Kulturkroniko

La 94-jaraĝa kolektanto el Częstochowa transdonis al la varsovia Wilanów-palaco 48 historiajn horloĝojn. Ili devenas el la plej renomaj eŭropaj manufakturoj de la 18-a kaj 19-a jarcentoj i.a. el Francio, Nederlando kaj Aŭstrio.
La emerita kirurgo, eksa direktoro de la kirurgia hospitalo en Częstochowa estas fama kolektanto, kiun krom horloĝoj i.a. interesas skulptaĵoj, malnovaj mebloj, medaloj kaj apogbastonoj, pri kiuj li verkis libron. Entute li eldonis ĉirkaŭ 25 librojn, ĉefe dediĉitajn al la historio de medicino kaj al la kolektado. La transdonitaj 48 horloĝoj estos prezentitaj al la publiko en la palacaj pavilonoj.
Kelkajn semajnojn pli frue Mieczysław Wyględowski donacis horloĝon por la muzeo de Kossak-familio kreiĝanta en Krakovo. Temas pri la krakova branĉo de grava arta familio, kies kvar generacioj lasis gravan spuron en la pola kulturo kaj scienco. La horloĝo en la formo de pokalo kun orumitaj dekoraĵoj apartenis al Wojciech Kossak, la pola pentristo reprezentanta pentroarton kun historia kaj batalrilata temaro.

El la elsendo 25.09.2026. Legas Gabi – 01′ 39″

Fine de julio en la loko Choroszcz apud Bjalistoko estis transdonita por la publika uzo altklasa historia pavilono el la somera rezidejo de Branicki-familio. La negranda palaco en Choroszcz situanta sur artefarita insulo, ĉirkaŭita per akvokanaloj konstruitaj laŭ la versajla modo, estis la rezidejo de la reĝa hetmano Jan Klemens Branicki (1689-1771), kiu kompletigis la ĉefan rezidejon de la magnato en la proksima Bjalistoko.
La 18-jarcenta somera rezidejo de Branicki-familio estis konstruata ekde 1745 preskaŭ ĝis la morto de la hetmano. Post la incendio en 1915 la palaceto estis rekonstruita nur en la jaroj 1961-73. Nun ĝi rolas kiel Muzeo de Palacaj Internoj kun la konstanta ekspozicio de la palacaj internoj el la 18-a kaj 19-a jarcentoj. Samtempe la palaco kolektas eksponaĵojn kaj dokumentojn ligitajn kun la historio de la palaco kaj ĝiaj posedantoj, ankaŭ meblojn kaj artmetiaĵojn el la sama periodo.

El la elsendo 25.09.2026. Legas Maciek – 01′ 18″

Por oktobro 2026, lige kun la pasonta la 3–an de ĉi tiu monato 800-a mortodatreveno de s-ta Francisko el Asizo, la Varsovia Arkidioceza Muzeo preparis la ekspozicion „Poverello. S-ta Francisko el Asizo”, kiu estas pli ol la religia rakonto pri lia figuro. La vizitantoj konatiĝos kun s-ta Francisko pere de pentroarto, skulptarto kaj grafiko dank’ al verkoj de la plej renomaj, diversepokaj polaj artistoj.
Ili ĉiuj reprezentas tutece malsaman impresiĝemon kaj artteknikojn. Tiu komparo de la 19-jarcenta realismo kun la postmilita ekspresiĝemo kaj nuntempa ilustra tekniko reliefigas kiom inspira estis la figuro de s-ta Francisko por polaj artistoj.
La eksponaĵoj devenas el pli ol 20 muzeaj kaj klostraj artkolektoj el la tuta lando kaj el multaj kolektoj privataj.

El la elsendo 25.09.2026. Legas Milada – 01′ 28″

La Nacia Muzeo en Lublino solenanta nunjare sian 120-jariĝon estas unu el la plej grandaj muzeoj en la orienta Pollando. Kreita laŭ la iniciato de elstara etnografo kaj lingvisto, Hieronim Łopociński prezentas historiajn objektojn el diversaj branĉoj kiel ekzemple. arto, arkeologio, numismatiko, militakcesoraĵoj, etnografio kaj literaturo. Ĝi havas kvin filiojn en Lublino mem kaj du eksterajn en Kraśnik kaj Nałęczów.
Aktuale en la Muzeo ĝis la 27-a de septembro eblas rigardi preskaŭ 600 japanajn eksponaĵojn en la ekspozicio „La epoko de Samurajoj”. Inspiris ĝin du japanaj samurajaj glavoj el Edo- epoko, kiuj estis registritaj inter la muzeaj kolektoj. La epokon de samurajoj ilustras la menciitaj glavoj, elementoj de samuraja ekipaĵaro, artmetiaĵoj kaj kolekto de japanaj lignogravuraĵoj. Inter la eksponaĵoj troviĝas unuafoje prezentataj objektoj el la kolekto de Peter Janssen el la Samuraja Muzeo en Berlino kaj el aliaj muzeaj centroj en Pollando.
Pasintjare la Nacian Muzeon en Lublino vizitis pli ol 500 mil personoj kaj unu el la plej popularaj estis ekspozicio dediĉita al la kreado de virinoj, entute 133 artistinoj. En 2022 Lublino prezentis la unuan en Pollando ekspozicion dediĉitan al la vivo kaj kreado de unu el la plej elstaraj poldevenaj artistinoj, Tamara Łempicka. Ekde 2023 la Nacia Muzeo en Lublino prezentas ekspozicion dediĉitan al Łempicka kun ŝiaj tolaĵoj speciale aĉetitaj por la muzea kolekto.

