Kulturkroniko

Loĝantoj de Vroclavo – en okcidenta Pollando – kaj vizitantoj de la urbo havas la apartan okazon – eĉ ĝis la 15-a de novembro nunjare – rigardi pentraĵojn de unu el la plej elstaraj reprezentantoj de la naiva pentroarto. La ekspozicio „Nikifor – fenomeno de originala talento” funkcias en la urba Arkidioceza Muzeo. Ĝi prezentas bildojn el la privata kolekto de deputito Robert Dowhan. Kompletigas ĝin dokumentaj fotoj, kiuj proksimigas la silueton kaj la kreadon de la artisto.
La organizantoj de la ekspozicio donas la atenton same al la eksterordinara skalo de la arta heredaĵo de Nikifor, kiu kalkuliĝas je kelkdek mil pentraĵoj, kiel ankaŭ al la malfacilaj kondiĉoj, en kiuj ili kreiĝis. Nikifor kreis en preskaŭ kompleta soleco, spertante la socian rifuzon, vivante en ekstrema mizero.
Kiel atentigis dum la ekspoziciinaŭguro arkiepiskopo Józef Kupny, kvankam pere de sia arto la artisto transdonas proprajn spertojn kaj travivaĵojn, tamen definitiva senco de la verko kreiĝas dum renkontiĝo kun publiko.

El la elsendo 25.10.2026. Legas Maciek – 01′ 12″

Dum la lasta semajnfino de oktobro en Vroclavo – la suda Pollando – okazos la 12-a Festivalo de Protestanta Kulturo. Tiuokaze en la Nacia Muzeo en Vroclavo funkcias portempa ekspozicio „La moderna oraĵista arto el la sileziaj preĝejoj de paco”. Dum ĝi estas prezentataj historiaj objektoj el du historiaj preĝejoj el la lokoj Świdnica kaj Jawor, troviĝantaj en la listo de la Monda Unesko-heredaĵo. La unuan fojon dum ĝi estas prezentataj objektoj malplej bone konataj. Inter ili estas arĝenta baptopelvo el 1694, kruco de Johann Friedrich Wendrich aŭ kompleto de la liturgiaj instrumentoj.
Dum la preparado de la ekspozicio oni faris novajn malkovrojn. Al ili apartenas verkoj de la modernepokaj oraĵistaj majstroj en la Preĝejo de Paco en Świdnica. Ĝia plej malnova ora objekto estas arĝenta skatolo el 1638 de la vroclava gilda majstro Hans Boxhammer kaj baroka kaliko, de unu el la plej elstaraj oraĵistoj de Vroclavo, Georg Nawarra. La ekspozicio enhavas krome objektojn el la sileziaj preĝejoj de paco, kiuj hodiaŭ troviĝas ekster la limoj de Pollando. Tio estas i.a. forveturigita el Pollando en 1958 kaj nun troviĝanta en la sidejo de Union Evangelischer Kirchen en Berlino, manierisma pokalo el 1615 de la nurimberga oraĵista majstro Hans Reiff .La ekspozicio daŭros ĝis la 30-a de decembro.
La lignaj Preĝejoj de Paco el la mezo de la 17-a jarcento en Świdnica kaj Jawor – apartenas al la plej valora j historiaĵoj de Silezio. Kune kun la ne plu ekzistanta – konsumita de incendio en la 18-a jarcento – preĝejo en Głogów ili estas agnoskitaj kiel la ĉefaj verkoj de la eŭropa protestanta kulturo, kiuj kreiĝis post la Vestfala Paco (1648), kiu finis la 30-jaran militon. Aldonendas, ke la Preĝejo de Paco en Świdnica estas la plej granda ligna baroka sanktejo en Eŭropo.

