Kulturkroniko

La Nacia Muzeo en Lublino solenanta nunjare sian 120-jariĝon estas unu el la plej grandaj muzeoj en la orienta Pollando. Kreita laŭ la iniciato de elstara etnografo kaj lingvisto, Hieronim Łopociński prezentas historiajn objektojn el diversaj branĉoj kiel ekzemple. arto, arkeologio, numismatiko, militakcesoraĵoj, etnografio kaj literaturo. Ĝi havas kvin filiojn en Lublino mem kaj du eksterajn en Kraśnik kaj Nałęczów.
Aktuale en la Muzeo ĝis la 27-a de septembro eblas rigardi preskaŭ 600 japanajn eksponaĵojn en la ekspozicio „La epoko de Samurajoj”. Inspiris ĝin du japanaj samurajaj glavoj el Edo- epoko, kiuj estis registritaj inter la muzeaj kolektoj. La epokon de samurajoj ilustras la menciitaj glavoj, elementoj de samuraja ekipaĵaro, artmetiaĵoj kaj kolekto de japanaj lignogravuraĵoj. Inter la eksponaĵoj troviĝas unuafoje prezentataj objektoj el la kolekto de Peter Janssen el la Samuraja Muzeo en Berlino kaj el aliaj muzeaj centroj en Pollando.
Pasintjare la Nacian Muzeon en Lublino vizitis pli ol 500 mil personoj kaj unu el la plej popularaj estis ekspozicio dediĉita al la kreado de virinoj, entute 133 artistinoj. En 2022 Lublino prezentis la unuan en Pollando ekspozicion dediĉitan al la vivo kaj kreado de unu el la plej elstaraj poldevenaj artistinoj, Tamara Łempicka. Ekde 2023 la Nacia Muzeo en Lublino prezentas ekspozicion dediĉitan al Łempicka kun ŝiaj tolaĵoj speciale aĉetitaj por la muzea kolekto.

El la elsendo 15.09.20l26. Legas Gabi – 02′ 18″

En la Muzeo de Memoro pri Siberiekzilitoj daŭras la portempa ekspozicio „Arpilleras – fadenoj de memoro”, pretigita kunlabore kun la Muzeo de Memoro kaj Homaj Rajtoj en Santiago (Ĉilio).
Arpilleras, tradicia ĉilia metiarto, konsistas el koloraj, teksaj bildoj, kiuj dum la reĝimo de Pinochet akiris plian signifon. Patrinoj, edzinoj, filinoj aŭ fratinoj de personoj arestitaj de Pinochet-reĝimo pere de tiuj teksaĵoj klopodis rakonti pri sia enzorgiĝo pri proksimuloj, pri sufero kaj traŭmato. La teksaĵoj rakontas pri perforto, timo kaj rezisto. La komunaj virinaj renkontoj dediĉitaj al arta laboro helpis ankaŭ al ili fronti la solecon.
Arpilleras atestas hodiaŭ la historian veron kaj estas atesto de rezisto kontraŭ la militista diktaturo de Pinochet, unu el la plej kruelaj en Latina Ameriko, daŭrinta 17 jarojn. Ili estas komunaj al similaj verkoj de Siberiekzilitoj, kiuj – en alia historia epoko, kaj en aliaj cirkonstancoj – klopodis doni ateston pri sia sorto kreante skulptaĵojn, desegnaĵojn kaj aliajn artaĵojn. Tiu klopodo en arta formo emfazi siajn traŭmatajn travivaĵojn estas tre simila kaj tial „Arpilleras – fadenoj de memoro” trovis taŭgan lokon en la Muzeo de Memoro pri Siberiekzilitoj, kie troviĝas ankaŭ ĉi-rilataj verkoj de poloj trude forpelitaj el la hejmlando.

