Sciencaj informoj

La nunjara Nobel-premio pri fiziko

Enretigita de: | Okt 10, 2017 | Sciencaj informoj | Skribu komenton.

La nunjaran Nobel-premion pri fiziko ricevis Rainer Weiss, Barry C. Barish kaj Kip S. Thorne, dank’ al kiuj kreiĝis la detektilo LIGO kaj la unuan fojon estis observitaj gravitaj ondoj, la eĥo de la kontraŭpuŝiĝo de foraj nigraj truoj. La ekziston de la gravitaj ondoj antaŭvidis jam Albert Einstein en la ĝenerala relativecteorio en 1916, kvankam  li dubis pri ilia ekzisto. Ilian realan ekziston teorie pruvis la pola fizikisto, Andrzej Trautman en la 60-aj jaroj jaroj de la pasinta jarcento. Tamen la gravitaj ondoj mem la unuan fojon estis observitaj nur en 2015. Tiam atingis la Teron la gravitaj ondoj sekvintaj el la kolizio de du nigraj truoj troviĝantaj en la distanco de 1,3 miliardoj da lumjaroj for de la Tero. Unu havis la mason de 29, la alia de 36 masoj de la Suno. Kreiĝis la nigra truo 62-oble pli peza ol la Suno. La mankantaj tri sunmasoj transformiĝis en la energion de la elradiitaj gravitaj ondoj, kiuj disradias kun la lumrapideco. Kvankam la gravitaj ondoj ricevitaj el tiom longa distanco estas tre malfortaj, la eksperimenta konfirmo de ilia ekzisto povas signifi revolucion en astrofiziko. Ili ebligas en tute nova maniero observi la plej forajn kosmajn fenomenojn kaj vastigi limojn de niaj konoj. La esplorojn pri la gravitaj ondoj ebligis interferometro LIGO, kiu estas komuna projekto de 1300 esploristoj el pli ol 20 landoj, inkluzive de Pollando. Ĝia ideo kreiĝis antaŭ preskaŭ 50 jaroj, sed al ĝia efektivigo kontribuis ĝuste la nunjaraj Nobel-premiitoj. Oni flegas la esperon pri multaj novaj malkovroj dank’ al la neregistreblaj ĝis nun ondoj. La unua estis la malkovro de la duobla sistemo de la nigraj truoj, kies daŭranta daŭranta 12 dekonojn de la sekundo estis registrita en 2015. La nigraj truoj ne emisias lumon nek radiajn ondojn, sed povas krei ondojn gravitajn. Jam aŭdiĝas opinioj, ke eble dank’ al ili oni sukcesos malkovri ankaŭ kontraupuŝiĝon de steloj, rotaciantajn neutronajn stelojn aŭ eksplodojn de supenovaoj.

El la elsendo 10.10.2017. Legas Tomek – 2’25”

sc_tm_Kiel_estis_makovritaj_gravitaj_ondoj_02’25”.mp3; filename-=UTF-8”sc_tm_Kiel estis makovritaj gravitaj ondoj_0225

Subtenu nin

Donacu rete al UEA konto vars-t

※ Donaco estos pagita sumo minus 5% de administraj kostoj ĉe Paypal.
※ Via nomo aperos en la listo de donacintoj. Kontaktu la redakcion se vi volas resti anonima

Ni dankas al …

niaj donacintoj!  Bonvolu klaki ĈI TIE por detaloj.

Kontaktu nin

Aŭskultu nin kaj aŭskultigu aliajn!

Skribu kaj komentu:
retradio.esperanto@gmail.com
(aŭ barbarinella@gmail.com)
Amikaro de Pola Retradio en Esperanto.

Nombro de vizitoj

0071367

Redakcia teamo

Barbara PIETRZAK
Gabriela KOSIARSKA
Milada SZWEDO
Maciej JASKOT
Krystyna GROCHOCKA
Tomasz MILLER
Bruce CRISP

Arkivoj