El la elsendo 15.09.20l26. Legas Gabi – 02′ 18″

En la Muzeo de Memoro pri Siberiekzilitoj daŭras la portempa ekspozicio „Arpilleras – fadenoj de memoro”, pretigita kunlabore kun la Muzeo de Memoro kaj Homaj Rajtoj en Santiago (Ĉilio).
Arpilleras, tradicia ĉilia metiarto, konsistas el koloraj, teksaj bildoj, kiuj dum la reĝimo de Pinochet akiris plian signifon. Patrinoj, edzinoj, filinoj aŭ fratinoj de personoj arestitaj de Pinochet-reĝimo pere de tiuj teksaĵoj klopodis rakonti pri sia enzorgiĝo pri proksimuloj, pri sufero kaj traŭmato. La teksaĵoj rakontas pri perforto, timo kaj rezisto. La komunaj virinaj renkontoj dediĉitaj al arta laboro helpis ankaŭ al ili fronti la solecon.
Arpilleras atestas hodiaŭ la historian veron kaj estas atesto de rezisto kontraŭ la militista diktaturo de Pinochet, unu el la plej kruelaj en Latina Ameriko, daŭrinta 17 jarojn. Ili estas komunaj al similaj verkoj de Siberiekzilitoj, kiuj – en alia historia epoko, kaj en aliaj cirkonstancoj – klopodis doni ateston pri sia sorto kreante skulptaĵojn, desegnaĵojn kaj aliajn artaĵojn. Tiu klopodo en arta formo emfazi siajn traŭmatajn travivaĵojn estas tre simila kaj tial „Arpilleras – fadenoj de memoro” trovis taŭgan lokon en la Muzeo de Memoro pri Siberiekzilitoj, kie troviĝas ankaŭ ĉi-rilataj verkoj de poloj trude forpelitaj el la hejmlando.

El la elsendo 15.09.2026. Legas Maciek – 01′ 37″

Eŭropaj Tagoj de la Kultura Heredaĵo estas la plej granda eŭropa soci-kultura projekto. Ĝia celo estas popularigi la kulturan heredaĵon, promocii historion kaj identecon de lokaj socioj, reliefigi la komunajn eŭropajn radikojn kaj popularigi la interkulturan dialogon. La Tagoj estas organizataj jam de 30 jaroj dank’ al la komuna iniciato de la Konsilio de Eŭropo kaj la Eŭropa Unio, kiun partoprenas 48 landoj. Pollando partoprenas en ĉi tiu iniciato ekde 1993.
Dum la Tagoj la partoprenantoj povas senpage viziti historiajn objektojn, kiuj normale ne estas libere viziteblaj kaj partopreni multajn porokazajn eventojn – ekspoziciojn, koncertojn, laborrenkontojn, prelegojn.
La nunjara 34-a eldono de la Eŭropaj Tagoj de la Kultura Heredaĵo, okazanta sub la devizo „Estonteco pasinteco. Heredaĵo minacita”, estos inaŭgurita en Pollando en Bielsko Biała en la suda Pollando. Eventoj ligitaj kun ĝi okazos inter la 18-a kaj 20-a de septembro, kaj semajnfine la 26-an kaj 27-an de septembro. La Tagoj servos kiel invito al diskuto pri la respondeco pro la protekto same de historiaĵoj kiel ankaŭ de vivaj tradicioj, kutimoj kaj praktikoj transdonataj de generacio al generacio. Ili estos ankaŭ okazo cerbumi pri reinterpreto de la koncepto de heredaĵo kaj ĝia adapto al la novaj kuntekstoj kulturaj, sociaj kaj teknologiaj.