El la elsendo 15.09.2026. Legas Maciek – 01′ 37″

Eŭropaj Tagoj de la Kultura Heredaĵo estas la plej granda eŭropa soci-kultura projekto. Ĝia celo estas popularigi la kulturan heredaĵon, promocii historion kaj identecon de lokaj socioj, reliefigi la komunajn eŭropajn radikojn kaj popularigi la interkulturan dialogon. La Tagoj estas organizataj jam de 30 jaroj dank’ al la komuna iniciato de la Konsilio de Eŭropo kaj la Eŭropa Unio, kiun partoprenas 48 landoj. Pollando partoprenas en ĉi tiu iniciato ekde 1993.
Dum la Tagoj la partoprenantoj povas senpage viziti historiajn objektojn, kiuj normale ne estas libere viziteblaj kaj partopreni multajn porokazajn eventojn – ekspoziciojn, koncertojn, laborrenkontojn, prelegojn.
La nunjara 34-a eldono de la Eŭropaj Tagoj de la Kultura Heredaĵo, okazanta sub la devizo „Estonteco pasinteco. Heredaĵo minacita”, estos inaŭgurita en Pollando en Bielsko Biała en la suda Pollando. Eventoj ligitaj kun ĝi okazos inter la 18-a kaj 20-a de septembro, kaj semajnfine la 26-an kaj 27-an de septembro. La Tagoj servos kiel invito al diskuto pri la respondeco pro la protekto same de historiaĵoj kiel ankaŭ de vivaj tradicioj, kutimoj kaj praktikoj transdonataj de generacio al generacio. Ili estos ankaŭ okazo cerbumi pri reinterpreto de la koncepto de heredaĵo kaj ĝia adapto al la novaj kuntekstoj kulturaj, sociaj kaj teknologiaj.

El la elsendo 15.09.2026. Legas Milada – 02′ 34″

Ĝis la 13-a de septembro en la Muzeo de la Varsovia Arkidiocezo estas vizitebla ekspozicio „Art Déco kaj Sacrum. La dekora arto de la intermilita jardudeko”. Temas pri la unua en Pollando tiom vastskala prezento, kiu bildigas la ligojn de la tiuepoka estetiko kun la religia spaco.
Objektoj, kiuj kutime servis al la liturgio, en la ekspozicio atestas pri momento, kiam la tradicia religia arto frontis la lingvaĵon de modernismo kaj la elegantecon de la stilo art déco.
La ĉefan lokon en la ekspozicio okupas ornato kaj meskalika kovrilo el Wawel-katedralo en Krakovo, projektitaj de Zofia Stryjeńska. La ekspozicio enhavas krome la aŭtoritan de ŝi kristnaskan kripeton. Multas samstilaj artaĵoj de aliaj renomaj artistoj de la epoko kaj objektoj el la tn. Zakopane-skolo ligitaj kun la montarana arto.
El la kolektoj de la Muzeo mem devenas eksterordinara bibliofila objekto – „Paŝtistaj kristnaskaj kantoj de Tytus Czyżewski kun lignogravuraĵoj” de Tadeusz Makowski. La prezentataj objektoj el la privataj kolektoj neniam antaŭe estis prezentitaj, la aliaj devenas el diversaj muzeaj centroj en Pollando. Kvankam en la intermilita jardudeko plimulto de la pastraro rilatis al modernismo kun rezervo la artistoj ĉiam pli kuraĝe eksperimentis kun simpligita formo, geometria alrigardo al la objektoj kaj la dekorstilo de art déco. La eksplodo de la 2-a mondmilito ĉesigis tiun procezon antaŭ ol ĝi maturiĝis.
La postmilita realo kaj malamika rilato de la nova reĝimo al la Eklezio puŝis la temon al la marĝeno de sciencaj esploroj kaj el kolektiva memoro por kelkdek jaroj. La ekspozicio kreiĝis kiel frukto de sciencaj sesioj en Płock, kiuj proksimigis kiom multo estas ankoraŭ en ĉi tiu sfero malkovrenda.

El la elsendo 05.09.2026. Legas Gabi – 02′ 20″

Ekde la 1-a de septembro dum la tuta semajno en la Eŭropa Parlamento estis rigardebla ekspozicio dediĉita al la rabitaj de germanoj, en la daŭro de la 2-a mondmilito, polaj artverkoj. La ekspozicio estis lanĉita en la 87-a datreveno de la germana atako kontraŭ Pollando, kio komencis la militon.
Dum ĝi el Pollando estis forveturigitaj pli ol 500 mil dokumentitaj artverkoj kaj aliaj kulturhavaĵoj, kiuj ĝis nun ne revenis al la lando. La ekspozicio organizita laŭ iniciatoj de la polaj eŭrodeputitoj Arkadiusz Mularczyk kaj Jacek Ozdoba reliefigis la skalon de la rabado kaj detruao de la pola kulturheredaĵo. On prezentis specimene kelkdek artverkojn, kiuj neniam postmilite revenis al Pollando.