El la elsendo 25.10.2026. Legas Pamela 03′ 01″

Jam la 15-an fojon la kvar polaj reĝaj rezidejoj – La Reĝa Kastelo, la historiaj objektoj en la Reĝa Łazienki- Parko kaj la Palaco en Wilanów – ĉiuj en Varsovio, kaj Wawel-kastelo en Krakvo malfermas senpage siajn rezidejojn por la vasta publiko. La devizo de la tagoj estas „Eniru la historion” ebligonte al la vizitantoj ne nur viziti la artkolektojn kaj ekspoziciojn en la kvar reĝaj rezidejoj. La gastoj havos la eblecon konatiĝi kun ilia historio kaj arkitekturo kaj unuavice ektroviĝi en lokoj, kun kiuj estas ligitaj la plej gravaj eventoj de la pola historio. Nur en la varsovia Reĝa Kastelo kaj en Wilanów-palaco estis pretigitaj ĉirkaŭ mil eventoj. Inter 500 eventoj de la Reĝa Kastelo 300 havas edukan/klerigan karakteron kaj estas adresitaj al lernejoj kaj universitatoj de la tria aĝo. Pliaj 200 prelegoj, renkontiĝoj, intergeneraciaj okupoj kaj laborrenkontoj estas destinitaj por neorganizitaj gastoj. La varsovia Wilanów-palaco, krom ekspozicioj kaj pompaj internoj, proponas al la gastoj senpagan vizitadon de reĝaj ĝardenoj. En la lastaj tagoj de novembro okazos speciala evento dediĉita al la historiaj prepoj de Kristnasko kun koncerto de la malnova muziko.
La eventoj en la Reĝa Wawel-kastelo en Krakovo okazos ĉi-jare sub la devizo „Wawel estas aperta, malferma ”, „Wawel estas la via”. Inter la plej gravaj atrakciaĵoj estos tri la plej novaj porokazaj ekspozicioj “Anna Jagiellonka – ĉiuj vizaĝoj de la reĝino”, “Ekstazoj. Bernini en Wawel- ikastelo” kaj “Vermeer ĉe Wawel” – kun la pentraĵo „Virino kun la perla kolĉeno” el la berlina Gemäldegalerio.

El la elsendo 15.10.2026. Legas Gabi – 02′ 28″

Hodiaŭ en Poznano, la okcidenta Pollando finiĝis la 2-a etapo de la 17-a Internacia Violonkonkurso, kies patrono estas Henryk Wieniawski. La konkurso komenciĝis la 8-an de oktobro kaj finiĝos la 25-an.
Organizata ekde 1935 ĉiun kvinan jaron – escepte de la 2-a mondmilito kaj pandemia periodo – ĝi estas la plej malnova ekzistanta violonkonkurso en la mondo, kiu ne nur flegas la memoron pri la elstara pola komponisto kaj muzikisto, sed ankaŭ elmontras la plej elstarajn violonistojn el la tuta mondo.
La nunjaran konkurson komencis 48 junaj violonistoj el la tuta mondo inter la 18-a kaj kaj la 30-a vivojaroj. Al la dua etapo kvalifikiĝis 24 inkluzive de 3 poloj. Ĉe ĉiu konkursetapo la junaj artistoj frontas novajn repertuarajn defiojn. La unua etapo estis plene dediĉita al la komponista kreado de Henryk Wieniawski, en la pliaj necesas alfronti defiajn komponaĵojn de la pola kaj monda violonista literaturo. La rivalado finiĝos per plenumo de unu el la du violonkonĉertoj de Wieniawski.
La konkursan ĵurion prezidas renoma pola violonisto, laŭreato de multaj prestiĝaj premioj Bartłomiej Nizioł. En la konsisto de la ĵurio troviĝas Andrea Obiso, Liviu Prunaru, Gerhard Schulz, Alexander Sitkovetsky, Akiko Suwanai, Agata Szymczewska, Vera Tsu Weiling, Sungsic Yang kaj Nancy Zhou.
La laŭreatojn atendas premioj, kies suma valoro egalas al 120 mil eŭroj, inluzive de 60 mil eŭroj rezervitaj por la laŭreato de la unua premio, kaj multaj eksterregularaj premioj. La Koncerto de la Laŭreatoj okazos la 25-an de oktobro en la Nacia Filharmonio de Varsovio.