El la elsendo 15.09.2026. Legas Milada – 02′ 34″

Ĝis la 13-a de septembro en la Muzeo de la Varsovia Arkidiocezo estas vizitebla ekspozicio „Art Déco kaj Sacrum. La dekora arto de la intermilita jardudeko”. Temas pri la unua en Pollando tiom vastskala prezento, kiu bildigas la ligojn de la tiuepoka estetiko kun la religia spaco.
Objektoj, kiuj kutime servis al la liturgio, en la ekspozicio atestas pri momento, kiam la tradicia religia arto frontis la lingvaĵon de modernismo kaj la elegantecon de la stilo art déco.
La ĉefan lokon en la ekspozicio okupas ornato kaj meskalika kovrilo el Wawel-katedralo en Krakovo, projektitaj de Zofia Stryjeńska. La ekspozicio enhavas krome la aŭtoritan de ŝi kristnaskan kripeton. Multas samstilaj artaĵoj de aliaj renomaj artistoj de la epoko kaj objektoj el la tn. Zakopane-skolo ligitaj kun la montarana arto.
El la kolektoj de la Muzeo mem devenas eksterordinara bibliofila objekto – „Paŝtistaj kristnaskaj kantoj de Tytus Czyżewski kun lignogravuraĵoj” de Tadeusz Makowski. La prezentataj objektoj el la privataj kolektoj neniam antaŭe estis prezentitaj, la aliaj devenas el diversaj muzeaj centroj en Pollando. Kvankam en la intermilita jardudeko plimulto de la pastraro rilatis al modernismo kun rezervo la artistoj ĉiam pli kuraĝe eksperimentis kun simpligita formo, geometria alrigardo al la objektoj kaj la dekorstilo de art déco. La eksplodo de la 2-a mondmilito ĉesigis tiun procezon antaŭ ol ĝi maturiĝis.
La postmilita realo kaj malamika rilato de la nova reĝimo al la Eklezio puŝis la temon al la marĝeno de sciencaj esploroj kaj el kolektiva memoro por kelkdek jaroj. La ekspozicio kreiĝis kiel frukto de sciencaj sesioj en Płock, kiuj proksimigis kiom multo estas ankoraŭ en ĉi tiu sfero malkovrenda.

El la elsendo 05.09.2026. Legas Gabi – 02′ 20″

Ekde la 1-a de septembro dum la tuta semajno en la Eŭropa Parlamento estis rigardebla ekspozicio dediĉita al la rabitaj de germanoj, en la daŭro de la 2-a mondmilito, polaj artverkoj. La ekspozicio estis lanĉita en la 87-a datreveno de la germana atako kontraŭ Pollando, kio komencis la militon.
Dum ĝi el Pollando estis forveturigitaj pli ol 500 mil dokumentitaj artverkoj kaj aliaj kulturhavaĵoj, kiuj ĝis nun ne revenis al la lando. La ekspozicio organizita laŭ iniciatoj de la polaj eŭrodeputitoj Arkadiusz Mularczyk kaj Jacek Ozdoba reliefigis la skalon de la rabado kaj detruao de la pola kulturheredaĵo. On prezentis specimene kelkdek artverkojn, kiuj neniam postmilite revenis al Pollando.

El la elsendo 05.09.2026. Legas Maciek – 0′ 50″

La Nacia Pola Banko encirkuligis la 1-an de septembro eksterordinaran arĝentan kolektistan moneron. Ĝi prezentas la unuan polan leĝeratletikan olimpikĉampioninon kaj militheroinon, Hanna Konopacka – „Halina Konopacka en la servo al la Patrujo”.
La reverso de la monero prezentas la vizaĝon de Halina Konopacka ĉirkaŭitan per motivoj ligantaj al ŝiaj sportaj sukcesoj: fragmento de kurejo de la olimpika stadiono kaj laŭrobranĉeto, simbolanta venkon. La averso bildigas la scenon de la evakuo de la orprovizoj de la Pola Banko en septembro 1939, tio estas orstangetoj kaj urba buso el la tiama periodo. Tio aludas al la biografio de Konopacka, kiu post la eksplodo de la 2-a mondmilito partoprenis brilan evakuon de oro de la Pola Nacia Banko tra Pollando, Rumanio, Turkio kaj Sirio al Francio. Ŝi mem stiris iun el la konvojbusoj helpante savi la nacian trezoron.

El la elsendo 05.09.2026. Legas Milada – 01′ 32″

La nunjara ĵus komnciĝinta la 22-a eldono de la Internacia Muzikfestivalo „Chopin kaj lia Eŭropo”, daŭras ĝis la 6-a de septembro.
Tiu ĉi prestiĝa evento famas pro la kunprezento de la muziko de la pola komponisto kun la kreado de aliaj elstaraj artistoj. La nunjara festivala eldono, iom pli modesta laŭ la nombro de koncertoj, tamen riĉos je prezentiĝoj de elstaraj simfoniaj orkestroj el Kanado, Usono kaj Eŭropo, je recitaloj kaj koncertoj, kiujn partoprenos elstaraj pianistoj kaj aliaj renomaj artistoj.
En la centro troviĝas tradicie la pola muziko reliefigante kiel riĉa, varia kaj plurvefta estas la pola muzika tradicio. Apud komponaĵoj de Frederiko Chopin aŭdiĝos verkoj de Feliks Janiewicz, Karol Mikuli, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Grażyna Bacewicz kaj Krzysztof Penderecki. Muzikŝatantoj de la evento „Chopin kaj lia Eŭropo” ĝuos prezenton de Pittsburgh Symphony Orchestra, Royal Concertgebouw Orchestra kaj Orchestre Symphonique de Montréal. Ili prezentos la polan repertuaron akompanante laŭreatojn de Chopin-konkurso. Ĝuste tio apartenas al gravaj festivalaj momentoj, elstarigante la apartan karakteron de la festivalo.

El la elsendo 25.08.2026. Legis Barbara kaj Gabi – 01’40”