El la elsendo 05.09.2026. Legas Maciek – 0′ 50″

La Nacia Pola Banko encirkuligis la 1-an de septembro eksterordinaran arĝentan kolektistan moneron. Ĝi prezentas la unuan polan leĝeratletikan olimpikĉampioninon kaj militheroinon, Hanna Konopacka – „Halina Konopacka en la servo al la Patrujo”.
La reverso de la monero prezentas la vizaĝon de Halina Konopacka ĉirkaŭitan per motivoj ligantaj al ŝiaj sportaj sukcesoj: fragmento de kurejo de la olimpika stadiono kaj laŭrobranĉeto, simbolanta venkon. La averso bildigas la scenon de la evakuo de la orprovizoj de la Pola Banko en septembro 1939, tio estas orstangetoj kaj urba buso el la tiama periodo. Tio aludas al la biografio de Konopacka, kiu post la eksplodo de la 2-a mondmilito partoprenis brilan evakuon de oro de la Pola Nacia Banko tra Pollando, Rumanio, Turkio kaj Sirio al Francio. Ŝi mem stiris iun el la konvojbusoj helpante savi la nacian trezoron.

El la elsendo 05.09.2026. Legas Milada – 01′ 32″

La nunjara ĵus komnciĝinta la 22-a eldono de la Internacia Muzikfestivalo „Chopin kaj lia Eŭropo”, daŭras ĝis la 6-a de septembro.
Tiu ĉi prestiĝa evento famas pro la kunprezento de la muziko de la pola komponisto kun la kreado de aliaj elstaraj artistoj. La nunjara festivala eldono, iom pli modesta laŭ la nombro de koncertoj, tamen riĉos je prezentiĝoj de elstaraj simfoniaj orkestroj el Kanado, Usono kaj Eŭropo, je recitaloj kaj koncertoj, kiujn partoprenos elstaraj pianistoj kaj aliaj renomaj artistoj.
En la centro troviĝas tradicie la pola muziko reliefigante kiel riĉa, varia kaj plurvefta estas la pola muzika tradicio. Apud komponaĵoj de Frederiko Chopin aŭdiĝos verkoj de Feliks Janiewicz, Karol Mikuli, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Grażyna Bacewicz kaj Krzysztof Penderecki. Muzikŝatantoj de la evento „Chopin kaj lia Eŭropo” ĝuos prezenton de Pittsburgh Symphony Orchestra, Royal Concertgebouw Orchestra kaj Orchestre Symphonique de Montréal. Ili prezentos la polan repertuaron akompanante laŭreatojn de Chopin-konkurso. Ĝuste tio apartenas al gravaj festivalaj momentoj, elstarigante la apartan karakteron de la festivalo.

El la elsendo 25.08.2026. Legis Barbara kaj Gabi – 01’40”

Meze de julio en la loko Opatów, en la suda de Pollando, estis lanĉita Historia Centro dediĉita al Templanoj, la Ordeno de Mizeraj Kavaliroj de Kristo kaj Salomona Sanktejo. Ĝi kreiĝis kiel elita kavalira ordeno en Jerusalemo en 1118 kun la celo protekti venantajn al ĝi pilgrimantojn.
Templanoj en Pollando aktivis ekde la 20-aj jaroj de la 13-a jarcento ĝis 1312, kiam la ordeno estis likvidita. Iliaj plej gravaj spuroj troviĝas en la lokoj Chwarszczany kaj Oleśnica Mała. Laŭ legendo, science nekonfirmita, kun ilia aktivado estas ligita ankaŭ la loko Opatów. La loka Kolegiata Preĝejo, agnoskita kiel la Historimonumento – daŭre logas misterserĉantojn, pro iamaj skulptaĵoj de kavaliroj kaj simboloj sur la sanktejmuroj.
La lanĉita nunjare Centro proksimigas la historion de la ordeno kaj de la mezepoko, la ligojn de templanoj kun la regiono. La ekspozicio okupas 12 salonojn kaj inter la eksponaĵoj troviĝas glavreplikoj, hakiloj, arbalestoj kaj figuro de komplete armita kavaliro sur ĉevalo. La ekspozicio ne limiĝas tamen al la historio de la ordeno mem, sed klarigas rilatojn de kristanismo kun islamo kaj historion de la banka funkciado. Ĝuste unu el la ekspozicipartoj estas dediĉita al la rolo de la Templanoj en la evoluo de la mezepoka banka sistemo.