El la elsendo 15.10.2026. Legas Maciek – 02′ 07″

La Nacia Kulturcentro jam la 6-an fojon analizis la partoprenon de poloj en la kultura vivo. Temis same pri la partopreno en kulturaj eventoj kaj institucioj, kiel ankaŭ individua aktiveco, inkluzive de artaj kaj virtualaj praktikoj. La esploro „La kultura aktiveco de poloj en 2025” elmontris stabilan situacion rilate al la jaro antaŭa.
Poloj en 2025 plej ofte vizitis kinejojn, historiajn objektojn, publikajn kultureventojn kaj bibliotekojn. Almenaŭ 9 je 10 enketitoj elektis konkretan formon de la publika kultura aktivado. Plej ofte poloj vizitadis kinejojn kaj bibliotekojn, 30 procentoj faris tion almenaŭ unu fojon dum la jarkvarono. 22 procentoj vizitadis historiajn objektojn, 20 procentoj kulturdomojn kaj kulturcentrojn.
Samtempe preskaŭ unu kvarono de la plenkreskaj poloj partoprenis en iu el la kulturofertoj la unuan fojon. Inter ili 78 procentojn konsistigis personoj pli ol 24-jaraj, do ne temis pri pluflegado de junaĝaj interesiĝoj. La rezultoj de la plej nova esplorado de la Nacia Kulturcentro elmontris samtempe, ke la partopreno en la kultura vivo havas unuavice socian aspekton. La enketitaj personoj preskaŭ ĉiuspecajn kulturinstituciojn vizitis, kaj eventojn partoprenis, kun vivpartnero, t.e. edzino aŭ edzo, sekve kun konatoj. Tamen bibliotekojn oni vizitadis en la plimulto da kazoj individue.
Poloj plej ofte ĉerpas informojn pri kulturaj eventoj el kontaktoj kun konatoj – 44 procentoj, el la interreto – 42 procentoj, el informoj en la publika spaco – 34 procentoj. Tamen por junaj enketitoj la interreto kaj sociaj platformoj estis informfonto en 59 procentoj dum en la aĝgrupo 65+ nur por 11 procentoj de la enketitaj.
La kultura aktiveco de poloj ne limiĝas al vizitoj en kulturcentroj. Tre gravan parton en la ĉiutaga kultura vivo konsistigas individuaj praktikoj. Pli ol du trionoj de poloj – laŭ planita maniero – aŭskultas muzikon – pli ol du trionoj almenaŭ unu fojon semajne. 57 procentoj almenaŭ unu fojon semajne legas gazetojn, 51 procentoj aŭskultas radion kaj 50 procentoj rigardas televidon. Proksimume unu triono de la enketitoj legas literaturon por plezuro aŭ aŭskultas podkastojn. Multe malpli da personoj entreprenas propran krean kulturaktivadon.

El la elsendo 15.10.2026. Legas Pamela – 03′ 34″

Ĝis la 10-a de januaro 2027 en la naskiĝdomo de Frederiko Chopin en Żelazowa Wola apud Varsovio daŭras la porokaza ekspozicio „George Sand (1804–1876). En la kalejdoskopo de la vivo kaj arto”. Ĝi estis organizita lige kun la 150-a mortodatreveno de la verkistino kaj prezentas malmulte konatajn veftojn el ŝia vivo. George Sand ne sole estis adorantino de la muzika talento de Frederiko Chopin, ŝi subtenadis artistojn, respekte rilatis al la naturo, kiun ŝi protektis, interesiĝis pri la arto. Pluaj interesiĝoj de Sand speguliĝas en ŝia originala literatura kaj epistolografia kreado, en ŝiaj akvarelaĵoj, en herbokajeroj kaj eĉ objektoj de la ĉiutaga vivo. La ekspozicio konsistas el ses temaj partoj dediĉitaj al la rolo de naturo en la vivo kaj kreado de George Sand, al artistoj vizitantaj ŝian bienon en Nohant, al ĉiutaga vivo hejme kaj dum veturadoj, literaturo, plastikaj artoj kaj percepto de ŝia kreado kaj bildo en la kulturo.
La unuan fojon en Pollando dum unu ekspozicio estas prezentataj pli ol 100 objektoj el la plej gravaj eŭropaj kolektoj ligitaj kun George Sand kaj Frederiko Chopin.
La ekspozicio estas elemento de la solenaĵoj ligitaj kun la 100-jariĝo de la Internacia Piankonkurso, kies patrono estas Frederiko Chopin, okazonta en 2027.

El la elsendo 05.10.2026. Legas Barbara – 02′ 03″

En la epoko de la kreskanta populareco de e-libroj kaj ĝenerala malkresko de interesiĝo pri paperaj libroj eldonejoj klopodas per bele dezajnitaj librokovriloj logi virtualajn legontojn. Tio fariĝis prioritato en la libroeldonado. La eldonejoj dungas tiucele elstarajn, nekonvenciajn artistojn por aŭtori la librokovrilojn. De ilia talento dependas, ĉu virtuala kliento/legonto donos al konkreta libro sian atenton.
Ne alie rezonis Pola Eldoninstituto PIW, kiu konfidis la taskon de la grafika prilaboro de sia librokolekto „Portretoj de la Polaj Regantoj” al la grafikisto Piotr Chuchla. Li decidis, ke la kovrilojn de la daŭre kreskanta serio, kiu ene de 7-8 jaroj grandiĝos ĝis 42 volumoj, ligu funkcieco kun klara grafika aspekto.
Tio evidentiĝis sukceso, ĉar la serio „Portretoj de la Polaj Regantoj” de la Pola Eldoninstituto akiris premion en la konkurso Red Dot Design Award. Temas pri la organizata ekde 1955 prestiĝa konkurso, unu el la plej famaj internaciaj eventoj el diversaj branĉoj. La serio „Portretoj de la Polaj Regantoj” venkis en la kategorio „Brands & Communication Design” – Markoj kaj Komunika Dezajno.
Piotr Chuchla, diplomito de arkitekturo kaj belartoj fieras pri multaj publikaĵoj kaj ekzpozicipartoprenoj same en Pollando kiel ankaŭ eksterlande. Siajn verkojn li prezentis i.a. dum la bienalo de artafiŝo en Bolivio (2013) kaj kadre de Salone Internationale del Mobile en Milano 2014.

