Post la administra memstariĝo de Brzózki, en la vilaĝo aperis la ideo pri spaca plibeligo de la vilaĝo, renovigo de la historiaj lokoj, organizado de artaj renkontoj. Dank’ al la murpentraĵoj kun bildoj de van Gogh la vilaĝo transformiĝis en vivan artgalerion, amase vizitatan de turistoj el la tuta lando. Tiu interesiĝo aktivigis la lokan medion kaj en la vilaĝo estis establita la Krea Societo „Brzózki”, kiu en la pasinta jaro organizis la 1-an Festivalon van Gogh. Ĉi-jare ĝia dua eldono okazos en aŭgusto. Ĝia gvidideo estas edukado, kiu evoluigas scivolemon kaj artsentemon.
El inter la pentraĵoj de van Gogh la dommurojn en Brzózki ornamas la plej famaj verkoj de la nederlanda pentristo – „Stela nokto”, „La ĉambro de van Gogh en Arles”. Sed estas ankaŭ malpli konataj, kiel „Salikoj dum la sunsubiro”, „Tritika kampo kun cipreso” aŭ „Siesto”.

El la elsendo 10.07.2026. Legas Maciek – 01′ 37″

La Kastela Muzeo en Malbork ricevis la premion Grand Prix en la 46-a Konkurso pri la Muzea Evento de la Jaro – Sybilla 2025. Ĝi estis atribuita pro la ekspozicio „Omaĝo 500. Historio-Kulturo-Memoro”. La ekspozicio rilatis al la 500-jariĝo de la Traktato, kiu senigis la Teŭtonan Ordenon je la povo, kaj ĝia lasta granda majstro Albrecht Hohenzollern ĵuris sur la krakova foirplaco fidelecon al la pola reĝo Sigismundo la Maljuna.
La konkurso pri la Muzea Evento de la Jaro – Sybilla estas la plej grava rekonesprimo por la atingaĵoj de la polaj muzeoj en la lando kaj eksterlando. Ĝi atribuas premiojn en ses kategorioj: konservado kaj protekto de la kulturheredaĵo, edukado, scienc-esploraj projektoj, novaj kaj modernigitaj konstantaj ekspozicioj, ekspozicioj portempaj, investaĵoj.
La konkurson organizas la pola kulturministerio kaj Nacia Muzea Instituto.

El la elsendo 30.06.2026. Legas Gabi – 01′ 21″

Ćmielów famas en Pollando ĉefe pro sia porcelanfabriko, sed dank’ al la projekto Stratocastle, el la ruino de la tiea magnata rezidejo, ĝi transformiĝis en mondklasan atrakciaĵon. Ĝuste ĉi tie troviĝas la plej granda en la mondo kolekto de gitaroj kun la aŭtografoj de la legendecaj rok-steluloj. Entute temas pri pli ol 400 unikaj instrumentoj, memoraĵoj ligitaj kun la nomoj de i.a. Jimi Hendrix, The Rolling Stones, Nirvana aŭ Taylor Swift. Sur la muroj de la muzeo, jam nomita Muzeo de Vivaj Instrumentoj troviĝas gitaroj subskribitaj de la membroj de Led Zeppelin, Deep Purple, Black Sabbath, Aerosmith aŭ Guns N’ Roses. Krome estas memoraĵoj ligitaj i.a. kun Michael Jackson, Madonna kaj Tina Turner. La skalo de la projekto – oficiale lanĉita en majo – ebligas diri, ke Ćmielów en la Centra Eŭropo estas muzike komparebla kun Nashville, donante unikan ŝancon konatiĝi kun la sortoj de muzikidoloj deproksime.
La Muzeon de Vivaj Instrumentoj formas ne sole eksponaĵoj, sed ankaŭ koncerta ĉirkaŭkastela spaco adaptita al amaspublikaj eventoj, kun gastronomia sfero funkcianta en la kastela interno.
Kvankam la Muzeo estis jam malfermita en majo, vera kulmino venos la 17-an de julio, kiam la Grandan Inaŭguron partoprenos la supergrupo BEAT, sian arton prezentos tiaj virtuozoj kiel Adrian Belew, Tony Levin, Danny Carey kaj legendeca Steve Vai. La artistoj prezentos muzikaĵojn el la repertuaro de King Crimson, kio estos aparta evento por entuziasmuloj de progresiva rokmuziko. La sezonon fermos Sound of the Ages Festival la 22-an de aŭgusto.

El la elsendo 30.06.2026. Legas Maciek – 02′ 01″