El la elsendo 25.08.2026. Legis Pamela – 01’29”

La kodekso „Augustinus Hipponensis Sermones” troviĝanta en la Dioceza Biblioteko en Pelplin estis konata al esploristoj. Al Pelplin ĝi venis kun cistercianoj, kies patrina abatejo troviĝis en Bad Doberan en Maklemburgio. La biblioteko de Pelplin troviĝas en daŭra kontakto kun membroj de la Societo de la Klostro Bad Doberan, interesiĝantaj pri libregoj el la malnova abatejo. Unu el la germanaj esploristoj ne povante malĉifri fragmenton de la manuskripto petis helpon de profesoro Christian Tornau el Würzburg-universitato. Sekve de liaj esploroj pri la 12-jarcenta manuskripto kun ses homilioj estis malkovrite, ke du el la tekstoj atribuitaj al s-ta Aŭgusteno ĝis nun ne estis konataj al la sciencistoj.
La malkovro kvankam ne ŝanĝas principe la rigardon al la ideoj de s-ta Aŭgusteno, tamen grave kompletigas konojn pri lia teologio kaj filozofio. Por la Dioceza Biblioteko en Pelplin la malkovro rekonfirmas la signifon de ĝiaj kolektoj, en kiu troviĝas ĉirkaŭ 650 manuskriptoj kaj pli ol 550 inkunabloj.
La sciencan prilaboron de la malkovritaj homilioj gvidas Christian Tornau kaj Clemens Weidmann. En Pelplin oni pretigos faksimilojn de la manuskripto.

El la elsendo  25.08.2026. Legis Maciek – 01’29”

Meze de junio en Kielce, la suda Pollando, estis solene lanĉita Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi. Temas pri la dua ĉi-speca centro en Pollando post la krakova Muzeo de la Japana Arto kaj Tekniko Manggha. La nova centro kreiĝis dank’ al Adrian Lipa kaj la plimulto de la prezentataj objektoj devenas el la kolekto de pasia amanto kaj kolektanto de la japana arto, Grzegorz Tetela.
Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi estas interbranĉa spaco kaj arteduka projekto, liganta prezenton de la aŭtentaj objektoj de la kultura arto kun laborrenkontoj, realtempaj artagadoj kaj la popularigaj aktivadoj. La centra ekspozicio estas dediĉita al la kulturheredaĵo de Japanio, estante centro de interkultura dialogo koniganta la valorojn de bushido-kodo, t.e. kuraĝon, memperfektiĝadon kaj respekton en la kunteksto de la nuntempaj serĉadoj de identeco kaj vivsenco. La ekspozicio celas vastan publikon inkluzive de infanoj, junuloj, plenkreskuloj kaj senjoroj, ankaŭ homoj kun handikapo aŭ minacitaj de socia ekskludo.
La centra ekspozicio en la Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi prezentas la historion kaj estetikon de la japanaj militekipaĵo, koncentriĝante pri la periodoj Muromachi , Edo kaj Meiji, do periodo kiam la samuraja tradicio eniras la modernan epokon. Inter la eksponaĵoj estas japanaj glavoj: katana, wakizashi kaj tachi . Plian atrakciaĵon konsistigas originalaj, historia samurajaj kirasoj de la speco tosei-gusoku kaj riĉe ornamitaj tsubaoj. La vizitanto spuras la unuopajn evoluetapojn de la japana batalisto – ekde la spiritaj fontoj de bushido, tra realaĵoj de la samuraja vivo en la paca Edo-periodo ĝis moderniga procezo de Japanio en la Meiji-epoko. La simbolo kaj patrono de la muzeo en Kielce estas Musashi Miyamoto, legendeca majstro de glavo, filozofo kaj artisto, kies vivo kaj instruoj rolas kiel interpreta akso de la ekspozicio.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Gabi – 02′ 42″