El la elsendo 05.10.2026. Legas Maciek – 01′ 50″

En la varsovia Muzeo de Łazienki-parko ĝis la mezo de novembro eblas rigardi preskaŭ 100 verkojn de Nabis-artistoj, kiuj influis la evoluon de la moderna arto. La bildoj i.a. de Maurice Denis, Paul Ranson kaj Paul Sérusier devenas el la polaj kaj eksterlandaj kolektoj, inkluzive de la franca Musée d’Orsay.
Nabis-artistoj formis artan grupon, kiu funkciis en Francio en la jaroj 1888-1899. Ili rifuzis la principojn de la akademia pentroarto kaj iliajn bildojn karakterizis profundaj koloroj, klara konturo kaj dekoracia karaktero. Kvankam la grupo ne funkciis longe ĝi inspiris multajn postajn artistojn, i.a. kubistojn. Ĝi estis moderna, sed samtempe mistera pri kio atestas ilia nomo, Nabi kiu en la araba kaj hebrea lingvoj signifas profeton.
La varsovia ekspozicio en la Muzeo de Łazienki–parko proksimigas la fundamentan rolon de Nabi-artistoj, kiun ili ludis en la elformiĝo de la moderna arto. Malgraŭ sia esenca influo je la kreado lime de la 19-a kaj 20-a jarcentoj daŭre ili ne estas sufiĉe konataj al la vasta publiko. La ekspozicio enhavas verkojn el la kolektoj de 11 eksterlandaj institucioj en Francio, Svislando, Nederlando kaj Hungario. Plimulto neniam antaŭe estis prezentita en Pollando.
La patronecon super la ekspozicio transprenis la Franca Ambasado en Pollando, la Franca Instituto en Pollando kaj Pola Nacia Fondaĵo.

El la elsendo 05.10.2026. Legas Maciek – 01′ 43″

La 94-jaraĝa kolektanto el Częstochowa transdonis al la varsovia Wilanów-palaco 48 historiajn horloĝojn. Ili devenas el la plej renomaj eŭropaj manufakturoj de la 18-a kaj 19-a jarcentoj i.a. el Francio, Nederlando kaj Aŭstrio.
La emerita kirurgo, eksa direktoro de la kirurgia hospitalo en Częstochowa estas fama kolektanto, kiun krom horloĝoj i.a. interesas skulptaĵoj, malnovaj mebloj, medaloj kaj apogbastonoj, pri kiuj li verkis libron. Entute li eldonis ĉirkaŭ 25 librojn, ĉefe dediĉitajn al la historio de medicino kaj al la kolektado. La transdonitaj 48 horloĝoj estos prezentitaj al la publiko en la palacaj pavilonoj.
Kelkajn semajnojn pli frue Mieczysław Wyględowski donacis horloĝon por la muzeo de Kossak-familio kreiĝanta en Krakovo. Temas pri la krakova branĉo de grava arta familio, kies kvar generacioj lasis gravan spuron en la pola kulturo kaj scienco. La horloĝo en la formo de pokalo kun orumitaj dekoraĵoj apartenis al Wojciech Kossak, la pola pentristo reprezentanta pentroarton kun historia kaj batalrilata temaro.

El la elsendo 25.09.2026. Legas Gabi – 01′ 39″

Fine de julio en la loko Choroszcz apud Bjalistoko estis transdonita por la publika uzo altklasa historia pavilono el la somera rezidejo de Branicki-familio. La negranda palaco en Choroszcz situanta sur artefarita insulo, ĉirkaŭita per akvokanaloj konstruitaj laŭ la versajla modo, estis la rezidejo de la reĝa hetmano Jan Klemens Branicki (1689-1771), kiu kompletigis la ĉefan rezidejon de la magnato en la proksima Bjalistoko.
La 18-jarcenta somera rezidejo de Branicki-familio estis konstruata ekde 1745 preskaŭ ĝis la morto de la hetmano. Post la incendio en 1915 la palaceto estis rekonstruita nur en la jaroj 1961-73. Nun ĝi rolas kiel Muzeo de Palacaj Internoj kun la konstanta ekspozicio de la palacaj internoj el la 18-a kaj 19-a jarcentoj. Samtempe la palaco kolektas eksponaĵojn kaj dokumentojn ligitajn kun la historio de la palaco kaj ĝiaj posedantoj, ankaŭ meblojn kaj artmetiaĵojn el la sama periodo.

El la elsendo 25.09.2026. Legas Maciek – 01′ 18″